Την άνοιξη συγκεντρώνονται οι περισσότερες αργίες σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τη Δευτέρα του Πάσχα, την Εργατική Πρωτομαγιά, την ημέρα της Ανάληψης και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος. Βάσει αυτού, οι οικονομολόγοι έχουν θέσει εδώ και καιρό ένα άβολο ερώτημα: Ποιο είναι το πραγματικό κόστος των αργιών για το κράτος;
Η Δανία έδωσε μία απάντηση το 2024. Η κυβέρνηση κατήργησε τη Μεγάλη Ημέρα Προσευχής, το Store Bededag, μια λουθηρανική αργία σχεδόν 340 ετών, που έπεφτε την τέταρτη Παρασκευή μετά το Πάσχα. Ο λόγος της κατάργησης δεν ήταν θρησκευτικός, αλλά προκειμένου η Δανία να χρηματοδοτήσει εξοπλισμούς. Η Κοπεγχάγη εκτίμησε ότι η κατάργηση θα απέφερε περίπου 400 εκατ. ευρώ ετησίως σε επιπλέον φορολογικά έσοδα, χρήματα που όπως υποστήριξε η κυβέρνηση ήταν αναγκαία για να φέρει τις αμυντικές δαπάνες πιο κοντά στον στόχο του ΝΑΤΟ για 2% του ΑΕΠ.
Η απόφαση εγκρίθηκε από το κοινοβούλιο τον Φεβρουάριο του 2023 και τέθηκε σε ισχύ το 2024, προκαλώντας διαδηλώσεις και ένα κύμα ανεπίσημων αναρρωτικών αδειών την ημέρα που θα έπεφτε η αργία.
Αντίστοιχα, η Πορτογαλία είχε καταργήσει τέσσερις δημόσιες αργίες το 2012, δύο πολιτικές -την Ημέρα της Δημοκρατίας και την Ημέρα Αποκατάστασης της Ανεξαρτησίας- και δύο θρησκευτικές -το Corpus Christi και την Ημέρα των Αγίων Πάντων- στο πλαίσιο του προγράμματος λιτότητας κατά την κρίση. Το 2016, όταν πια είχε ξεπεράσει την πιο δύσκολη φάση της δημοσιονομικής προσαρμογής, τις επανέφερε.
Οι οικονομολόγοι που μελέτησαν την περίπτωση της Πορτογαλίας διαπίστωσαν ότι ήταν δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση του μέτρου, καθώς είχε ενσωματωθεί σε ένα ευρύτερο πακέτο μεταρρυθμίσεων. Βέβαια, το σκεπτικό ήταν αντίστοιχο με της Δανίας: Εν μέσω στενού δημοσιονομικού περιβάλλοντος, η κυβέρνηση αντιμετώπισε την αργία ως επιπλέον κόστος.
Ερευνα-ορόσημο
Τα πιο χαρακτηριστικά διακρατικά ευρήματα προέρχονται από τους οικονομολόγους Lucas Rosso και Rodrigo Wagner, των οποίων η μελέτη εργασίας βασίστηκε σε ένα «φυσικό πείραμα» που κάλυψε περίπου 200 χώρες την περίοδο 2000-2019.
Κάθε χρονιά που μια δημόσια αργία πέφτει Σαββατοκύριακο και δεν μεταφέρεται σε άλλη ημερομηνία, η χώρα «κερδίζει» μία εργάσιμη ημέρα. Στις περιπτώσεις προκύπτει μία μεταβολή, την οποία οι συγγραφείς αξιοποίησαν για να απομονώσουν την επίδραση των αργιών. Διαπίστωσαν λοιπόν ότι η ελαστικότητα του ΑΕΠ ως προς τις εργάσιμες ημέρες διαμορφώνεται περίπου στο 0,2, που σημαίνει ότι κάθε δημόσια αργία συνεπάγεται απώλεια περίπου 0,08% της ετήσιας δραστηριότητας. Η απώλεια αυτή είναι περίπου στο μισό απ’ όσο θα προέκυπτε από έναν απλό υπολογισμό της εργασίας, καθώς μέρος της αντισταθμίζεται από τη δαπάνη σε κλάδους όπως η φιλοξενία και ο τουρισμός.
