Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, η διευκόλυνση και – κάποιες φορές – η live μετάδοση εγκληματικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης, και άλλα παρόμοια ζητήματα είχαν προκαλέσει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις, χωρίς όμως να έχουν οδηγήσει ποτέ σε δικαστικές προσφυγές με ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, ωστόσο, οι εισαγγελείς στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν, σύμφωνα με τον New Yorker, να στρέφουν την προσοχή τους στις επιχειρηματικές επιλογές και στις σχεδιαστικές αποφάσεις των εταιρειών τεχνολογίας και όχι, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, στην προώθηση συγκεκριμένου επιβλαβούς περιεχομένου, καθώς αυτή η προσέγγιση αντιμετώπιζε σημαντικά εμπόδια λόγω της προστασίας της ελευθερίας του λόγου.
Σε υπόθεση που εκδικάστηκε μέσα στην άνοιξη της φετινής χρονιάς, μια νεαρή γυναίκα η οποία υποστήριξε ότι η ψυχική της υγεία είχε υποστεί καταστροφική επιδείνωση εξαιτίας της χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης, επιδικάστηκε να λάβει αποζημίωση τριών εκατομμυρίων δολαρίων.
Παράλληλα, τον Μάρτιο και τον Αύγουστο, σε υπόθεση που είχε καταθέσει ο γενικός εισαγγελέας του Νέου Μεξικού, δικαστήριο επέβαλε στη Meta — τη μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram — πρόστιμα σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων και την υποχρέωσε να προχωρήσει σε σειρά αλλαγών στα προϊόντα και στις επιχειρηματικές πρακτικές της. Η Meta έχει ήδη εφεσιβάλει τη συγκεκριμένη απόφαση.
Στα τέλη του 2022, εν μέσω ενός κύματος δικαστικών προσφυγών, υποθέσεις που είχαν καταθέσει γενικοί εισαγγελείς 29 πολιτειών ενώθηκαν σε μία μεγάλη συλλογική υπόθεση. Η κατηγορία υποστήριζε ότι η Meta είχε εν γνώσει της προκαλέσει σειρά βλαβών, κυρίως επειδή τα προϊόντα της «εκμεταλλεύονται και χειραγωγούν τους πιο ευάλωτους καταναλωτές της: τους εφήβους και τα παιδιά».
Η υπόθεση οδηγήθηκε σε δίκη στο Όκλαντ στις αρχές Αυγούστου και αναμενόταν να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες. Ωστόσο, τερματίστηκε αιφνιδιαστικά την περασμένη Τετάρτη.
Η κατάθεση του whistleblower άνοιξε τον δρόμο
Μετά την κατάθεση του – whistleblower – πρώην στελέχους της Meta, Αρτούρο Μπεχάρ, ο οποίος είχε διατελέσει διευθυντής μηχανικής για θέματα ασφάλειας προϊόντων και υποστήριξε ότι η εταιρική κουλτούρα «καθιστούσε πρακτικά αδύνατη την υλοποίηση χαρακτηριστικών που αντιμετώπιζαν τα ζητήματα ευημερίας και ασφάλειας για τα οποία μιλούσαμε», αλλά και την κατάθεση του επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, ο οποίος απέρριψε το πλαίσιο της αγωγής που χαρακτήριζε την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων ως «κλινικό εθισμό», η εταιρεία – η χρηματιστηριακή αξία της οποίας ανέρχεται σε 1,5 τρισ. δολάρια – συμφώνησε σε συμβιβασμό.
