Για την Ελλάδα, η επόμενη ημέρα περιλαμβάνει τρία μεγάλα στοιχήματα: εάν η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάθος χωρίς να εγκλωβιστεί στον ανταγωνισμό με την Τουρκία, εάν η Αίγυπτος θα παραμείνει συνδεδεμένη με τον ελληνικό σχεδιασμό ενώ αποκαθιστά τις σχέσεις της με την Αγκυρα και εάν οι ενεργειακές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Η Τουρκία επιδιώκει από την πλευρά της να εξασφαλίσει ότι δεν θα μείνει εκτός των νέων περιφερειακών σχημάτων και διαδρόμων. Γι’ αυτό και τα ελληνοτουρκικά συνδέονται όλο και περισσότερο με ζητήματα που δεν είναι αυστηρά διμερή: τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ, τη Συρία, το Κάιρο και το Ριάντ, αλλά και τις νέες οδούς μεταφοράς ενέργειας.
Ο ρόλος της Αιγύπτου
Η σημασία που αποδίδει η ελληνική πλευρά στο Κάιρο αποτυπώθηκε στην επίσκεψη του Νίκου Δένδια στις 22 Σεπτεμβρίου. Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας έγινε δεκτός από τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και συμμετείχε στην τριμερή συνάντηση με τους ομολόγους του της Αιγύπτου και της Κύπρου. Στην κοινή δήλωση προβλέπεται ενίσχυση του στρατιωτικού συντονισμού και της ανταλλαγής πληροφοριών, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην προστασία των γραμμών εφοδιασμού και των υπεράκτιων ενεργειακών υποδομών. Οι τρεις χώρες συμφώνησαν επίσης να ενισχύσουν τη δυνατότητά τους για «ταχεία και ενιαία αντίδραση» απέναντι σε μελλοντικές απειλές.
Ο Νίκος Δένδιας χαρακτήρισε την Αίγυπτο «στρατηγικό και απαραίτητο σύμμαχο» για την Ελλάδα και την Κύπρο, ξεκαθαρίζοντας ότι οι σχέσεις με το Κάιρο δεν στρέφονται εναντίον τρίτης χώρας. Η επισήμανση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Αίγυπτος αποκαθιστά τις σχέσεις της με την Τουρκία, χωρίς να εγκαταλείπει τη συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η συμφωνία του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ παραμένει βασικό στοιχείο αυτής της σχέσης, ενώ η αμυντική συνεργασία προσφέρει ένα πρόσθετο πεδίο συνεννόησης.
Ο Νίκος Δένδιας χαρακτήρισε την Αίγυπτο «στρατηγικό και απαραίτητο σύμμαχο» για την Ελλάδα και την Κύπρο, ξεκαθαρίζοντας ότι οι σχέσεις με το Κάιρο δεν στρέφονται εναντίον τρίτης χώρας
Την ίδια περίοδο, η Αγκυρα ενισχύει τις επαφές της με τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Αίγυπτο. Η έκτη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων χωρών στη Νέα Υόρκη επιβεβαιώνει ότι η μεταξύ τους συνεννόηση αποκτά συνέχεια. Δεν πρόκειται για έναν νέο στρατιωτικό συνασπισμό, αλλά για έναν ακόμη δίαυλο μέσω του οποίου η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει την παρουσία της στις περιφερειακές διεργασίες.
Η άμυνα ενώνει
Στο μεταξύ, η τριμερής Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ αποκτά μεγαλύτερο αμυντικό περιεχόμενο. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» και οι κοινές ασκήσεις αποτελούν την πιο ορατή πλευρά της συνεργασίας, η οποία μπορεί να επεκταθεί περαιτέρω στην αεράμυνα, την ανταλλαγή πληροφοριών και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Η αντιπαράθεση Τουρκίας-Ισραήλ, ιδιαίτερα στη Συρία, προσθέτει ακόμη μία παράμετρο, χωρίς αυτό να μετατρέπει την ελληνοϊσραηλινή σχέση σε στρατιωτική συμμαχία εναντίον της Αγκυρας.
Πιο άμεσες εξελίξεις αναμένονται, πάντως, στο μέτωπο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου. Η Τουρκία έχει επαναφέρει την αξίωσή της να προηγείται συντονισμός μαζί της για την πόντιση καλωδίων ή αγωγών και τις επιστημονικές έρευνες σε περιοχές που θεωρεί ότι ανήκουν στην υφαλοκρηπίδα της. Η ελληνική πλευρά απορρίπτει αυτή την ερμηνεία, επικαλούμενη το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο δεν αναγνωρίζει γενικό δικαίωμα του παράκτιου κράτους να εμποδίζει την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα του. Διαφορετικό καθεστώς ισχύει για τη χάραξη αγωγών.