Η επίδραση είναι εντονότερη στη μεταποίηση και ανεπαίσθητη σε κλάδους όπως η εξόρυξη ή η γεωργία, που συνεχίζουν να λειτουργούν ανεξαρτήτως αργιών. Τα μεγέθη σε απόλυτους αριθμούς μάλιστα είναι εντυπωσιακά. Ενδεικτικά, το ΑΕΠ της Γερμανίας, της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης, ξεπέρασε τα 4,3 τρισ. ευρώ το 2024, που σημαίνει ότι κάθε χαμένη εργάσιμη ημέρα αντιστοιχεί σε περίπου 3,4 δισ. ευρώ χαμένης παραγωγής, πριν ληφθούν υπόψη τυχόν αντισταθμίσεις.
Το χάσμα των αργιών στην Ευρώπη
Οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. στις αργίες είναι εντυπωσιακές. Σύμφωνα με το EURES, την ευρωπαϊκή πύλη υπηρεσιών απασχόλησης που λειτουργεί υπό την Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας, η Λιθουανία έχει 15 δημόσιες αργίες φέτος, όσες και η Κύπρος. Στον αντίποδα, η Γερμανία έχει 9 εθνικές αργίες, αν και τα κρατίδια προσθέτουν τις δικές τους. Η Δανία μετά την κατάργηση του Store Bededag έχει πλέον 10 αργίες και βρίσκεται κάτω από τον πανευρωπαϊκό μέσο όρο των 11,7 ημερών, σύμφωνα με τη Eurostat.
Αυτή η διαφορά έχει πραγματικές δημοσιονομικές συνέπειες. Μια χώρα που λειτουργεί με 15 αργίες αντί για εννέα, βάσει του πλαισίου Rosso-Wagner, χάνει το ισοδύναμο περίπου 0,48% του ΑΕΠ ετησίως, χωρίς οποιαδήποτε αντιστάθμιση μέσω κατανάλωσης, σε σύγκριση με μια χώρα με λιγότερες αργίες.
Για τη Λιθουανία, της οποίας η οικονομία υπολογιζόταν περίπου στα 79 δισ. ευρώ το 2024, αυτό μεταφράζεται σε μια θεωρητική διαφορά δραστηριότητας περίπου 360 εκατ. ευρώ τον χρόνο σε σύγκριση με τη Γερμανία.
Το αντεπιχείρημα της παραγωγικότητας
Βέβαια, οι οικονομολόγοι διευκρινίζουν ότι οι ημέρες ανάπαυσης δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «σπατάλη». Ανάλυση του ΔΝΤ για τη Δανία επισημαίνει ότι η σχέση μεταξύ ωρών εργασίας και δραστηριότητας δεν είναι γραμμική: Οσο περισσότερο εργάζεται ο κόσμος, τόσο μειώνεται η παραγωγικότητα κάθε επιπλέον ώρας, ενώ ένα ξεκούραστο εργατικό δυναμικό μπορεί να διατηρεί υψηλότερη ωριαία απόδοση στη διάρκεια της εβδομάδας.
Η μελέτη Rosso-Wagner διαπίστωσε επίσης ότι τα χρόνια με περισσότερες δημόσιες αργίες εκτός Σαββατοκύριακου συνδέονται με λιγότερα εργατικά ατυχήματα και μετρήσιμη αύξηση της βραχυπρόθεσμης ευτυχίας. Πρόκειται για παράγοντες που δεν αποτυπώνονται στο ΑΕΠ, αλλά έχουν μεγάλη σημασία για μια πιο πλήρη αποτίμηση της κοινωνικής ευημερίας.
