Το άρθρο 114 του νόμου 5078/2023 (ΦΕΚ Α’ 211/20-12-2023) φιλοδοξεί να αλλάξει τη νοοτροπία που επικρατεί στην Ελλάδα γύρω από το ζήτημα των συντάξεων και του ασφαλιστικού συστήματος.
Η ψήφισή του, που αντικατέστησε το άρθρο 20 του νόμου 4387/2016, δίνει τη δυνατότητα στους συνταξιούχους να εργάζονται νόμιμα και δηλωμένα, αυξάνοντας το εισόδημά τους και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής τους.
Μια νέα αντίληψη για τη συνταξιοδότηση
Η νέα νομοθεσία επιχειρεί να αλλάξει και την παραδοσιακή αντίληψη γύρω από τη συνταξιοδότηση. Για δεκαετίες, πολλοί εργαζόμενοι θεωρούσαν ότι μετά από μια ολόκληρη ζωή δουλειάς, η σύνταξη σήμαινε το τέλος της εργασιακής δραστηριότητας.
Ωστόσο, το νέο πλαίσιο μετατρέπει τη σύνταξη σε ένα συμπληρωματικό εισόδημα, το οποίο μπορεί να συνδυάζεται με εργασία. Με αυτόν τον τρόπο, οι συνταξιούχοι έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν μια ενεργή επαγγελματική παρουσία, χωρίς να χάνουν μέρος της σύνταξής τους, αυξάνοντας ταυτόχρονα το εισόδημα τους.
Η αλλαγή αυτή συνδέεται και με τη γενικότερη εικόνα του ασφαλιστικού συστήματος, καθώς οι περισσότερες συντάξεις παραμένουν χαμηλές και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ειδικών, τις επόμενες δεκαετίες ενδέχεται να μειωθούν περαιτέρω.
Η εξέλιξη αυτή σχετίζεται και με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νεότερες γενιές στην αγορά εργασίας. Η εκτεταμένη ανασφάλιστη εργασία στον ιδιωτικό τομέα, τα υψηλά ποσοστά ανεργίας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, αλλά και η έλλειψη σταθερών θέσεων εργασίας δυσκολεύουν τη συγκέντρωση των απαραίτητων ενσήμων για μια αξιοπρεπή σύνταξη.
Παράλληλα, το δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα επιβαρύνει περαιτέρω τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων. Σε αυτό το πλαίσιο, η δυνατότητα εργασίας των συνταξιούχων θεωρείται από αρκετούς ως ένα μέτρο που μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, τόσο για τους ίδιους όσο και για το σύστημα.
Ο ειδικός πόρος αντικαθιστά την περικοπή
Η οικονομολόγος Ασπασία Αθανασία Κυριακοπούλου, πρώην διευθύντρια του ΙΚΑ και σύμβουλος συνταξιοδότησης στο Ι -ΚΕΠ «Όλα για τον Πολίτη» τονίζει στον «Ν» : Από την 1η Ιανουαρίου 2024 καταργήθηκε η περικοπή 30% της σύνταξης για τους εργαζόμενους συνταξιούχους και πλέον καταβάλλεται το σύνολο της κύριας και επικουρικής σύνταξης.
Στη θέση της περικοπής θεσπίστηκε ειδικός πόρος υπέρ του e-ΕΦΚΑ, μη ανταποδοτικού χαρακτήρα, ο οποίος επιβαρύνει τους απασχολούμενους συνταξιούχους. Για τους μισθωτούς ο πόρος ανέρχεται σε 7,7% επί των αποδοχών κύριας ασφάλισης και 2,3% επί των αποδοχών επικουρικής, ενώ για τους μη μισθωτούς προβλέπεται πρόσθετη εισφορά 50% επί της ασφαλιστικής κατηγορίας κύριας ασφάλισης.
Ο χρόνος εργασίας μπορεί να αξιοποιηθεί για προσαύξηση της σύνταξης ή για χορήγηση συμπληρωματικής εφάπαξ παροχής κατόπιν αίτησης. Η προσαύξηση κυμαίνεται από 0,77% έως 0,90% ανά έτος ασφάλισης, ανάλογα με τα χρόνια απασχόλησης. Ωστόσο, ο ειδικός πόρος αποτελεί καθαρό μη ανταποδοτικό έσοδο για τον ΕΦΚΑ, καθώς δεν επιστρέφεται ως μελλοντική παροχή.
Όμως το νέο καθεστώς θεωρείται δημοσιονομικά θετικό, καθώς ο αριθμός των εργαζόμενων συνταξιούχων αυξήθηκε από περίπου 35.000 το 2023 σε πάνω από 250.000 το 2025. Έτσι ενισχύονται τόσο τα έσοδα του ΕΦΚΑ όσο και τα φορολογικά έσοδα, μέσω της δήλωσης και φορολόγησης των εισοδημάτων από εργασία».
