Κυτταρικές θεραπείες με «σφραγίδα» Πάτρας – Ο καθηγητής Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης εξηγεί

Ημερομηνία:

O καθηγητής Αιματολογίας Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης μιλά με πάθος για τις κυτταρικές θεραπείες που παράγονται στο Ινστιτούτο Κυτταρικών Θεραπειών «Δημήτρης Λόης» του Κέντρου Έρευνας Πανεπιστημίου Πατρών – επί του παρόντος στο πλαίσιο κλινικών μελετών.

Ο καθηγητής Αιματολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών τονίζει ότι ο χρόνος παραγωγής μιας κυτταρικής θεραπείας μπορεί να καθορίσει την πρόγνωση και την επιβίωση για τον ασθενή.
«Στις κυτταρικές θεραπείες χρησιμοποιούμε τον όρο vein-to-vein, δηλαδή τον χρόνο από τη συλλογή των κυττάρων του ασθενούς έως την επιστροφή τους στον οργανισμό του ως θεραπευτικού προϊόντος. Σήμερα, όταν τα κύτταρα αποστέλλονται στο εξωτερικό για επεξεργασία και στη συνέχεια επιστρέφουν στην Ελλάδα, η διαδικασία μπορεί να χρειαστεί 30-50 ημέρες. Με την εγχώρια παραγωγή, ο χρόνος αυτός θα μπορούσε να περιοριστεί σημαντικά, ενδεχομένως στις 5-7 ημέρες» εξηγεί ο κ. Σπυριδωνίδης επισημαίνοντας ότι η ταχύτητα πρόσβασης στη θεραπεία μπορεί να κάνει τη διαφορά για ασθενείς με ταχέως εξελισσόμενη νόσο.

Κυτταρικές θεραπείες με «σφραγίδα» Πάτρας – Ο καθηγητής Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης εξηγεί

Με πορεία που ξεκινά από την Ογκολογία και περνάει από την Αιματολογία, τις οξείες λευχαιμίες και τις μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών ο καθηγητής αναγνωρίζει ότι: «Σήμερα οι κυτταρικές θεραπείες αφορούν ένα ολοένα μεγαλύτερο φάσμα αιματολογικών νόσων και κακοηθειών».

Οι κυτταρικές θεραπείες ωστόσο δεν είναι απλές. «Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο φαρμακευτικό προϊόν. Χρειάζονται εξειδικευμένες διαδικασίες, ειδικές συνθήκες μεταφοράς και αποθήκευσης, πιστοποιημένες υποδομές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό» τονίζει ο κ. Σπυριδωνίδης.

«Μέσα σε πέντε ημέρες είχε εξαφανιστεί το λέμφωμα»

«Δεν θα ξεχάσω τον πρώτο ασθενή στον οποίο χορηγήσαμε κυτταρική θεραπεία. Ήταν ένας άνθρωπος με εξαιρετικά προχωρημένο λέμφωμα και έντονο πόνο. Η κατάστασή του ήταν βαριά. Χορηγήσαμε την κυτταρική θεραπεία και μέσα σε πέντε ημέρες είδαμε το λέμφωμα να υποχωρεί εντυπωσιακά».

Δυστυχώς, ο συγκεκριμένος ασθενής παρουσίασε σοβαρές επιπλοκές και κατέληξε. Η εμπειρία αυτή ωστόσο ανέδειξε σύμφωνα με τον καθηγητή Σπυριδωνίδη, τόσο τη μεγάλη θεραπευτική δυναμική των κυτταρικών θεραπειών CAR-T όσο και την αναγκαιότητα η χορήγησή τους να γίνεται σε όσο το δυνατό πιο πρώιμο στάδιο.

Από τη χημειοθεραπεία στην κυτταρική ανοσοθεραπεία
Η θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου γίνεται όλο και πιο στοχευμένη και εξατομικευμένη σύμφωνα με τον κ. Σπυριδωνίδη.

