Κόκκινα δάνεια: Έξι ανοιχτά μέτωπα για δανειολήπτες και servicers

Έξι κρίσιμα ζητήματα διαμορφώνουν τη βάση συζήτησης στην αντιμετώπιση του κρίσιμου θέματος των κόκκινων δανείων, ώστε να χαραχθούν οι κόκκινες γραμμές που θα επιτρέψουν ένα περιβάλλον μεγαλύτερης ανακούφισης για τους δανειολήπτες.

Αυτή η ατζέντα αποτελεί αντικείμενο μελέτης από κυβερνητικής πλευράς για τον σχεδιασμό μέτρων περαιτέρω βελτίωσης και προστασίας των δανειοληπτών.

• Πλαφόν σε ό,τι αφορά τη μεγέθυνση του χρέους του εκάστοτε δανειολήπτη από το καθεστώς των τόκων και, συχνά, των πανωτοκίων.

Οι επαναλαμβανόμενες ρυθμίσεις από την πλευρά των δανειοληπτών οδηγούν συχνά στο καθεστώς οι τελευταίοι να πληρώνουν επί σειρά ετών, συχνά μεγάλες δόσεις για τα δάνειά τους, και η οφειλή να μην μειώνεται ή ακόμη και να αυξάνεται ενίοτε. Αυτό συμβαίνει γιατί οι μεγάλες αυτές δόσεις περιλαμβάνουν μόνον τόκους και όχι και κεφάλαιο, όπως μια κανονική τοκοχρεωλυτική δόση.

Μια κανονική αποπληρωμή δανείου περιλαμβάνει τοκοχρεωλυτικές δόσεις, όπου στην αρχή του δανείου στη δόση περιλαμβάνεται μεγαλύτερο τμήμα τόκου και μικρότερο κεφαλαίου και, προοδευτικά, αυτό αντιστρέφεται έως ότου εν τέλει αποπληρωθεί το δάνειο στο σύνολό του. Όταν ρυθμίσεις λαμβάνουν χώρα προκειμένου οι δόσεις να είναι μικρότερες, αυτές περιλαμβάνουν μόνον τόκους, με τη δημιουργία του παραδόξου να αποπληρώνονται μόνον τόκοι και όχι κεφάλαιο, το οποίο συχνά ανατοκίζεται κιόλας.

Αυτό συμβαίνει στα δάνεια step up και στις ρυθμίσεις ελβετικού, αλλά όχι μόνον.

Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε μια οφειλή συχνά τρεις, τέσσερις ή και παραπάνω φορές το αρχικό δάνειο, αν τελικώς αυτό αποπληρωθεί. Η ύπαρξη πλαφόν εκτιμάται πως θα απαγορεύσει τον ανατοκισμό των τόκων (πανωτόκια), αλλά θα εκλογικεύσει και τις ρυθμίσεις.

• Ανάγκη για πιο βιώσιμες ρυθμίσεις

Οι servicers προβαίνουν σε ρυθμίσεις 7 δισ. ευρώ ετησίως, από τις οποίες οι επτά στις δέκα εξυπηρετούνται επιτυχώς, ενώ οι υπόλοιπες γίνονται redefault. Όμως το είδος των ρυθμίσεων είναι πολύ σημαντικό, γιατί και τα ποσοστά αυτά δεν υπολογίζονται σε βάθος χρόνου.

Το ζήτημα είναι τα κόκκινα δάνεια να πάψουν να επιμολύνουν τις μετέπειτα γενιές, ώστε εν τέλει να καταστεί δυνατή η εξυγίανση νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ιδιαίτερα στο πεδίο των επιχειρήσεων, όπου πολλοί επιχειρηματίες άντεξαν την κρίση, επιβίωσαν από αυτήν και χρωστούν με εγγύηση την προσωπική τους περιουσία, φαίνεται να υπάρχει μια κάποια συζήτηση για πιο γενναιόδωρα κουρέματα, χωρίς να παραβιάζεται το moral hazard.

Από την άλλη πλευρά, το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει λύσεις, όπως η δυνατότητα πώλησης κατασχεμένου ακινήτου πριν από τον πλειστηριασμό σε τιμή χαμηλότερη από την αρχική τιμή πρώτης προσφοράς, με τη νομοθετική ρύθμιση, για παράδειγμα, του άρθρου 998, παράγραφος 6, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ). Η ρύθμιση αυτή ουσιαστικά παρακάμπτει την άρνηση ή την κωλυσιεργία ορισμένων funds και εταιρειών διαχείρισης (servicers) να συναινέσουν σε μια εξωδικαστική πώληση κάτω από την τιμή πρώτης προσφοράς.