Η συμφωνία με 48 – τελικά – πολιτείες και 52 γενικούς εισαγγελείς προβλέπει καταβολή τουλάχιστον 12 δισ. δολαρίων σε βάθος δεκαετίας (πολύ λιγότερα από τα 200 δισ. δολάρια που είχαν αρχικά εκτιμηθεί και τα 1,4 τρισ. που διέρρεε η ίδια η εταιρεία πριν τη δίκη) και δέσμευση για μια σειρά αλλαγών στις πλατφόρμες της στην αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η σύγκριση με τον Συμβιβασμό της Big Tobacco
Από την ανακοίνωση της συμφωνίας και μετά, πολλοί συνέκριναν την εξέλιξη με τον Μεγάλο Συμβιβασμό των Καπνοβιομηχανιών (Big Tobacco) του 1998, όταν τέσσερις από τις μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες συμφώνησαν να καταβάλουν τεράστια ποσά, να αποδεχθούν περιορισμούς στο μάρκετινγκ και να παρέχουν σημαντικές πληροφορίες δημόσιας υγείας, αφού αναγνώρισαν ότι γνώριζαν πως τα προϊόντα τους προκαλούσαν εθισμό και έβλαπταν την ανθρώπινη υγεία.
Παρότι αρνείται να αναγνωρίσει νομικά την ευθύνη της, η Meta αποδέχεται έμμεσα, για πρώτη φορά, ότι σημαντικό μέρος του επιχειρηματικού της μοντέλου είναι ακατάλληλο για παιδιά, την υγεία και την ασφάλειά τους.
Οι αλλαγές που αποδέχθηκε η Meta – Τι αναφέρουν οι 35 σελίδες του συμβιβασμού
Η Meta είχε περάσει μεγάλο μέρος των τελευταίων δύο ετών προβάλλοντας τους Teen Accounts, μια νέα σειρά λειτουργιών που παρουσίασε το 2024 και οι οποίες περιλάμβαναν ενισχυμένες επιλογές ιδιωτικότητας, αυστηρότερους περιορισμούς στα μηνύματα και μια σειρά άλλων αλλαγών.
Με τη νέα συμφωνία, ωστόσο, η Meta ουσιαστικά αποδέχθηκε ότι οι συγκεκριμένες λειτουργίες δεν ήταν επαρκείς. Τα μέτρα αυτά, σε μεγάλο βαθμό, μετέφεραν την ευθύνη της επίβλεψης στους γονείς και όχι στην ίδια την εταιρεία. Η συμφωνία δείχνει πλέον ότι αυτή η προσέγγιση δεν θεωρείται αρκετή.
Στις 35 σελίδες τεχνικών όρων και υποχρεώσεων που περιλαμβάνει ο συμβιβασμός, τον οποίο μελέτησε ο New Yorker, προβλέπονται νέοι περιορισμοί στα προϊόντα της Meta, όπως:
– η απόκρυψη του αριθμού των «likes» στις αναρτήσεις, καθώς έχει συνδεθεί με επιβλαβείς τάσεις κοινωνικής σύγκρισης,
– νέες εγγυήσεις για την εποπτεία από τους γονείς,
– αλλά και ισχυρότερες δεσμεύσεις ότι περιεχόμενο κακοποίησης που επισημαίνουν οι χρήστες θα αντιμετωπίζεται μέσα σε έξι ώρες, τουλάχιστον στο 90% των περιπτώσεων.
Παρότι η τελευταία αυτή υποχρέωση μπορεί να μοιάζει ως μια μικρή τεχνική λεπτομέρεια, τα στοιχεία δείχνουν ότι για χρόνια η αντίδραση της Meta στις αναφορές προβληματικού περιεχομένου ήταν τόσο περιορισμένη, ώστε πολλοί χρήστες σταμάτησαν να καταγγέλλουν τέτοιο υλικό. Σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της εταιρείας από το 2022, «η τρέχουσα διαδικασία αναφοράς στο Facebook είναι εξαιρετικά δύσχρηστη, σχεδόν αδύνατη για χρήστες μέσω κινητών συσκευών».
Περιορισμοί δύο ωρών και «μπλόκο» τη νύχτα
Η σημαντικότερη παραχώρηση της Meta στο πλαίσιο της συμφωνίας αφορά τους αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση των πλατφορμών από εφήβους.
Η εταιρεία συμφώνησε σε:
– ανώτατο ημερήσιο όριο χρήσης δύο ωρών,
– πλήρη αποκλεισμό της πρόσβασης σε ροές περιεχομένου (feeds) από τα μεσάνυχτα έως τις 06:00 το πρωί,
– κατάργηση των ειδοποιήσεων (push notifications) τόσο κατά τη διάρκεια της νύχτας όσο και στις ώρες του σχολείου.
