Όρσον Ουέλς έκλεισε για πάντα τα μάτια του στις 10 Οκτωβρίου 1985. Όσοι μελέτησαν το έργο του παρατήρησαν ότι προσέφερε λιγότερα από αυτά που μπορούσε να δώσει στο κοινό, για τον απλούστατο λόγο ότι ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του.
Υπάρχουν πολλές αλήθειες και ψέματα για αυτήν την ραδιοφωνική εκπομπή.
Ο Ουέλς έκανε υποδειγματική ραδιοφωνική δουλειά. Πήρε ένα βιβλίο που αναφερόταν σε μια επίθεση Αρειανών στην Αγγλία του 19ου αιώνα κι αν έμενε πιστός στο κείμενο θα δημιουργούσε ένα αδιάφορο ωριαίο θεατρικό πρόγραμμα σαν κι αυτά που ακουγόντουσαν κατά κόρο στους ραδιοφωνικούς σταθμούς την εποχή εκείνη.
Μετέφερε, όμως τη δράση, στην Αμερική του 1938, έδωσε τη μορφή ραδιοχρονικού παρουσιάζοντας ουσιαστικά σαν ένα μεγάλο έκτακτο δελτίο ειδήσεων την ιστορία του.
Τόσο στην εισαγωγή, όσο και στην αποφώνηση ανέφερε καθαρά ότι πρόκειται για θεατρική παράσταση.
Ακούσετε όλη την εκπομπή που έμεινε στην ιστορία
Προς τι τότε τόσος θόρυβος; Οι Αμερικανοί ακροατές είχαν ακούσει στις 6 Μαΐου 1937 σε απευθείας μετάδοση την καταστροφή του Χίντεμπουργκ, το γερμανικού αερόπλανου στο Νιου Τζέρσεϊ. Ήταν η πρώτη φορά που μια καταστροφή δεν την διάβαζαν την επόμενη μέρα στις εφημερίδες, ούτε την μάθαιναν σε μια αναγγελία σε ένα ραδιοφωνικό δελτίο ειδήσεων, αλλά την ζούσαν μαζί με τον ρεπόρτερ που για άλλο πήγε κι άλλο του προέκυψε.
Ένα μήνα νωρίτερα στις 29 Σεπτεμβρίου 1938 άκουγαν τα νέα από την Ευρώπη. Η περίφημη Συμφωνία του Μονάχου που πρόσκαιρα απομάκρυνε τον πόλεμο τους ενδιέφερε. Οι περισσότεροι Αμερικανοί είχαν συγγενείς στην Ευρώπη, πολλοί ήταν μετανάστες ή η πρώτη γενιά των παιδιών τους και το βασικότερο υποψιάζονταν ότι θα επαναλμβανόταν η ιστορία του προηγούμενου πόλεμου και η χώρα τους, αργά ή γρήγορα, θα συμμετείχε σε αυτόν.
Υπήρχε, λοιπόν, πρόσφορο έδαφος για πανικό. Όμως ακόμα κι έτσι δεν σημειώθηκαν τα φοβερά και τρομερά γεγονότα. Μπορεί κάποιοι να βγήκαν στους δρόμους τρομοκρατημένοι, αλλά ο μεγάλος θόρυβος προήλθε από αλλού.
Οι εφημερίδες της εποχής έβλεπαν το ραδιόφωνο ως τον μεγάλο ανταγωνιστή τους. Όχι στην ενημέρωση, αλλά στη διαφήμιση. Τα διαφημιστικά τους έσοδα περιορίζονταν καθώς οι διαφημιστές είχαν ανακαλύψει το νέο μέσο. Ο θόρυβος είχε και οικονομικά κίνητρα.
Η εταιρεία δημοσκοπήσεων που μετρούσε για λογαριασμό των διαφημιστών την απήχηση των ραδιοφωνικών προγραμμάτων μετά την μετάδοση της εκπομπής έκανε 5.000 τηλεφωνικές κλήσεις με την ερώτηση ποια εκπομπή ακούσατε. Το επίμαχο πρόγραμμα το είχαν παρακολουθήσει μόλις το 2% του δείγματος. Οι υπόλοιποι άκουγαν άλλα προγράμματα όπως το Sanborn Hour στο NBC που είχε καθιερωθεί στη ζώνη αυτή ή είχαν κλειστές τις συσκευές τους.