Από την εποχή της χημειοθεραπείας, έχουμε πλέον περάσει στις ανοσοθεραπείες, αρχικά με μονοκλωνικά αντισώματα και τώρα με κυτταρικές θεραπείες. «Η βασική ιδέα είναι να αξιοποιήσουμε το ανοσοποιητικό σύστημα για να αναγνωρίσει και να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα» εξηγεί.

Ο μυελός των οστών μας παράγει συνεχώς τεράστιους αριθμούς νέων κυττάρων, μεταξύ των οποίων και κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Το ανοσοποιητικό λειτουργεί σαν ένας στρατός που μας προστατεύει.

«Με τις σύγχρονες κυτταρικές θεραπείες CAR-T παίρνουμε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τα τροποποιούμε γενετικά ώστε να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους και στη συνέχεια τα χορηγούμε στον ασθενή. Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια η θεραπευτική προσέγγιση θα μεταβληθεί ακόμη περισσότερο, με μεγαλύτερη αξιοποίηση του ίδιου του ανοσοποιητικού συστήματος» τονίζει ο καθηγητής.

Οι κυτταρικές θεραπείες δεν είναι απαλλαγμένες από κινδύνους. Όταν τα τροποποιημένα κύτταρα αναγνωρίζουν τον στόχο τους, ενεργοποιούνται και πολλαπλασιάζονται. Κατά τη διαδικασία αυτή μπορούν να απελευθερωθούν μεγάλες ποσότητες κυτταροκινών.

Έτσι μπορεί να εμφανιστεί το σύνδρομο απελευθέρωσης κυτταροκινών, το γνωστό CRS ή «καταιγίδα κυτοκινών», μία έντονη φλεγμονώδης αντίδραση του οργανισμού.

Μια δεύτερη σημαντική επιπλοκή είναι η νευροτοξικότητα, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με σύγχυση, δυσκολία στην ομιλία ή στη γραφή, διαταραχές προσοχής, υπνηλία ή αποπροσανατολισμό, και σε σοβαρότερες περιπτώσεις σπασμούς ή μειωμένο επίπεδο συνείδησης. Οι περισσότερες νευρολογικές επιπλοκές είναι αναστρέψιμες, ορισμένες όμως μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.«Σήμερα διαθέτουμε θεραπευτικά πρωτόκολλα και φάρμακα για τη διαχείριση αυτών των επιπλοκών. Έχουμε αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη εμπειρία και μπορούμε να παρέμβουμε έγκαιρα» εξηγεί ο Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης.

Προηγμένες θεραπείες με «ζωντανά φάρμακα»
Οι σύγχρονες κυτταρικές θεραπείες αποτελούν μια μορφή «ζωντανών φαρμάκων» καθώς περιέχουν κύτταρα που συνεχίζουν να λειτουργούν και να πολλαπλασιάζονται μέσα στον οργανισμό.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η παραγωγή, η διακίνηση και η χορήγησή τους απαιτούν ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο σύμφωνα με τον καθηγητή.

«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε αυτά τα προϊόντα όπως ένα συνηθισμένο φάρμακο. Στις εξατομικευμένες κυτταρικές θεραπείες παράγουμε κάθε φορά ένα προϊόν για έναν συγκεκριμένο ασθενή» εξηγεί.

Τι ισχύει για το πολλαπλό μυέλωμα και η θεραπεία μιας δόσης
Υπάρχουν ήδη εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες για το πολλαπλό μυέλωμα στο εξωτερικό, αλλά η πρόσβαση των ασθενών στην Ελλάδα παραμένει προβληματική.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι το κόστος, καθώς πρόκειται για θεραπείες που μπορεί να κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ.

Επίσης στο πολλαπλό μυέλωμα διαθέτουμε πλέον αρκετές αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές επισημαίνει ο κ. Σπυριδωνίδης συμπληρώνοντας ωστόσο ότι «Παρ’ όλα αυτά, οι κυτταρικές θεραπείες δημιουργούν μια νέα προοπτική».

«Για πρώτη φορά μπορούμε να συζητάμε ακόμη και την έννοια της λειτουργικής ίασης. Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν πρόκειται για οριστική ίαση, αλλά μπορούμε να φανταστούμε έναν ασθενή που λαμβάνει μία θεραπεία και παραμένει για πολλά χρόνια χωρίς ενεργό νόσο.