Οι ειδοποιήσεις αυτές, σύμφωνα με την αρχική καταγγελία, ήταν κάτι που η ίδια η Meta γνώριζε ότι μπορούσε να συμβάλει στην «απροσεξία και την υπερκινητικότητα» των εφήβων, με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ευημερία τους.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα το μέγεθος της χρήσης από τους νέους. Σύμφωνα με το αμερικανικό think tank Pew Research, το 2024 το 60% των εφήβων δήλωνε ότι χρησιμοποιούσε το Instagram, ενώ το 12% ανέφερε ότι το άνοιγε «σχεδόν συνεχώς». Άλλα εσωτερικά έγγραφα της Meta έδειξαν ότι τα τελευταία χρόνια περίπου το 1% των χρηστών περνούσε περισσότερες από πέντε ώρες την ημέρα χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες της εταιρείας.
Μέχρι σήμερα, οι χρήστες με εξαιρετικά υψηλή αλληλεπίδραση δημιουργούσαν μεγάλο μέρος των διαφημιστικών εσόδων. Ο περιορισμός του συνολικού αριθμού αυτών των χρηστών ενδέχεται, σύμφωνα με τους αναλυτές, να ενισχύσει τα οικονομικά κίνητρα της εταιρείας ώστε να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη συνολική εμπειρία του μέσου χρήστη και όχι στην ακραία χρήση.
Ο ανεξάρτητος ελεγκτής που θα παρακολουθεί τη Meta
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συμφωνίας δεν βρίσκεται μόνο στους νέους περιορισμούς, αλλά στην πρόβλεψη για συνεχή εποπτεία από έναν ανεξάρτητο τρίτο ελεγκτή και υπάρχει προηγούμενο σε παρόμοιες περιπτώσεις του παρελθόντος: Το 2019, η Meta είχε δεχθεί εποπτεία στο πλαίσιο συμβιβασμού με την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ (FTC) για παραβιάσεις ιδιωτικότητας.
Ωστόσο, αυτή είναι η πρώτη φορά που μια τεχνολογική εταιρεία συμφωνεί στον διορισμό ανεξάρτητου ελεγκτή με αποκλειστικό σκοπό την προστασία των παιδιών, καθώς λίγες μόλις εβδομάδες πριν, στην απόφαση για την υπόθεση του Νέου Μεξικού, η Meta είχε αντιταχθεί στην ιδέα ενός εξωτερικού επόπτη και ο δικαστής είχε αρνηθεί να επιβάλει έναν τέτοιο μηχανισμό.
Ο ελεγκτής, ο οποίος θα οριστεί από κοινού από τις Πολιτείες και τη Meta, θα είναι υπεύθυνος για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης της εταιρείας με τους όρους της συμφωνίας.
Δεν θα έχει την εξουσία να επιβάλει άμεσα αλλαγές στη συμπεριφορά της εταιρείας, ωστόσο, σύμφωνα με τους όρους του συμβιβασμού, θα έχει για την επόμενη δεκαετία πρόσβαση σε δεδομένα, έγγραφα και εσωτερικές επικοινωνίες αντίστοιχες με εκείνες που θα εξετάζονταν κατά τη διάρκεια μιας δικαστικής διαδικασίας. Παράλληλα, θα υποχρεούται να ενημερώνει τις Πολιτείες που συμμετείχαν στην υπόθεση για οποιαδήποτε αστοχία της Meta στην τήρηση των δεσμεύσεων της κι εκείνες, με τη σειρά τους, μπορούν να κινήσουν νέες νομικές ενέργειες.
Τα κενά της συμφωνίας: οι αλγόριθμοι και το ατελείωτο σκρολάρισμα
Ένα σημείο στο οποίο η Meta μπορεί να κάνει λόγο για μια «μικρή νίκη» αφορά τον τρόπο επιλογής και προβολής του περιεχομένου στις πλατφόρμες της. Μάλιστα, ο τρόπος με τον οποίο το Instagram και το Facebook αποφασίζουν τι εμφανίζεται στους χρήστες — ο σχεδιασμός των αλγορίθμων και των διεπαφών χρήσης — βρισκόταν από την αρχή στο επίκεντρο των καταγγελιών ότι τα προϊόντα αυτά δεν είναι ασφαλή.
