Η ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα στις 21 Μαΐου 1864 υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα του νεότερου ελληνισμού. Για πρώτη φορά μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ελληνικά εδάφη ενώνονταν επίσημα με τον εθνικό κορμό μέσα από διεθνείς συνθήκες και διπλωματικές εξελίξεις. Για τους κατοίκους των Ιονίων Νήσων όμως, η ημέρα εκείνη είχε και μια βαθύτερη διάσταση. Τα νησιά κουβαλούσαν ήδη αιώνες ιδιαίτερης ιστορικής πορείας, διαφορετικής από εκείνη της υπόλοιπης Ελλάδας.
Τα Επτάνησα δεν γνώρισαν ποτέ οθωμανική κυριαρχία όπως η Πελοπόννησος, η Ρούμελη ή η Μακεδονία. Από τα τέλη του Μεσαίωνα πέρασαν κυρίως στην κυριαρχία της Republic of Venice, η οποία άφησε έντονο αποτύπωμα στην κοινωνία, στην αρχιτεκτονική, στη μουσική, στη γλώσσα και στη διοίκηση. Η Κέρκυρα, η Ζάκυνθος και η Κεφαλονιά ανέπτυξαν ισχυρή αστική τάξη, θέατρα, φιλαρμονικές, λογοτεχνία και παιδεία σε εποχές που μεγάλο μέρος του υπόλοιπου ελληνισμού βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική διοίκηση.
Μετά την πτώση της Βενετίας το 1797, τα νησιά πέρασαν διαδοχικά από γαλλική, ρωσοτουρκική και ξανά γαλλική κυριαρχία, μέχρι που το 1815 δημιουργήθηκε το «Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων» υπό βρετανική προστασία. Οι Άγγλοι οργάνωσαν κρατικούς θεσμούς, κατασκεύασαν έργα και έδωσαν διοικητική δομή, αλλά η πραγματική εξουσία παρέμενε στον Βρετανό Αρμοστή. Η τοπική κοινωνία γρήγορα άρχισε να αντιδρά απέναντι σε αυτή την ελεγχόμενη “προστασία”.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύχθηκε το ρεύμα των Ριζοσπαστών. Πρόσωπα όπως ο Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος, ο Ιωσήφ Μομφεράτος και ο Γεράσιμος Λιβαδάς απαίτησαν ανοιχτά την ένωση με την Ελλάδα, παρά τις διώξεις και τις πιέσεις των Άγγλων. Οι ομιλίες τους στην Ιόνιο Βουλή και οι πολιτικές τους παρεμβάσεις δημιούργησαν ένα ισχυρό ενωτικό ρεύμα που μεγάλωνε χρόνο με τον χρόνο.
Η διεθνής συγκυρία τελικά ευνόησε την ένωση. Μετά την εκθρόνιση του Όθων και την άνοδο του Γεώργιος Α΄, η Μεγάλη Βρετανία αποφάσισε να παραχωρήσει τα Επτάνησα στο ελληνικό κράτος, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση του νέου βασιλιά. Έτσι, στις 21 Μαΐου 1864, η ελληνική σημαία υψώθηκε επίσημα στα νησιά του Ιονίου.
Η ένωση όμως δεν σήμαινε μόνο πανηγυρισμούς. Τα Επτάνησα διέθεταν ήδη ανεπτυγμένους θεσμούς, ιδιαίτερη διοικητική οργάνωση και μια κοινωνία με έντονα ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά. Πολλοί Επτανήσιοι αντιμετώπισαν με δυσπιστία τη μετάβαση σε ένα μικρό και οικονομικά αδύναμο ελληνικό κράτος που ακόμη προσπαθούσε να οργανωθεί. Η τοπική αριστοκρατία έχασε σταδιακά τίτλους, ειδικά προνόμια και την ιδιαίτερη κοινωνική της θέση. Οι περίφημοι κοντέδες, οι παλιές οικογένειες και ολόκληρη η ιονική κοσμοαντίληψη άρχισαν να αλλάζουν μέσα στη νέα πραγματικότητα.
Και κάπου εκεί ξεκινά το κλασικό επτανησιακό χιούμορ. Γιατί μπορεί οι πρόγονοι να φώναζαν «Ζήτω η Ένωσις», αλλά σίγουρα κάποιοι θα κοιτούσαν το Ιόνιο μελαγχολικά και θα σκέφτονταν ότι μαζί με τις σημαίες χάθηκαν και μερικά… “σημαντικά” πράγματα. Τα γαλαζοαίματα, τα λιμπρέτα, οι τίτλοι ευγενείας, τα βενετσιάνικα προνόμια και εκείνο το ύφος του “σιορ” που έπινε βερμούτ και κοιτούσε αφ’ υψηλού τον υπόλοιπο κόσμο.
Κάποιος παλιός Ζακυνθινός ή Κεφαλονίτης κοντές ίσως να είπε εκείνη την ημέρα:
«Καλά όλα αυτά με την πατρίδα… αλλά από conte καταλήξαμε ξαφνικά “ο μπάρμπα Σπύρος από το Αργοστόλι”».
Και πιθανότατα το είπε φορώντας ακόμη το σακάκι της Βενετίας.
Ζήτω η Ελλάς
Ζήτω τα Επτάνησα
Ζήτω κυρίως η Κεφαλονιά
Ζήτω το Ρατζακλί