Η κυτταρική θεραπεία έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ακόμη και ως θεραπεία μίας χορήγησης, ένα one-shot therapy. Αν αποδειχθεί ότι εξασφαλίζει μακροχρόνιο αποτέλεσμα, μπορεί να απαλλάξει τον ασθενή από τη διαρκή θεραπευτική επιβάρυνση» τονίζει.

Η χορήγηση των CAR-T και η παρακολούθηση
Πριν από τη χορήγηση των κυττάρων CAR-T, ο ασθενής λαμβάνει μια σύντομη προπαρασκευαστική χημειοθεραπεία, ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για τη δράση τους.
Η ίδια η έγχυση διαρκεί λίγο. Ωστόσο, η διαδικασία απαιτεί νοσηλεία σε εξειδικευμένο κέντρο και στενή παρακολούθηση.

Σύμφωνα με το πρωτόκολλο που εφαρμόζεται στην Πάτρα, ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο περίπου δέκα ημέρες και στη συνέχεια παραμένει κοντά στο θεραπευτικό κέντρο για λίγες ακόμη ημέρες. «Στην Πάτρα έχουμε τη δυνατότητα να φιλοξενούμε ασθενείς σε διαμερίσματα που έχουν διατεθεί για αυτόν τον σκοπό από τον σύλλογο Aurora, ώστε να μη χρειάζεται να παραμένουν στο νοσοκομείο καθ’ όλη τη διάρκεια της παρακολούθησης» εξηγεί ο καθηγητής.

Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας εξαρτάται από το νόσημα, την κατάσταση του ασθενούς και το στάδιο στο οποίο χορηγείται η θεραπεία.

Οι πρώτες εφαρμογές αφορούσαν κυρίως ασθενείς που είχαν εξαντλήσει πολλές άλλες θεραπευτικές επιλογές. Σήμερα οι θεραπείες μετακινούνται σταδιακά σε πρωιμότερες γραμμές αντιμετώπισης, με καλύτερα αποτελέσματα.

Αυτός είναι και ο στόχος των νέων κλινικών μελετών όπως εξηγεί ο κ. Σπυριδωνίδης «να διαπιστώσουμε αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις κυτταρικές θεραπείες νωρίτερα, περιορίζοντας την ανάγκη για πολλαπλούς κύκλους άλλων θεραπειών».

Η εγχώρια παραγωγή και το ρυθμιστικό πλαίσιο
«Πιστεύω ότι η εγχώρια παραγωγή μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος των κυτταρικών θεραπειών» εκτιμά ο καθηγητής αιματολογίας. Εξηγεί ωστόσο ότι δεν πρόκειται για μια εύκολη διαδικασία. Η παραγωγή απαιτεί εξειδικευμένες μονάδες Ορθής Παρασκευαστικής Πρακτικής (GMP) σε ειδικά διαμορφωμένοι χώρους, με αυστηρές προδιαγραφές λειτουργίας και εδικά εκπαιδευμένο προσωπικό.

«Η αυτοματοποίηση μπορεί να βοηθήσει πολύ. Όσο λιγότερες ανθρώπινες παρεμβάσεις απαιτούνται, τόσο περισσότερο μπορούμε να τυποποιήσουμε τη διαδικασία και να περιορίσουμε ορισμένους κινδύνους. Στην Ελλάδα, όμως, δεν έχουμε ακόμη επαρκή αριθμό εξειδικευμένων επιστημόνων και τεχνικών για τέτοιου είδους παραγωγή. Γι’ αυτό επενδύουμε και στην εκπαίδευση νέων ανθρώπων, δημιουργώντας το πιστοποιημένο μεταπτυχιακό πρόγραμμα “Cell and Gene Therapies”» λέει ο καθηγητής.

Η ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής ωστόσο, συνδέεται άμεσα και με το θεσμικό πλαίσιο.

Υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής και χορήγησης προηγμένων θεραπειών στο πλαίσιο της λεγόμενης νοσοκομειακής εξαίρεσης (hospital exemption). Ωστόσο, για να εφαρμοστεί πλήρως το πλαίσιο στην Ελλάδα χρειάζεται να ολοκληρωθούν οι σχετικές κανονιστικές διαδικασίες.