Η αντιπαράθεση Τουρκίας-Ισραήλ, ιδιαίτερα στη Συρία, προσθέτει ακόμη μία παράμετρο, χωρίς αυτό να μετατρέπει την ελληνοϊσραηλινή σχέση σε στρατιωτική συμμαχία εναντίον της Αγκυρας
Στην προσπάθεια επανεκκίνησης των ερευνών για τον Great Sea Interconnector έχει πλέον ενεργότερη παρουσία η Γαλλία. Η Meridiam έχει εισέλθει στο έργο, η Nexans παραμένει στον πυρήνα της κατασκευής του καλωδίου και το ερευνητικό πλοίο που αναμένεται να πραγματοποιήσει τις νέες βυθομετρικές έρευνες θα φέρει γαλλική σημαία. Ετσι, μια ενδεχόμενη επανάληψη των γεγονότων της Κάσου θα είχε αυτή τη φορά και γαλλική διάσταση.
Σύμφωνα με πληροφορίες, Ελλάδα και Γαλλία έχουν συμφωνήσει στο περιεχόμενο communiqué πριν από την επανέναρξη των εργασιών, με το οποίο θα ενημερωθούν τα παράκτια κράτη, μεταξύ αυτών και η Τουρκία, για το πλοίο, τις συντεταγμένες και τη διάρκεια των ερευνών. Η έκδοση της σχετικής NAVTEX αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα επόμενα βήματα. Η ελληνική θέση είναι ότι πρόκειται για ενημέρωση και όχι για αίτημα άδειας ή αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας. Η αντίδραση της Αγκυρας και, κυρίως, όσα θα συμβούν κατά την πραγματοποίηση των ερευνών θα έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη συνέχεια του έργου.
Ενα δεύτερο μέτωπο ανοίγει νοτίως της Κρήτης. Οι συμβάσεις παραχώρησης της Chevron και της HELLENiQ ENERGY για τις τέσσερις θαλάσσιες περιοχές «Α2», «Νότια της Πελοποννήσου», «Νότια Κρήτη I» και «Νότια Κρήτη II» έχουν ήδη υπογραφεί. Σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά τη συνάντηση του Σταύρου Παπασταύρου με εκπροσώπους της Chevron στη Νέα Υόρκη, οι σεισμικές έρευνες προγραμματίζεται να ξεκινήσουν έως το τέλος του έτους. Ο Οκτώβριος αποτελεί συνεπώς πιθανή αφετηρία των επόμενων διαδικασιών, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης.
Η Λιβύη
Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις τουρκικές διεκδικήσεις στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κρήτης και Λιβύης. Για την ελληνική πλευρά, η έναρξη των ερευνών έχει σημασία πέρα από τις ενεργειακές προοπτικές, καθώς θα συνοδευτεί από δραστηριότητα σε περιοχές που βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Οι επαφές με την ανατολική Λιβύη και η διατήρηση στενών σχέσεων με την Αίγυπτο συνδέονται άμεσα με αυτή την εκκρεμότητα.
Μέσα στους επόμενους μήνες, επομένως, η πρόοδος του GSI και η έναρξη των σεισμικών ερευνών της Chevron θα προσφέρουν δύο συγκεκριμένες ενδείξεις για το πώς διαμορφώνονται οι νέες ισορροπίες. Οι διπλωματικοί δίαυλοι Ελλάδας-Τουρκίας παραμένουν ανοιχτοί και καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει λόγο να επιδιώκει επιστροφή στην κρίση του 2020. Ωστόσο, οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες δεν έχουν επιλυθεί και η αύξηση της ερευνητικής δραστηριότητας τις επαναφέρει στο προσκήνιο.
Η έκδοση μιας NAVTEX, η παρουσία ενός ερευνητικού πλοίου ή η έναρξη εργασιών νοτίως της Κρήτης μπορούν πλέον να αποτελέσουν τα επόμενα γεγονότα της ελληνοτουρκικής ατζέντας. Εκεί θα δοκιμαστεί όχι μόνο η δυνατότητα διαχείρισης μιας νέας έντασης, αλλά και το πραγματικό βάρος των περιφερειακών σχέσεων που καλλιεργούν Αθήνα και Αγκυρα.