• Κώδικας δεοντολογίας των servicers

Η εκ νέου αλλαγή στον κώδικα δεοντολογίας των servicers είναι πιθανόν να βοηθούσε στην εξεύρεση πιο βιώσιμων λύσεων.

Είναι πραγματικότητα πως, ιδιαίτερα σε δανεισμό χωρίς εγγυήσεις αλλά και όχι μόνον, απουσιάζουν πολλά στοιχεία από τους φακέλους των δανείων.

Αυτά παρελήφθησαν από τους servicers από bad banks που έγιναν πριν από 20 χρόνια και πολλές από τις ροές αποπληρωμής ή χρέους δεν έχουν αποτυπωθεί με λεπτομέρεια στους φακέλους. Η έλλειψη αυτή, γνωστή στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, οδηγεί και σε ελλιπή επικοινωνία από τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, οι οποίες ούτως ή άλλως προχωρούν σε βαθιά κουρέματα ως προς αυτά τα δάνεια.

• Αλλαγή στο καθεστώς που διέπει τους εγγυητές

Οι εγγυητές πολλές φορές καλούνται να πληρώσουν το μάρμαρο, όπως άλλωστε προβλέπει η σύμβαση που έχουν υπογράψει, και συχνά μάλιστα σε περιπτώσεις θανάτου του δανειολήπτη, παρά το γεγονός πως η ασφαλιστική εταιρεία στην οποία ο δανειολήπτης είναι ασφαλισμένος καλείται και πρέπει να αποπληρώσει το δάνειο.

Το καθεστώς περί των εγγυητών απαιτεί μια αναθεώρηση και μια διαφορετική προσέγγιση σε πολλές περιπτώσεις.

• Η άμεση λειτουργία του φορέα επαναμίσθωσης ακινήτων

Ο νέος φορέας αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους πραγματικά ευάλωτους πολίτες, καθώς όσοι αδυνατούν να ανταποκριθούν στη ρύθμιση των οφειλών τους θα μπορούν να εντάσσονται στο σχήμα προστασίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο φορέας θα αποκτά το ακίνητο, ενώ ο πολίτης θα συνεχίζει να κατοικεί σε αυτό, καταβάλλοντας επιδοτούμενο ενοίκιο από το κράτος με δυνατότητα επαναγοράς του ακινήτου στο τέλος της περιόδου.

• Μπούσουλας οι δικαστικές αποφάσεις

Όπως ακριβώς συνέβη στις περιπτώσεις του Νόμου Κατσέλη αλλά και του Ελβετικού Φράγκου, όπου πολλές δικαστικές αποφάσεις υπέδειξαν διαδικασίες, έτσι αναμένεται να συμβεί και στις ρυθμίσεις που αναμένεται να προωθήσει η κυβέρνηση για το θέμα των κόκκινων δανείων.

Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να κινηθούν υπό το πρίσμα ορισμένων περιορισμών, εντελώς ανελαστικών για την περίπτωση της χώρας μας.

Δεν θα πρέπει να υπάρξει πρόβλημα στα senior notes του Ηρακλή, προκειμένου ο δημόσιος προϋπολογισμός να μην κληθεί να πληρώσει εγγυήσεις.

Δεν θα πρέπει να δημιουργηθεί πρόβλημα στην κουλτούρα δανεισμού, γιατί σε περιπτώσεις που κάποιος αγοράσει πίσω το δάνειό του στην τιμή που το αγόρασαν τα funds, όλοι οι δανειολήπτες θα μπορούσαν να κάνουν αντίστοιχο hedging στις δανειακές τους συμβάσεις.

Χαρακτηριστική μάλιστα ήταν η χθεσινή απάντηση του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών προς το ΠΑΣΟΚ επί του θέματος αυτού, σημειώνοντας πως ούτε στην Κύπρο προβλέπονται οριζόντιες ρυθμίσεις εξαγοράς δανείων που θα μπορούσαν σε κάθε περίπτωση να μεταβάλουν την κουλτούρα πληρωμών σε ενήμερους δανειολήπτες.

Από την άλλη πλευρά, ας σημειωθεί πως οι servicers επισημαίνουν ότι ελέγχονται από περισσότερες αρχές έναντι άλλων χωρών της Ευρώπης, στις οποίες οι εταιρείες διαχείρισης χρέους δεν εποπτεύονται από τις κεντρικές τράπεζες των χωρών αυτών.

Κόκκινα δάνεια: Εξι ανοιχτά μέτωπα  για δανειολήπτες και servicers