Ωστόσο, η συμφωνία που επιτεύχθηκε, δεν περιλαμβάνει ορισμένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του σχεδιασμού των πλατφορμών, όπως η ατελείωτη κύλιση (infinite scroll) και η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου (autoplay).
Ο πρώην εργαζόμενος της Meta και πληροφοριοδότης Αρτούρο Μπεχάρ κατέθεσε ότι, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε όταν εργαζόταν στην εταιρεία, περισσότεροι από τους μισούς χρήστες του Instagram είχαν αρνητικές εμπειρίες στην πλατφόρμα μέσα σε διάστημα επτά ημερών. Μεταξύ αυτών, το 24% των εφήβων ηλικίας 13 έως 15 ετών ανέφερε ότι είχε δεχθεί ανεπιθύμητες σεξουαλικές προσεγγίσεις.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνά ένας χρήστης στην εφαρμογή, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η εφαρμογή δημιουργεί συνδέσεις, επαφές και ευκαιρίες επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ είχε αναγνωρίσει πριν μερικούς μήνες πως μόλις το 10% του περιεχομένου που εμφανίζεται στο Instagram προέρχεται από φίλους των χρηστών. Το υπόλοιπο αποτελείται από εξωτερικό περιεχόμενο που προτείνουν οι αλγόριθμοι της πλατφόρμας.
Πέρα από το περιεχόμενο που εμφανίζεται στις ροές των χρηστών, οι αλγόριθμοι προτάσεων επηρεάζουν και τους λογαριασμούς με τους οποίους συνδέονται οι έφηβοι. Σύμφωνα με τις καταγγελίες των Πολιτειών, αυτοί οι προτεινόμενοι λογαριασμοί αποτελούν βασικό στοιχείο στον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες μπορούν να διευκολύνουν την προώθηση σεξουαλικής κακοποίησης.
Ωστόσο, η συμφωνία των Πολιτειών με τη Meta φαίνεται να αποδέχεται σε μεγάλο βαθμό τον υφιστάμενο ορισμό της εταιρείας για το τι θεωρείται «ακατάλληλο» περιεχόμενο. Έτσι, η Meta εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικό έλεγχο στο τι χαρακτηρίζεται πρόβλημα και τι όχι.
Η ουσιαστική βελτίωση σε αυτούς τους τομείς ενδέχεται, επομένως, να εξαρτηθεί από ένα δύσκολο έργο για τον ανεξάρτητο ελεγκτή: να πιέσει ώστε να ενισχυθούν τα ίδια τα πρότυπα ασφαλείας.
Το μεγάλο στοίχημα της επιβεβαίωσης ηλικίας
Για παρόμοιους λόγους, ένα ακόμη αμφιλεγόμενο σημείο της συμφωνίας αφορά ένα χαρακτηριστικό που βρίσκεται στη βάση ολόκληρης της προσπάθειας: την επιβεβαίωση ηλικίας των χρηστών.
Τα συστήματα της Meta για την εξακρίβωση ηλικίας έχουν βρεθεί στο επίκεντρο πολλών καταγγελιών σχετικά με την προστασία των παιδιών. Η συμφωνία καλεί την εταιρεία να αφιερώσει σημαντικούς πόρους στη βελτίωση αυτών των μηχανισμών. Ωστόσο, ενώ εισάγει νέα πρότυπα και απαιτήσεις, παράλληλα δίνει στη Meta σημαντικό έλεγχο για την αξιολόγηση του κατά πόσο τα ίδια της τα συστήματα λειτουργούν αποτελεσματικά.
