Οι τράπεζες υποχρεούνται να επιστρέφουν άμεσα τα χρήματα που αφαιρούνται από λογαριασμούς πελατών μέσω μη εγκεκριμένων συναλλαγών, ακόμη και όταν θεωρούν ότι οι ίδιοι οι πελάτες επέδειξαν βαριά αμέλεια στην προστασία των τραπεζικών τους κωδικών. Αυτό διευκρινίζει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), με απόφασή του την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, στην υπόθεση C-70/25 (Tukowiecka), που αφορά απάτη μέσω ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing).
Η απόφαση διαχωρίζει την υποχρέωση άμεσης επιστροφής των χρημάτων από την τελική ευθύνη για την οικονομική ζημία. Ειδικότερα, η τράπεζα δεν μπορεί να αρνηθεί εξαρχής την επιστροφή επικαλούμενη βαριά αμέλεια του πελάτη, διατηρεί όμως τη δυνατότητα να διεκδικήσει μεταγενέστερα τα χρήματα, εφόσον αποδείξει ότι συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Η απάτη μέσω πλαστής τραπεζικής ιστοσελίδας
Η υπόθεση ξεκίνησε στην Πολωνία, όταν γυναίκα που επιχείρησε να πουλήσει ένα αντικείμενο μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας αγγελιών έλαβε σύνδεσμο από άτομο που εμφανίστηκε ως υποψήφιος αγοραστής. Ο σύνδεσμος την οδήγησε σε πλαστή ιστοσελίδα, η οποία μιμούνταν την επίσημη ιστοσελίδα της τράπεζάς της, όπου και καταχώρισε τα στοιχεία πρόσβασής της.
Ο δράστης χρησιμοποίησε τα στοιχεία για να μεταφέρει από τον λογαριασμό της περίπου 700 ευρώ. Όταν η γυναίκα ενημέρωσε την τράπεζα την επόμενη ημέρα και ζήτησε την επιστροφή του ποσού, εκείνη αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η πελάτισσα είχε επιδείξει βαριά αμέλεια.
Η διαφορά έφτασε σε πολωνικό δικαστήριο, το οποίο ζήτησε από το ΔΕΕ να διευκρινίσει αν η τράπεζα οφείλει να επιστρέψει τα χρήματα παρά την επίκληση βαριάς αμέλειας.
Έως την επόμενη εργάσιμη ημέρα η επιστροφή από τις τράπεζες
Ερμηνεύοντας την ευρωπαϊκή Οδηγία 2015/2366 (PSD2) για τις υπηρεσίες πληρωμών, το ΔΕΕ έκρινε ότι η τράπεζα οφείλει να επιστρέψει το ποσό της μη εγκεκριμένης συναλλαγής αμέσως και, σε κάθε περίπτωση, έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας από τη στιγμή που διαπίστωσε ή ενημερώθηκε για τη συναλλαγή, υπό την προϋπόθεση ότι ο πελάτης την έχει ειδοποιήσει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Η εκτίμηση της τράπεζας ότι ο πελάτης δεν προστάτευσε επαρκώς τα στοιχεία ασφαλείας του δεν αρκεί, από μόνη της, για να ανασταλεί αυτή η υποχρέωση.
Εξαίρεση προβλέπεται όταν η τράπεζα έχει βάσιμους λόγους να υποπτεύεται ότι ο ίδιος ο πελάτης διέπραξε απάτη και γνωστοποιεί τους σχετικούς λόγους στην αρμόδια εθνική αρχή.
Πότε μπορεί να ευθύνεται ο πελάτης
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι ο πελάτης απαλλάσσεται αυτομάτως από κάθε ευθύνη. Η τράπεζα μπορεί να διεκδικήσει εκ των υστέρων την αποκατάσταση της ζημίας, εφόσον αποδείξει ότι αυτή προκλήθηκε από δόλο ή βαριά αμέλεια του πελάτη, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του ενωσιακού δικαίου.
Το βάρος απόδειξης της βαριάς αμέλειας φέρει η τράπεζα. Συνεπώς, η απλή διαπίστωση ότι ο πελάτης καταχώρισε τους κωδικούς του σε πλαστή ιστοσελίδα δεν αρκεί αυτομάτως για να θεμελιώσει την ευθύνη του.
Με την απόφασή του, το ΔΕΕ ενισχύει την προστασία των καταναλωτών απέναντι στις ηλεκτρονικές τραπεζικές απάτες, ξεκαθαρίζοντας ότι η άμεση επιστροφή των χρημάτων και ο τελικός καταλογισμός της ζημίας αποτελούν δύο διακριτά ζητήματα.
