————-Σε κάθε εποχή ,σε κάθε οργανισμό, σε κάθε μικρή ή μεγάλη εξουσία ,εμφανίζεται μία γνώριμη φιγούρα ‘’ο άνθρωπος ‘’που δεν διαθέτει τα εφόδια αλλά είναι πεπεισμένος πως τα έχει όλα. Μιλά με σιγουριά ,αποφασίζει χωρίς επίγνωση και διεκδικεί ρόλους που δεν κατανοεί. Είναι το ζωντανό παράδειγμα του φαινομένου ‘’Dunning-Krunger’’. Το παράδειγμα είναι απλό αλλά βαθύ γιατί όσο λιγότερο γνωρίζει κανείς ,τόσο πιο πιθανό είναι να υπερεκτιμά τον εαυτό του που βέβαια όταν αυτή η υπερεκτίμηση συναντά την εξουσία ,το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς αστείο ,αλλά είναι άκρως επικίνδυνο. Οι ΄΄απαραίτητοι΄΄ αυτοί άνθρωποι δεν βλέπουν τα όριά τους, αλλά αντίθετα θεωρούν ότι η παρουσία τους είναι καθοριστική. Πιστεύουν ότι χωρίς αυτούς τίποτα δεν λειτουργεί, ότι κατέχουν μια μοναδική ικανότητα που τους καθιστά αναντικατάστατους και βέβαια τα συνοδευτικά συναισθήματα που διέπουν σε πολλές περιπτώσεις τα πιστεύω τους είναι εμπάθεια, κακία, εμμονή, απογοήτευση, εκνευρισμός, άγχος και αβεβαιότητα για την πορεία τους που τους οδηγούν σε ολέθριες ενέργειες. Συχνά περιβάλλονται από ομοϊδεάτες ή σιωπηρούς θεατές, δημιουργώντας μία μικρή ηχώ επιβεβαίωσης που ενισχύει την ψευδαίσθηση τους. Όμως η πραγματικότητα έχει τον δικό της τρόπο να αποκαθίσταται. Η ανεπάρκεια δεν μπορεί να κρυφτεί για πάντα πίσω από ‘’τίτλους’’ ή ‘’ύφος‘’ γιατί οι αποφάσεις αποτυγχάνουν, οι δομές φθείρονται και αργά ή γρήγορα το κενό γίνεται ορατό. Τότε ακριβώς συμβαίνει το αναπόφευκτο οι ‘’απαραίτητοι’’ γίνονται ‘’ξεχασμένοι’’. Γιατί η εξουσία που δεν βασίζεται στην ικανότητα είναι εύθραυστη, δεν αφήνει έργο, δεν δημιουργεί παρακαταθήκη, δεν γεννά σεβασμό παρά μόνο αρνητικά συναισθήματα με επιζήμιες καταστροφικές συνέπειες για την υπόλοιπη κοινωνία. Αντίθετα, εκείνοι που γνωρίζουν πραγματικά συχνά αμφιβάλλουν, αναγνωρίζουν τα όριά τους ,ακούν περισσότερο από ότι μιλούν χτίζοντας σταθερά πάνω σε γερά θεμέλια χωρίς να έχουν την ανάγκη να αποδείξουν κάτι συνεχώς. Δεν αυτοακολούνται ‘’απαραίτητοι’’ ούτε καθημερινά κομπάζουν .Κι όμως είναι αυτοί οι άνθρωποι που μένουν μαζί με το έργο τους. Το φαινόμενο ‘’Dunning-Krunger’’ δεν είναι απλώς ένα ψυχολογικό εύρημα, είναι ο καθρέπτης της κοινωνίας μας. Μας υπενθυμίζει πόσο εύκολα μπορεί να επιβραβευτεί η αυτοπεποίθηση αντί της ικανότητας και μας θυμίζει πόσο ακριβά κοστίζει αυτό το λάθος. Ίσως τελικά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί οι ανίκανοι καταλαμβάνουν ενίοτε θέσεις κλειδιά και αποκτούν διάφορες θέσεις και μορφές ‘’εξουσίας’’ αλλά γιατί οι υπόλοιποι τους αφήνουν. Η καθολική δημοκρατική αξιολόγηση/αξιοκρατία είναι το μόνο δυνατό φως που μπορεί να μας προστατεύσει από αυτούς τους ‘’απαραίτητους‘’ σε θέσεις εξουσίας. Μόνο τότε’’ αυτοί ‘’πέφτουν και συνήθως με θόρυβο αλλά ο χρόνος όμως δεν θυμάται τον θόρυβο, θυμάται τις συνέπειες που δημιούργησαν για όλους τους υπόλοιπους. Αυτοί θα χαθούν ελαφρά σαν λέξεις που ειπώθηκαν δυνατά άλλα δεν σήμαιναν τίποτα, και τότε στην σιωπή που μένει πίσω, αποκαλύπτεται το πιο σκληρό αλλά και το πιο απλό ότι κανείς δεν ήταν πραγματικά΄΄ απαραίτητος ‘’….Κάποιοι …απλώς πίστεψαν απατηλά πως Ήταν!!
Μαρία Μανουσάκη -Μαλλιώρη
Εκπαιδευτικός-Κοινωνική Λειτουργός και συντονίστρια της Καλλιπάτειρα Πάτρας