Η συμφωνία δημιουργεί συγκεκριμένες διαδικασίες που θα μπορούσαν να φέρουν την εταιρεία πιο κοντά στον στόχο να γνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιοι χρήστες της είναι κάτω των 18 ετών. Μεταξύ άλλων, προβλέπει ακόμη και τη χρήση δεδομένων στα οποία η εταιρεία προηγουμένως δεν είχε νόμιμη πρόσβαση. Όμως, παράλληλα ποντάρει στην εμπιστοσύνη προς μια εταιρεία η οποία, σύμφωνα με τους επικριτές της, έχει συχνά αξιολογήσει υπερβολικά θετικά τις δικές της επιδόσεις.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο New Yorker, η Meta έχει κατά καιρούς δώσει στον εαυτό της «βαθμό Α», ενώ τα πραγματικά αποτελέσματα θα αντιστοιχούσαν περισσότερο σε «βαθμό F».
Το οικονομικό κόστος και η πίεση προς TikTok και YouTube
Σύμφωνα με εσωτερικό email της εταιρείας που δημοσιεύθηκε στην αρχική καταγγελία της υπόθεσης, το 2018 ένα στέλεχος της Meta υπολόγισε τη «συνολική αξία» που της προσφέρει ένας 13χρονος χρήστης στα 270 δολάρια. Τα βασικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν στη Meta στο πλαίσιο της υπόθεσης — τουλάχιστον 12 δισ. δολάρια — αντιστοιχούν σε περισσότερα από 500 δολάρια για κάθε έφηβο ηλικίας 13 έως 17 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρότι το συνολικό ποσό αποτελεί σχετικά μικρό μέρος των εσόδων της εταιρείας — τα 12 δισ. δολάρια αντιστοιχούν περίπου στο ένα πέμπτο των κερδών που ανακοίνωσε η Meta για το 2025 — η εταιρεία ουσιαστικά συμφώνησε να καταβάλει περισσότερα χρήματα από όσα εκτιμά ότι θα κερδίσει από τους Αμερικανούς εφήβους χρήστες της.
Παράλληλα, το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας συνδέεται και με τη στάση άλλων εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, εάν το TikTok και το YouTube συμφωνήσουν σε αντίστοιχους όρους και οικονομικές κυρώσεις, τότε η Meta θα μπορούσε να κληθεί να καταβάλει στις Πολιτείες που συμμετείχαν στη συμφωνία έως και επιπλέον 5 δισ. δολάρια.
Η ύπαρξη αυτής της ρήτρας αφήνει περιθώριο για διάφορες ερμηνείες. Μια από αυτές αναφέρει πως η Meta ενδέχεται να έκανε έναν υπολογισμένο συμβιβασμό: να αποδεχθεί έναν πιθανό επιπλέον κίνδυνο πληρωμών, προκειμένου να μπορεί ευκολότερα να επισημαίνει τις αδυναμίες των ανταγωνιστών της.
Η Meta ζητά από TikTok και YouTube να ακολουθήσουν το παράδειγμά της
Αμέσως μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, η Meta δημοσίευσε επιστολή με την οποία καλούσε το YouTube και το TikTok να υιοθετήσουν τις πιο συγκεκριμένες και σημαντικές προβλέψεις του συμβιβασμού.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
– το ημερήσιο όριο των δύο ωρών χρήσης,
– η απενεργοποίηση της πρόσβασης κατά τη διάρκεια της νύχτας,
– η κατάργηση των ειδοποιήσεων κατά τις σχολικές ώρες.
Δεδομένου ότι στο παρελθόν η Meta είχε αντιταχθεί έντονα στην εφαρμογή τέτοιων πολιτικών, η επιστολή θεωρείται από αρκετούς ως μια προσπάθεια της εταιρείας να μετατρέψει τη συμφωνία σε ευκαιρία ηθικής υπεροχής απέναντι στους ανταγωνιστές της.
Τι μπορεί να φέρει ο συμβιβασμός στον υπόλοιπο κόσμο
Οι αλλαγές, πάντως, που συμφωνήθηκαν στις ΗΠΑ αποτελούν μέτρα που εδώ και χρόνια εξετάζουν και άλλες χώρες. Στην Ευρώπη, στη Βρετανία, την Αυστραλία, τη Βραζιλία και τη Σιγκαπούρη, οι αρμόδιες αρχές έχουν αναπτύξει πρωτοβουλίες για να καταστήσουν τις ψηφιακές πλατφόρμες ασφαλέστερες για τα παιδιά, βασιζόμενες συχνά σε υφιστάμενους νόμους που υποχρεώνουν τις εταιρείες να αξιολογούν κινδύνους και να προστατεύουν τους νεαρούς χρήστες.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, οι αλλαγές δεν προέκυψαν από έναν ομοσπονδιακό νόμο για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, αλλά από μια δικαστική διαδικασία. «Αυτή η συμφωνία έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε στο Open Democracy ο Όουεν Μπένετ, ανεξάρτητος ειδικός σε θέματα τεχνολογικής πολιτικής στη Βρετανία.
