Οι καρχαρίες είναι από τους αρχαιότερους σπονδυλωτούς θηρευτές της Γης. Εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης τούς έχουν χαρίσει εντυπωσιακές ικανότητες — από την επιβίωση στις μεγαλύτερες μαζικές εξαφανίσεις μέχρι την αντίληψη ηλεκτρικών σημάτων και την ικανότητα να μαθαίνουν.
1. Επιβιώνουν όταν σχεδόν όλα τα υπόλοιπα είδη χάνονται
Οι καρχαρίες —ή οι στενοί πρόγονοί τους— επιβίωσαν και από τις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις στην ιστορία της Γης. Ανάμεσά τους ήταν η «Μεγάλη Θνησιμότητα», πριν από περίπου 252 εκατομμύρια χρόνια, όταν εξαφανίστηκε περίπου το 90% της θαλάσσιας ζωής.
Οι καρχαρίες άντεξαν και σήμερα βρίσκονται σχεδόν σε κάθε γωνιά των ωκεανών.
2. Μπορούν να κάνουν… μαθηματικά
Μακριά από την εικόνα του απλού, ενστικτώδους θηρευτή, οι καρχαρίες αποδεικνύονται ικανοί να μαθαίνουν και να διακρίνουν ήχους, σχήματα, χρώματα και αφηρημένα μοτίβα.
3. Έχουν γούστο στην τζαζ
Οι καρχαρίες του Πορτ Τζάκσον φαίνεται πως προτιμούν την τζαζ από την κλασική μουσική.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Macquarie στο Σίδνεϊ έμαθαν σε καρχαρίες να κολυμπούν σε συγκεκριμένο σημείο του ενυδρείου όταν άκουγαν μουσική, όπου τους περίμενε τροφή. Οι καρχαρίες συνέδεσαν την τζαζ με το σημείο ανταμοιβής, κάτι που δεν κατάφεραν να κάνουν με την κλασική μουσική.
Ίσως, τελικά, να είναι θέμα ρυθμού.
4. Έχουν… ομφαλό
Ορισμένα είδη, όπως οι ταυροκαρχαρίες και οι σφυροκέφαλοι, κυοφορούν τα μικρά τους και τα τροφοδοτούν μέσω ομφάλιου λώρου, όπως τα θηλαστικά. Έτσι, τα νεογνά διατηρούν για λίγο καιρό μετά τη γέννησή τους το χαρακτηριστικό σημάδι του ομφάλιου λώρου.
Άλλα είδη έχουν ακόμη πιο ασυνήθιστο τρόπο αναπαραγωγής: τα αυγά εκκολάπτονται μέσα στο σώμα της μητέρας και τα μικρά γεννιούνται ζωντανά. Στον ακανθόσκυλο, η κύηση μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.
5. Τα μωρά τρώνε το ένα το άλλο μέσα στη μήτρα
Στον καρχαρία τίγρη της άμμου, ο αγώνας για επιβίωση αρχίζει πριν ακόμη από τη γέννηση.
Τα θηλυκά έχουν δύο μήτρες, όπου αρχικά αναπτύσσονται αρκετά έμβρυα. Τα μεγαλύτερα, όμως, τρέφονται με τα μικρότερα αδέλφια τους, μέχρι να απομείνει μόνο ένα σε κάθε μήτρα.
Το φαινόμενο ονομάζεται ενδομήτριος κανιβαλισμός ή αδελφοφαγία. Τα επιζώντα έμβρυα τρέφονται στη συνέχεια με μη γονιμοποιημένα αυγά που παράγει η μητέρα, ώστε να γεννηθούν ιδιαίτερα ανεπτυγμένα και ισχυρά.
6. Έχουν… κολλητούς
Οι καρχαρίες δεν είναι πάντοτε οι μοναχικοί κυνηγοί που βλέπουμε στις ταινίες.
Γκρίζοι καρχαρίες των υφάλων έχουν παρατηρηθεί να διατηρούν σταθερές κοινωνικές σχέσεις για χρόνια, ενώ οι νεαροί λεμονοκαρχαρίες μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο πώς να βρίσκουν τροφή και να αποφεύγουν τους θηρευτές.
Ακόμη και οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες φαίνεται ότι μπορούν να δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς. Δύο άτομα, οι Simon και Jekyll, έχουν παρατηρηθεί να ταξιδεύουν μαζί για περίπου 6.000 χιλιόμετρα.
7. Το σώμα τους είναι καλυμμένο με μικροσκοπικά «δόντια»
Το δέρμα των καρχαριών δεν καλύπτεται από λέπια, αλλά από χιλιάδες μικροσκοπικές δομές που μοιάζουν με δόντια και ονομάζονται δερματικά οδοντίδια.
Τα οδοντίδια μειώνουν την αντίσταση του νερού και βοηθούν τους καρχαρίες να κινούνται αποτελεσματικά. Στην αφή θυμίζουν χοντρό γυαλόχαρτο.
Οι άνθρωποι είχαν αναγνωρίσει από παλιά τις ιδιότητές τους: το δέρμα καρχαρία χρησιμοποιούνταν στην Ιταλία του 18ου αιώνα για τη λείανση πολύτιμων επιφανειών, ενώ στη βικτωριανή Βρετανία ήταν γνωστό ως «shagreen».
8. Μπορούν να αισθανθούν τον χτύπο μιας καρδιάς
Οι καρχαρίες διαθέτουν αισθητηριακές ικανότητες πολύ πέρα από τις δικές μας. Εκτός από όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση και αφή, μπορούν να αντιλαμβάνονται μεταβολές στην πίεση, την κίνηση και τα ηλεκτρικά πεδία του νερού.
Οι αμπούλες του Lorenzini, μικροσκοπικοί αισθητήρες στο κεφάλι τους, επιτρέπουν στους καρχαρίες να αντιλαμβάνονται τα ασθενή ηλεκτρικά σήματα που παράγουν οι μυϊκές συσπάσεις άλλων ζώων — ακόμη και ο χτύπος μιας καρδιάς.
Έτσι μπορούν να εντοπίζουν θηράματα στο απόλυτο σκοτάδι ή κρυμμένα κάτω από την άμμο. Οι αισθητήρες αυτοί ενδέχεται επίσης να βοηθούν στην πλοήγησή τους μέσω του μαγνητικού πεδίου της Γης.
9. Είναι αρχαιότεροι από τα δέντρα και τους δεινόσαυρους
Οι πρόγονοι των σημερινών καρχαριών εμφανίστηκαν πριν από περίπου 450 εκατομμύρια χρόνια — δεκάδες εκατομμύρια χρόνια πριν από τα πρώτα δέντρα και πολύ πριν από τους δεινόσαυρους.
Τα πρώτα δόντια που έμοιαζαν με δόντια καρχαρία εμφανίστηκαν πριν από περίπου 410 εκατομμύρια χρόνια, ενώ οι πρώτες ομάδες που έμοιαζαν πραγματικά με τους σύγχρονους καρχαρίες εξελίχθηκαν περίπου 380 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Σήμερα υπάρχουν περίπου 500 είδη καρχαριών, ενώ νέα είδη εξακολουθούν να ανακαλύπτονται.
Ο τελευταίος κοινός πρόγονος ανθρώπων και καρχαριών έζησε περίπου πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια.
