Κοιτώντας τον θάνατο στα μάτια: Η συγκλονιστική φωτογραφία από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή

Η ιερή στιγμή που χωρίζει τη ζωή από τον θάνατο, τα κλάσματα του δευτερολέπτου που μεσολαβούν μέχρι να φθάσει η σφαίρα από τα γερμανικά πολυβόλα στα σώματα των Ελλήνων πατριωτών που στέκουν, γενναίοι και αγέρωχοι με τη γροθιά τους σηκωμένη ψηλά, στον τοίχο της Καισαριανής, έτοιμοι να θυσιάσουν τη ζωή τους για την ελευθερία, έχουν καταγραφεί στη συγκλονιστική φωτογραφία που έδωσε για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, σήμερα, το υπουργείο Πολιτισμού. Πρόκειται για μία από τις 13 συνολικά φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 από τους Γερμανούς κατακτητές, την Πρωτομαγιά του 1944, που αγόρασε το ελληνικό κράτος από τον Βέλγο συλλέκτη ο οποίος τις είχε βγάλει σε ηλεκτρονική δημοπρασία, μαζί με το σύνολο της συλλογής του Γερμανού Υπολοχαγού της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ, έναντι του ποσού των 100.000 ευρώ, όπως είχε αποκαλύψει σε αποκλειστικό ρεπορτάζ του το protothema.gr και επιβεβαίωσε σήμερα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Στις άλλες δύο φωτογραφίες, οι οποίες επίσης παρουσιάστηκαν σήμερα για πρώτη φορά, αλλά δεν δημοσιεύονται για λόγους σεβασμού στους νεκρούς, τα σώματα των εκτελεσμένων Ελλήνων κείτονται άψυχα κι ακίνητα στο χώμα, ενώ ο φωτογράφος δεν διστάζει να ζουμάρει, κυνικά και απάνθρωπα, στο πρόσωπο του ενός από τους Έλληνες πατριώτες τη στιγμή που ο Γερμανός εκτελεστής τού ρίχνει τη χαριστική βολή…

Πρόκειται, πράγματι για «φωτογραφίες, τεράστιας ανεκτίμητης αξίας που δίνει εικόνα στις ιστορικές μαρτυρίες» όπως υπογράμμισε η Λίνα Μενδώνη τις οποίες το υπουργείο Πολιτισμού έσπευσε να διασώσει από την δημοπράτηση και στη συνέχεια να κινήσει τις διαδικασίες προκειμένου να περιέλθουν στην κατοχή του ελληνικού δημοσίου. Οι ταχύτατες και συντονισμένες προσπάθειες είχαν ως αποτέλεσμα η ιστορική αυτή συλλογή, η οποία περιλαμβάνει 262 συνολικά φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα ελληνικά χαρτονομίσματα, να έρθει στην Ελλάδα μέσα με 12 μόλις ημέρες. «Το υπουργείο Πολιτισμού έδρασε με εξαιρετική ταχύτατα και έφερε σε πέρας μια πού δύσκολη αποστολή που αποτελεί παράδειγμα καλής πρακτικής για την αποτελεσματική δράση του Δημοσίου που θα πρέπει να τεθεί προς μελέτη» επισήμανε με ικανοποίηση η υπουργός Πολιτισμού.

Αθήνα, Μαλακάσα, Ισθμός εκτελέσεις και μπάνια

Αντιφατικές εικόνες από την διαμονή στην Ελλάδα του Γερμανού λοχαγού που τράβηξε τις φωτογραφίες συμπεριλαμβάνονται στη συλλογή που βρίσκεται πλέον στην κατοχή του υπουργείου Πολιτισμού. Ανάμεσά τους πόζες των Γερμανών στρατιωτών στην Ακρόπολη και άλλα μνημεία, στιγμές από το στρατόπεδο της Μαλακάσας αλλά και χαλαρά ενσταντανέ μπροστά στη θάλασσα.

Σε κάποιες φωτογραφίες, μάλιστα, βλέπουμε και τον ίδιο τον Χέρμαν Χόιερ, μόνο ή με την οικογένειά του αλλά και εικόνες από την αναχώρηση των Γερμανών στρατιωτών για την Ελλάδα με το τρένο που σημαίνει πως γίνονταν και ανταλλαγές φωτογραφιών μεταξύ των κατακτητών για να ανταλλάσσουν τα νέα τους και να ενημερώνουν τις οικογένειές τους.

«Ο συγκεκριμένος φωτογράφος είναι τελείως ανεκπαίδευτος, δεν έχει εντολή να τραβήξει εικόνες για τεκμηρίωση, απλώς φτιάχνει ένα προσωπικό άλμπουμ εντελώς αποστασιοποιημένος. Βάζει εκτελέσεις δίπλα σε φωτογραφίες κάποιων που κάνουν μπάνιο στα Βοτσαλάκια του Πειραιά» σημείωσε, κατά τη σημερινή παρουσίαση ο εξαιρετικά έμπειρος και επί σειρά ετών επικεφαλής φωτογράφος στην Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης,  Σωκράτης Μαυρομάτης ο οποίος συμμετείχε στην ομάδα ελέγχου αυθεντικότητας και διαπραγμάτευσης για την απόκτηση της συλλογής Χόιερ, μαζί με την Μ. Μερτζάνη, διευθύντρια συντήρησης αρχαίων και νεότερων μνημείων, την κ. Φωτοπούλου, διευθύντρια νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς και τον κ. Σνάιντερ, ερευνητή ιστορικό στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Ο κ. Μαυρομάτης μάς αποκάλυψε επίσης πως οι εικόνες τραβήχτηκαν από μια καλή φωτογραφική μηχανή και τυπώθηκαν σε ένα εξαιρετικό χαρτί της εποχής, ένα από τα σημαντικά στοιχεία που επιβεβαιώνει την αυθεντικότητά τους.

Που θα πάνε οι ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής

Η απόκτηση της πολύτιμης συλλογής Χόιερ αποτέλεσε ιδανική αφορμή για την έναρξη της υλοποίησης ενός σημαντικού οράματος του ΥΠΠΟ, της συγκρότησης, μέσω ειδικής νομοθετικής ρύθμισης, του Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου το οποίο θα περιλαμβάνεται στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων. Στο νέο αυτό Αρχείο θα ενταχθούν επίσης, όπως μάς είπε η υπουργός Πολιτισμού, οι φωτογραφίες από το Τατόι που έχουν επίσης κηρυχθεί ως μνημεία, και άλλα φωτογραφικά ντοκουμέντα.

Όσον αφορά στις πρόσφατα αποκτηθείσες φωτογραφίες από τη Συλλογή Χόιερ, αυτές θα τεθούν αρχικά προς συντήρηση και επιστημονική τεκμηρίωση – το ερευνητικό έργο έχει αναλάβει το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών – ενώ στη συνέχεια θα ψηφιοποιηθούν και θα παρουσιαστούν είτε μέσω κάποιου συνεδρίου ή στο πλαίσιο κάποιας έκθεσης.

Δεδομένου, πάντως, πως ειδικά για τις φωτογραφίες από τις εκτελέσεις στην Καισαριανή, έχει εκδηλωθεί έντονο ενδιαφέρον από διάφορους φορείς, μεταξύ των οποίων ο Δήμος Αθηναίων και το ΚΚΕ, η Λίνα Μενδώνη άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να δοθούν κάποια αντίγραφα, υπό συγκεκριμένους, αυστηρούς όρους,