Μια σπηλαιογραφία που απεικονίζει το περίγραμμα ενός χεριού στο νησί Σουλαουέζι της Ινδονησίας θεωρείται πλέον η αρχαιότερη γνωστή ζωγραφική τέχνη στον κόσμο, σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα.
Η παράσταση, με κόκκινο περίγραμμα και δάχτυλα που έχουν επιμηκυνθεί ώστε να θυμίζουν νύχια, αποκαλύπτει –όπως επισημαίνουν οι ερευνητές– μια πρώιμη έκφραση συμβολικής φαντασίας. Η ηλικία της εκτιμάται τουλάχιστον στα 67.800 χρόνια, δηλαδή περίπου 1.100 χρόνια παλαιότερη από την προηγούμενη καταγεγραμμένη σπηλαιογραφία στην Ισπανία.
Η ανακάλυψη ενισχύει την άποψη ότι το είδος μας, ο Homo sapiens, είχε φτάσει στη γη της Σαχούλ (Αυστραλία – Νέα Γουινέα) περίπου 15.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι θεωρούσαν έως τώρα αρκετοί επιστήμονες.
Η ανατροπή της ευρωπαϊκής θεωρίας για την απαρχή της τέχνης
Τα τελευταία δέκα χρόνια, μια σειρά ανακαλύψεων στο Σουλαουέζι έχει ανατρέψει την παλιά πεποίθηση ότι η τέχνη και η αφηρημένη σκέψη εμφανίστηκαν ξαφνικά στην Ευρώπη της Εποχής των Παγετώνων. Οι σπηλαιογραφίες θεωρούνται βασικό δείγμα της στιγμής που ο άνθρωπος άρχισε να σκέφτεται συμβολικά, θεμελιώνοντας τη γλώσσα, τη θρησκεία και την επιστήμη.
Ο καθηγητής Άνταμ Μπραμ του Πανεπιστημίου Griffith στην Αυστραλία, ένας εκ των επικεφαλής της έρευνας που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, δήλωσε ότι η νέα ανακάλυψη ενισχύει την ιδέα πως «η δημιουργικότητα ήταν εγγενές χαρακτηριστικό του ανθρώπου, ήδη πριν από τη μετανάστευσή του από την Αφρική».
Η σπηλιά του Λιάνγκ Μεταντούνου και η τεχνική του καλλιτέχνη
Η σπηλαιογραφία εντοπίστηκε στη σπηλιά Λιάνγκ Μεταντούνου, στο νησί Μούνα, νοτιοανατολικά του Σουλαουέζι. Ο προϊστορικός καλλιτέχνης τοποθέτησε το χέρι του στον βράχο και φύσηξε ή έφτυσε χρωστική ουσία γύρω του, αφήνοντας αρνητικό αποτύπωμα. Το έργο καλύπτεται από λεπτά στρώματα ορυκτών, τα οποία αποκάλυψαν την ηλικία του κατά την ανάλυση.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ο δημιουργός δεν περιορίστηκε στο απλό περίγραμμα: επεξεργάστηκε τα δάχτυλα ώστε να φαίνονται πιο λεπτά και μακριά, δίνοντάς τους μορφή νυχιών – μια πράξη που, σύμφωνα με τον Μπραμ, είναι «βαθιά ανθρώπινη».
Σε αντίθεση, δεν υπάρχουν ενδείξεις ανάλογης δημιουργικής επεξεργασίας στα έργα των Νεάντερταλ στην Ισπανία, τα οποία χρονολογούνται περίπου 64.000 χρόνια πριν, σημειώνουν οι ειδικοί.
Η σημασία για την προϊστορική μετανάστευση
Η γεωγραφική θέση του Σουλαουέζι, στον θαλάσσιο δρόμο μεταξύ Ασίας και Σαχούλ, καθιστά τα νέα δεδομένα κρίσιμα για την κατανόηση του πότε οι πρόγονοι των Αβορίγινων έφτασαν στην Αυστραλία. Μέχρι πρόσφατα, η επικρατούσα θεωρία τοποθετούσε την πρώτη άφιξη γύρω στα 50.000 χρόνια πριν.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Άντι Άγκους Οκταβιάνα από τον Εθνικό Οργανισμό Έρευνας και Καινοτομίας της Ινδονησίας (BRIN), η ύπαρξη σύνθετης συμβολικής τέχνης στο Σουλαουέζι πριν από 67.800 χρόνια καθιστά πολύ πιθανή την παρουσία ανθρώπων στη βόρεια Αυστραλία ήδη πριν από 65.000 χρόνια.
«Είναι πολύ πιθανό οι άνθρωποι που δημιούργησαν αυτές τις ζωγραφιές να ανήκαν στον ίδιο πληθυσμό που αργότερα εξαπλώθηκε στην περιοχή και έφτασε μέχρι την Αυστραλία», σημειώνει ο ερευνητής.
Προς ένα νέο αφήγημα για την ανθρώπινη δημιουργικότητα
Για δεκαετίες, πολλοί αρχαιολόγοι υποστήριζαν ότι η «έκρηξη του νου» συνέβη στην Ευρώπη, όταν εμφανίστηκαν ταυτόχρονα σπηλαιογραφίες, κοσμήματα και νέα εργαλεία γύρω στα 40.000 χρόνια πριν. Όμως οι ανακαλύψεις στη Νότια Αφρική και την Ινδονησία δείχνουν ότι η δημιουργική σκέψη είχε ρίζες πολύ βαθύτερες.
Όπως δήλωσε ο καθηγητής Μαξίμ Ομπέρ από το Πανεπιστήμιο Griffith, «οι ενδείξεις υποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι διέθεταν αυτή την ικανότητα πολύ προτού φύγουν από την Αφρική». Οι νέες αποδείξεις από το Σουλαουέζι διαμορφώνουν μια ευρύτερη και πιο παγκόσμια ιστορία για την απαρχή της ανθρώπινης τέχνης και φαντασίας.