Το Ινστιτούτο Κυτταρικών Θεραπειών «Δημήτρης Λόης» του Πανεπιστημίου Πατρών και η ΕΛΤΟΠΑ του ΙΙΒΕΑΑ, υπό την επιστημονική διεύθυνση του καθηγητή Αλέξανδρου Σπυριδωνίδη, διαθέτουν εγκαταστάσεις αδειοδοτημένες από τον ΕΟΦ για την παραγωγή προηγμένων κυτταρικών και γονιδιακών θεραπευτικών προϊόντων. 

«Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορούμε να χορηγούμε σε ασθενείς οποιοδήποτε προϊόν παράγουμε. Για τη χορήγηση (εκτός πλαισίου κλινικών μελετών) χρειάζονται οι αντίστοιχες εγκρίσεις και η ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου» τονίζει ο καθηγητής.

Νέες κυτταρικές θεραπείες και για αυτοάνοσα
Στην Πάτρα δεν περιοριζόνται στις CAR-T θεραπείες. Αναπτύσσουν και άλλα κυτταρικά προϊόντα, ενώ πραγματοποιούνται ερευνητικές μελέτες για νέες θεραπευτικές εφαρμογές.
Ένα παράδειγμα σύμφωνα με τον καθηγητή είναι τα ρυθμιστικά Τ λεμφοκύτταρα, τα λεγόμενα regulatory T cells ή Tregs. «Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, αν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ένας στρατός, τα ρυθμιστικά Τ κύτταρα λειτουργούν σαν ένας μηχανισμός εσωτερικού ελέγχου. Αυτά τα κύτταρα μπορούν να αξιοποιηθούν θεραπευτικά, για παράδειγμα σε επιπλοκές μετά από μεταμόσχευση».

Παράλληλα, οι κυτταρικές θεραπείες μελετώνται πλέον και για αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και η πολλαπλή σκλήρυνση εξηγεί ο καθηγητής. Υπάρχουν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά παραδείγματα από το εξωτερικό, ενώ το Πανεπιστήμιο Πατρών συμμετέχει και στην ανάπτυξη σχετικών κλινικών μελετών στην Ελλάδα.
«Η κυτταρική θεραπεία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να πετύχει η ελληνική επιστημονική κοινότητα όταν υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις» επισημαίνει ο κ. Σπυριδωνίδης υπενθυμίζοντας ότι οι δυσκολίες παραμένουν πολλές καθώς και οι ελλείψεις του συστήματος.

«Το οικοσύστημα Μεταμοσχεύσεων και Κυτταρικών Θεραπειών που δημιουργήσαμε στην Πάτρα στηρίχθηκε σε μεγάλη προσωπική προσπάθεια και και πολύτιμες δωρεές. Το Ίδρυμα Λάτση στήριξε τη δημιουργία της Μονάδας Μεταμόσχευσης, το Choose Life το Ινστιτούτο Κυτταρικών Θεραπειών «Δημήτρης Λόης», ο Σύλλογος Aurora τους ξενώνες φιλοξενίας ασθενών, ενώ πολλοί σύλλογοι, μεταξύ αυτών και η Φλόγα, στηρίζουν το Κέντρο Δοτών Μυελού των Οστών ΚΕΔΜΟΠ-«Χάρισε Ζωή». Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που να αναγνωρίζει τις ανάγκες, να επενδύει σε υποδομές και να και να στηρίζει την ανάπτυξη μονάδων με αποδεδειγμένες δυνατότητες» καταλήγει.

Το οικοσύστημα Μεταμοσχεύσεων και Κυτταρικών Θεραπειών του Πανεπιστημίου Πατρών παρουσιάστηκε ως πρότυπο κέντρο στο 50ό Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Μεταμόσχευσης Μυελού (EBMT) το 2024. Δείτε την παρουσίαση:

Κοινοποίηση:

Τελευταία Νέα

Κοινοποίηση:

Περισσότερα Άρθρα
Σχετικα