«Αν ήμουν ένας ρυθμιστής στην Μπραζίλια, στις Βρυξέλλες ή στην Καμπέρα, θα το έβλεπα ως μια τεράστια ευκαιρία», ανέφερε, σημειώνοντας ότι τα μέτρα που οι αρχές προσπαθούν εδώ και χρόνια να εξασφαλίσουν από τη Meta πιθανότατα βρίσκονται πλέον «σε σημαντικό μέρος της σκέψης του Μαρκ Ζούκερμπεργκ». Όπως εξηγεί, επειδή η Meta είναι αμερικανική εταιρεία, η πίεση από αμερικανικά δικαστήρια και πολιτικούς έχει διαφορετικό βάρος στο εσωτερικό της από τους κανόνες που επιβάλλονται από ξένες ρυθμιστικές αρχές. «Η συμφωνία αυτή θα στρέψει την προσοχή των στελεχών της εταιρείας στην ασφάλεια των παιδιών με τρόπο που κανένας παγκόσμιος κανονισμός ή ρυθμιστική αρχή δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα», υπογράμμισε.
Είναι κοντά η εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων στην Ευρώπη;
Η Ευρώπη ήδη πιέζει τη Meta για παρόμοια ζητήματα μέσω του Digital Services Act (DSA), ο οποίος αντιμετωπίζει τα λεγόμενα «εθιστικά μοτίβα» (addictive patterns) των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως έναν από τους απαγορευμένους κινδύνους και, κατά συνέπεια, ως πρακτικές που μπορούν να επισύρουν άμεσα κυρώσεις.
Τον Απρίλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε προκαταρκτικά ότι η Meta παραβιάζει τον DSA, καθώς δεν είχε εντοπίσει, αξιολογήσει και περιορίσει επαρκώς τους κινδύνους που σχετίζονται με την πρόσβαση παιδιών κάτω των 13 ετών στο Instagram και το Facebook.
Η Κομισιόν ανέφερε ότι η υφιστάμενη προσέγγιση της εταιρείας δεν εμπόδιζε αποτελεσματικά την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 13 ετών στις πλατφόρμες.
Τον Ιούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, καταλήγοντας προκαταρκτικά στο συμπέρασμα ότι η Meta παραβιάζει τον DSA και εξαιτίας του «εθιστικού σχεδιασμού» των Facebook και Instagram. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε λειτουργίες όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου (autoplay), τα push notifications και τα εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων (πράγματα που περιλαμβάνονταν και στο κατηγορητήριο των αμερικανικών πολιτειών). Η Επιτροπή υποστήριξε ότι η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους αυτών των χαρακτηριστικών για τη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών και ότι τα μέτρα προστασίας που είχε λάβει δεν ήταν αρκετά αποτελεσματικά.
Η αμερικανική συμφωνία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι οι πλατφόρμες μπορούν να αλλάξουν τα ίδια τα συστήματα που συμβάλλουν στη δημιουργία προβλημάτων και όχι απλώς να περιορίζουν την πρόσβαση των παιδιών σε αυτά, σύμφωνα με τη Χάνα Στόρεϊ, επικεφαλής για τα ψηφιακά δικαιώματα παιδιών και νέων στη Διεθνή Αμνηστία. «Για χρόνια, η Διεθνής Αμνηστία, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άνθρωποι που έχουν πληγεί από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προειδοποιούσαν ότι οι μεγάλες πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την αλληλεπίδραση και το κέρδος, χωρίς να προστατεύουν επαρκώς τα δικαιώματα των παιδιών», δήλωσε.
