ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ (*)
Hμέρες οικογενειακών γιορτών. Για τους περισσότερους σημαίνει τραπέζια, συναντήσεις, αγκαλιές και κοινές στιγμές.
Είναι από εκείνες τις στιγμές όπου η κοινωνία δείχνει το ανθρώπινο πρόσωπό της και όλοι, λίγο ή πολύ, βρισκόμαστε μεταξύ μας για να γιορτάσουμε.
Όμως αυτή η εικόνα δεν είναι καθολική.
Υπάρχουν άνθρωποι, κυρίως της τρίτης ηλικίας, που αυτές τις ημέρες βιώνουν πιο έντονα τη μοναξιά τους.
Άνθρωποι που αναπολούν τη στιγμή να βρεθούν με συγγενείς και αγαπημένα πρόσωπα, αλλά για διαφορετικούς λόγους –απώλειες, αποστάσεις, οικονομικές δυσκολίες, οικογενειακές ρήξεις– ζουν μόνοι.
Για αυτούς, οι γιορτές δεν είναι χαρά, αλλά υπενθύμιση απουσίας.
Η μοναξιά της τρίτης ηλικίας δεν αποτελεί ούτε προσωπικό πρόβλημα ούτε ζήτημα οικογενειακής ευθύνης.
Είναι ένα σοβαρό και διαρκώς διογκούμενο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο η Πολιτεία και η Τοπική Αυτοδιοίκηση συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν αποσπασματικά.
Πρόκειται για μια επερχόμενη κοινωνική κρίση, τα προειδοποιητικά σημάδια της οποίας είναι ήδη ορατά.
Η γήρανση του πληθυσμού, η διάλυση των κοινωνικών δεσμών, η υποχώρηση της γειτονιάς και η απομάκρυνση των νεότερων γενεών έχουν οδηγήσει χιλιάδες ηλικιωμένους στην κοινωνική απομόνωση.
Άνθρωποι που στήριξαν την κοινωνία για δεκαετίες, σήμερα βιώνουν τη σιωπηλή εγκατάλειψη.
Η έλλειψη επικοινωνίας δεν είναι απλώς συναισθηματικό βάρος, είναι κοινωνική αποτυχία.
Το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι ηλικιωμένοι αναζητούν διέξοδο επικοινωνίας μέσω του Facebook δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως επιτυχία ψηφιακού εκσυγχρονισμού.
Αντιθέτως, αποτελεί σαφή ένδειξη απουσίας φυσικών δομών κοινωνικότητας.
Όταν η ψηφιακή πλατφόρμα μετατρέπεται σε υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής, τότε το πρόβλημα είναι βαθιά πολιτικό και απαιτεί άμεση παρέμβαση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να περάσει από τη διαχείριση στην πράξη.
Η δημιουργία και ουσιαστική λειτουργία Λεσχών Φιλίας και ΚΑΠΗ σε κάθε δήμο δεν είναι προαιρετική κοινωνική πολιτική, αλλά θεσμική υποχρέωση.
Χώροι καθημερινοί, ανοιχτοί και ζωντανοί, όπου οι ηλικιωμένοι θα συναντιούνται, θα συμμετέχουν και θα επικοινωνούν ουσιαστικά.
Παράλληλα, απαιτείται ξεκάθαρη πολιτική βούληση για την υλοποίηση σύγχρονων μορφών υποστηριζόμενης διαβίωσης.
Η συγκατοίκηση μοναχικών ανθρώπων της τρίτης ηλικίας δεν σημαίνει διαμονή στο ίδιο διαμέρισμα.
Σημαίνει τη δημιουργία οργανωμένων οικιστικών δομών, όπως πολυκατοικίες με αυτόνομες γκαρσονιέρες, όπου κάθε άνθρωπος διατηρεί την ιδιωτικότητά του, ενώ ταυτόχρονα έχει πρόσβαση σε κοινές υπηρεσίες και ανθρώπινη παρουσία.
Τέτοιες δομές μπορούν να περιλαμβάνουν βασική νοσηλευτική υποστήριξη, κοινωνική μέριμνα και κοινόχρηστους χώρους ψυχαγωγίας και δραστηριοτήτων, ώστε να ενισχύεται η καθημερινή επαφή, η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής.
Δεν πρόκειται για ιδρύματα, αλλά για σύγχρονες κοινότητες ζωής, που προλαμβάνουν τη μοναξιά πριν αυτή μετατραπεί σε κοινωνικό αποκλεισμό.
Η μοναξιά της τρίτης ηλικίας δεν αφορά μόνο τους σημερινούς ηλικιωμένους.
Αφορά το κοινωνικό μοντέλο που οικοδομούμε για το μέλλον.
Αν δεν υπάρξει άμεσος σχεδιασμός και επένδυση σε δομές πρόληψης, αύριο η απομόνωση θα είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Η κοινωνική συνοχή κρίνεται από τον τρόπο που φερόμαστε στους πιο ευάλωτους.
Και σε ημέρες γιορτής, αυτή η ευθύνη γίνεται ακόμη πιο βαριά.
Η παρέμβαση δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση.
