Μια νέα, ανατρεπτική επιστημονική έρευνα έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα για την τεχνολογία και την κοινωνική διαστρωμάτωση στην προϊστορική Ελλάδα.
Η εργασία των ερευνητών Matthieu Gounelle και Ελένης Ματζουράνη, υπό τον τίτλο Iron in Greece in the second millennium B.C.E. που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Journal of Archaeological Science, φέρνει στο φως αδιάσειστα στοιχεία ότι οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι αξιοποιούσαν υλικό από μετεωρίτες για την κατασκευή πολυτελών αντικειμένων, αιώνες πριν η εκτεταμένη τήξη του σιδήρου εδραιωθεί στη Μεσόγειο.
Εξέτασαν 91 αντικείμενα
Για τις ανάγκες της μελέτης, οι επιστήμονες εξέτασαν τη χημική σύσταση 91 αντικειμένων από την Εποχή του Χαλκού και την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.
Τα αντικείμενα αυτά προέρχονται από 33 διαφορετικές αρχαιολογικές θέσεις και φυλάσσονται σε 19 μουσεία.
Λόγω της σπανιότητας και της τεράστιας αρχαιολογικής τους αξίας, η ομάδα χρησιμοποίησε μια μη καταστροφική μέθοδο φορητής φθορισμού ακτίνων Χ (p-XRF), αποφεύγοντας τη δειγματοληψία.
Εξωγήινη προέλευση
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά: 13 αντικείμενα – όλα δαχτυλίδια– βρέθηκαν να περιέχουν σημαντικές ποσότητες νικελίου, βασικού δεικτή εξωγήινης προέλευσης.
Πολύ πιθανό να προέρχονται απο μετεωρίτες
Από αυτά, τα 9 είναι πολύ πιθανό, και 1 αρκετά πιθανό, να προέρχονται από μετεωρίτες, ενώ άλλα 3 χρήζουν περαιτέρω εξέτασης.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι τα ευρήματα αυτά, με εξαίρεση ένα δαχτυλίδι από το ιερό της Ανεμοσπηλιάς στην Κρήτη, ανακαλύφθηκαν αποκλειστικά σε θολωτούς και θαλαμωτούς τάφους.
Και πολύτιμα κτερίσματα
Συνοδεύονταν μάλιστα από άλλα πολύτιμα κτερίσματα, όπως χρυσά σκεύη, κοσμήματα από ήλεκτρο και σφραγιδόλιθους.
Τα δαχτυλίδια αυτά ήταν σφενδόνης και, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, πολυμεταλλικά· συνδύαζαν σίδηρο πλούσιο σε νικέλιο με χρυσό, ασήμι ή χαλκό.
Οι εκλεκτοί
Τα στοιχεία αυτά οδηγούν τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι τα αντικείμενα από μετεωριτικό σίδηρο λειτουργούσαν ως ισχυρά σύμβολα κύρους και εξουσίας στα χέρια των μελών της μινωικής και μυκηναϊκής ανακτορικής ελίτ.
Από την Αίγυπτο ο σίδηρος;
Δεδομένης της σπανιότητας των μετεωριτών στον ελλαδικό χώρο και των ανεπτυγμένων εμπορικών δικτύων της εποχής, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η πρώτη ύλη προερχόταν από την Αίγυπτο, όπου οι μετεωρίτες αφθονούσαν λόγω των ερημικών εκτάσεων.
Παράλληλα, η μελέτη καταδεικνύει ότι κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού υπήρχε ελάχιστη επικάλυψη μεταξύ μετεωριτικού και μεταλλουργικού σιδήρου (ο οποίος προερχόταν από τη μεταλλουργία καμίνων).
Τι απέγινε η γνώση αυτή
Ο μεταλλουργικός σίδηρος χρησιμοποιούνταν συνήθως για λιγότερο εξεζητημένα αντικείμενα, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι αρχαίοι τεχνίτες γνώριζαν και διέκριναν τα δύο υλικά.
Σε μια πορεία αντίθετη με εκείνη του μεταλλουργικού σιδήρου, η χρήση του νικελιούχου σιδήρου γνώρισε παρακμή περίπου την εποχή της κατάρρευσης των μυκηναϊκών ανακτόρων.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται είτε σε βαθιές πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις είτε στο ότι η «μόδα» των μετεωριτικών δαχτυλιδιών απλώς εξασθένησε με τον χρόνο.