Όπως πρόσθεσε, η συμφωνία είναι σημαντική όχι μόνο λόγω του μεγέθους της, αλλά επειδή αποδεικνύει ότι οι εταιρείες – όταν λογοδοτούν – μπορούν να αλλάξουν τις επιλογές σχεδιασμού που οδηγούν σε βλάβες. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκές αρχές διαθέτουν ήδη τα εργαλεία για να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. «Στην ΕΕ δεν είναι απαραίτητη μια δικαστική διαδικασία τέτοιας κλίμακας. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί, όπως ο Digital Services Act, ήδη απαιτούν από τις πλατφόρμες να αξιολογούν και να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους για τα παιδιά».
Νέο σημείο αναφοράς για τους Ευρωπαίους ρυθμιστές
Η συμφωνία στις ΗΠΑ μπορεί να αποτελέσει για τις ευρωπαϊκές αρχές τόσο σημείο αναφοράς όσο και πρόκληση. Η Τζούλια Σμάκμαν από το Ινστιτούτο Ada Lovelace εκτιμά, μιλώντας στο Open Democracy, ότι η αμερικανική υπόθεση μπορεί να ενισχύσει τα επιχειρήματα των Ευρωπαίων ρυθμιστών απέναντι στη Meta, ιδιαίτερα λόγω των μεγάλων οικονομικών συνεπειών που μπορεί να έχει η μη συμμόρφωση.
«Τόσο οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις όσο και οι δικαστικές διαδικασίες μπορούν να δημιουργήσουν κίνητρα ώστε οι εταιρείες να λειτουργούν πιο υπεύθυνα, αρκεί οι οικονομικές συνέπειες να είναι αρκετά μεγάλες», ανέφερε.
Παρότι η υπόθεση έκλεισε με συμβιβασμό και όχι με δικαστική απόφαση, άρα δεν δημιουργεί νομικό προηγούμενο, η συμφωνία μπορεί να προσφέρει στις ευρωπαϊκές αρχές μια βάση πάνω στην οποία θα στηρίξουν αυστηρότερα μέτρα. Η Σμάκμαν επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει μέτρα που ενδέχεται να ξεπερνούν τις προβλέψεις της αμερικανικής συμφωνίας, όπως η απενεργοποίηση λειτουργιών όπως το autoplay και το infinite scroll από προεπιλογή.
Η μεγάλη πρόκληση: Ένας ασφαλέστερος σχεδιασμός του διαδικτύου
Εν κατακλείδι, παρά τη σημασία της συμφωνίας, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν προκειμένου οι τεχνολογικές πλατφόρμες να καταστούν ασφαλέστερες, ιδιαίτερα για τα παιδιά.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα παραμένει η αλλαγή των αλγόριθμων που διαμορφώνουν προτάσεις περιεχομένου, ώστε να δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των χρηστών και όχι μόνο στη βραχυπρόθεσμη συμπεριφορά τους.
Ο χρόνος που περνά ένα παιδί σε μια εφαρμογή είναι σημαντικός, αλλά εξίσου σημαντικό είναι και το τι περιεχόμενο του εμφανίζεται.
Για χρόνια, το επιχειρηματικό μοντέλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βασίστηκε στη μεγιστοποίηση του χρόνου και της προσοχής των χρηστών. Η νέα συμφωνία – όπως και οι παράλληλες δικαστικές υποθέσεις – δεν πρόκειται να οδηγήσει σε πλήρη εγκατάλειψη αυτού του μοντέλου. Ωστόσο, ενισχύοντας την πιθανότητα νέων δικαστικών προσφυγών και αυστηρότερων ρυθμίσεων κι αλλάζοντας παράλληλα τις οικονομικές προσδοκίες που συνδέονται με τις σημερινές πρακτικές των εταιρειών, δημιουργεί κίνητρα ώστε οι πλατφόρμες να μετατοπίσουν τον στόχο τους: από την ακραία χρήση και την αδιάκοπη παραμονή των χρηστών στις εφαρμογές, σε μια πιο ελεγχόμενη και ουσιαστική μορφή αλληλεπίδρασης.