Σημαντική ήταν και η… βοήθεια της αστυνομίας. Το στούντιο που μεταδιδόταν το πρόγραμμα κατακλείστηκε από αστυνομικούς που ήθελαν να σταματήσουν τη μετάδοση. Οι υπάλληλοι του ραδιοφωνικού σταθμού είχαν σταθεί μπροστά στην πόρτα του στούντιο για να τους εμποδίσουν να μπουν. Και μετά την εκπομπή έκλεισαν σε ξεχωριστά δωμάτια τους συντελεστές της λέγοντάς τους ότι από τον πανικό υπάρχουν χιλιάδες νεκροί σε μια προσπάθεια να ομολογήσουν ότι με το πρόγραμμα έβλαψαν την δημόσια ασφάλεια!
Σύλληψη, αστυνομική βία, τηλέφωνα στον σταθμό για το τι είναι αυτά που λένε από ακροατές που δεν είχαν ακούσει από την αρχή την εκπομπή ήταν το τέλειο συστατικό για μια ιστορία στην πρώτη σελίδα. Το… αλατάκι το έριξε ένα τηλεγράφημα του πρακτορείου Associated Press που μεγαλοποιούσε τα γεγονότα. Από αυτό έπλασαν τις ιστορίες τους οι περισσότερες εφημερίδες που κυκλοφορούσαν μακριά από την Νέα Υόρκη.
Ο Ουέλς την επόμενη μέρα κάλεσε τους δημοσιογράφους. Είχε τρομοκρατηθεί από τον θόρυβο. Ήξερε ότι γινόταν γνωστός για τους λάθους λόγους και φοβόταν ότι η καριέρα του θα τελείωνε εκεί. Υπεραμύνθηκε του προγράμματος. Αποκάλυψε μάλιστα ότι η ιδέα του μπήκε από παλαιότερο πρόγραμμα του BBC. Το 1926 ο Ρόναλντ Νοξ είχε παρουσιάσει ένα ανάλογο πρόγραμμα όπου περιέγραφε την κατάληψη του Κοινοβουλίου στο Λονδίνο από διαδηλωτές, τον θάνατο ενός υπουργού και την καταστροφή του Μπινγκ Μπεν! Εκείνες της μέρες υπήρχε σε όλη τη χώρα απεργία, εφημερίδες δεν κυκλοφορούσαν και πολλοί πίστεψαν ότι ήταν αλήθεια.
Είπε και κάτι ακόμα, ότι σε σαράντα λεπτά προγράμματος, από την ώρα που γίνεται αντιληπτό ότι οι Αρειανοί είναι στη Γη, γίνονται μάχες, κινητοποιούνται τεράστιες δυνάμεις στρατού, διανύονται απίστευτες αποστάσεις από στρατιωτικές δυνάμεις και απλούς πολίτες…
Σε τρεις εβδομάδες καταγράφηκαν 12.500 άρθρα στις εφημερίδες για το γεγονός. Λίγες από αυτές πήραν το μέρος του επικαλούμενες το ραδιοφωνικό κοινό που είναι έτοιμο και… καταναλώνει ότι του προσφέρουν οι σταθμοί.
Με τον καιρό αυτό που νόμιζε καταστροφή έγινε διαβατήριο για την επιτυχία. Ειδικά όταν ο Χίτλερ σε ομιλία του στο Μόναχο (8 Νοεμβρίου 1938) τον ανέφερε ονομαστικά χαρακτηρίζοντας τα όσα συνέβησαν ως παράδειγμα της διαφθοράς και της κατάπτωσης που μπορεί να οδηγήσει η Δημοκρατία.
Φιλελεύθερος σε ιδέες ο Ουέλς, αλλά πολλοί Αμερικανοί που έβλεπαν τον κίνδυνο να έρχεται πήραν το μέρος του.