Σε ποιους τομείς εργάζονται οι συνταξιούχοι
Τα πρώτα στοιχεία από την εφαρμογή του νόμου δείχνουν ότι το ενδιαφέρον των συνταξιούχων για εργασία είναι ιδιαίτερα μεγάλο.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για την περίοδο 2024–2025, περισσότεροι από 180.000 έως 250.000 συνταξιούχοι έχουν δηλώσει την απασχόλησή τους στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ. Οι νεότερες εκτιμήσεις για το 2025 ανεβάζουν τον αριθμό αυτό ακόμα περισσότερο . Στη Δυτική Ελλάδα, εκτιμάται ότι εργάζεται πλέον νόμιμα ένα ποσοστό που ξεπερνά το 10% του συνολικού αριθμού των συνταξιούχων.
Οι βασικοί τομείς στους οποίους απασχολούνται είναι:
-ο τουρισμός και η εστίαση (κυρίως σε θέσεις κουζίνας),
-η παροχή υπηρεσιών και η φύλαξη,
-το λιανικό εμπόριο, όπου αξιοποιείται η επαγγελματική τους εμπειρία,
-η εκπαίδευση, σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, φροντιστήρια ή ιδιαίτερα μαθήματα,
-οι μεταφορές, ως οδηγοί ταξί, φορτηγών ή σε εταιρείες logistics,
-η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από επαγγελματίες όπως λογιστές και δικηγόροι.
Παράλληλα, αρκετοί ελεύθεροι επαγγελματίες –κυρίως συνταξιούχοι του πρώην ΟΑΕΕ– επιλέγουν να διατηρήσουν την επιχείρησή τους μετά τη συνταξιοδότηση, ενώ πολλοί αγρότες συνεχίζουν να εργάζονται στα κτήματά τους.
Τι προβλέπει η νέα νομοθεσία
Η νέα νομοθεσία προβλέπει διαφορετικό πλαίσιο για κάθε μορφή απασχόλησης των συνταξιούχων.
Ιδιωτικός τομέας (μισθωτοί): Οι συνταξιούχοι μπορούν να εργαστούν σε επιχειρήσεις με σχέση εξαρτημένης εργασίας. Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται επιπλέον πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ ύψους 10% επί των αποδοχών τους, με εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες, όπως συνταξιούχοι με αναπηρία, πολύτεκνοι με ανήλικο τέκνο και αγρότες του πρώην ΟΓΑ.
Ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι: Έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν επιχείρηση ή να παρέχουν υπηρεσίες με «μπλοκάκι». Για αυτούς προβλέπεται προσαύξηση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 50% επί της επιλεγείσας ασφαλιστικής κατηγορίας.
Δημόσιος τομέας: Η απασχόληση επιτρέπεται, ωστόσο η σύνταξη αναστέλλεται εάν ο συνταξιούχος είναι κάτω των 62 ετών. Μετά τη συμπλήρωση του 62ου έτους, η σύνταξη καταβάλλεται κανονικά.
Αγροτική δραστηριότητα: Για τους συνταξιούχους που ασκούν αγροτική δραστηριότητα προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις και σε πολλές περιπτώσεις απαλλαγές από πρόσθετες κρατήσεις.
Σημειώνεται ότι όλοι οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι υποχρεούνται να δηλώσουν την έναρξη της εργασίας τους στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ πριν αναλάβουν εργασία, διαφορετικά κινδυνεύουν με πρόστιμο που μπορεί να φτάσει έως και τις 12 μηνιαίες συντάξεις.
Οι αντιδράσεις των συνδικαλιστών συνταξιούχων (ένθετο)
Παρά τα παραπάνω, αρκετοί εκπρόσωποι συνταξιουχικών οργανώσεων χαρακτηρίζουν το μέτρο ανεπαρκές. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Συνταξιούχων του πρώην ΙΚΑ Πάτρας, Γιώργος Τσαπάρας, δηλώνει στον «Ν»:
«Πρόκειται για ένα μέτρο που στην ουσία κοροϊδεύει τους συνταξιούχους. Είναι δυνατόν να ζητούν από έναν άνθρωπο που εργάστηκε μια ζωή να συνεχίσει να δουλεύει και μετά τη συνταξιοδότησή του; Τότε γιατί όλα αυτά τα χρόνια πληρώναμε εισφορές; Πολλοί από εμάς, ιδιαίτερα στην οικοδομή, έχουμε φθαρμένο σώμα και προβλήματα υγείας. Πού θα μπορέσουμε να εργαστούμε;».
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο πρόεδρος του Συλλόγου Συνταξιούχων του πρώην ΟΑΕΕ Αχαΐας, Παναγιώτης Γεροπαναγιώτης: «Αντί η πολιτεία να αυξήσει τις χαμηλές συντάξεις, προχωρά σε ημίμετρα που για πολλούς συνταξιούχους δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Ακόμα και αν κάποιος μπορεί να εργαστεί, ποιος θα του δώσει δουλειά και με ποιον μισθό; Σήμερα περίπου το 50% των συνταξιούχων λαμβάνει συντάξεις κάτω από 600 και 700 ευρώ και δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες».
Όπως τονίζει, για τον λόγο αυτό οι συνταξιούχοι καλούν τον κόσμο να συμμετάσχει στη μεγάλη πανελλαδική κινητοποίηση που προγραμματίζει η Ομοσπονδία τους στις 20 Μαρτίου, διεκδικώντας αυξήσεις στις συντάξεις και ουσιαστικά μέτρα στήριξης.


