ΑΡΘΡΟ ΣΕ ΣΥΝΕΧΕΙΕΣ
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ 15Ος ΑΙΩΝΑΣ
ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ
Σοφία Καυκοπούλου
Δημοσιογράφος – υπ. Δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο 15ος αιώνας, ως εποχή μετάβασης από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, είναι αιώνας κομβικής σημασίας, για ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς οι ραγδαίες εξελίξεις τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, οδηγούν αφενός την άλλοτε πανίσχυρη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στην υποδούλωση κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό, ενώ τη Δύση στην αναβίωση της κλασικής εκπαίδευσης και των αρχαιοελληνικών προτύπων.
Μελετώντας τα έργα των μεγάλων φιλοσόφων, θεολόγων, πολιτικών και εκκλησιαστικών ανδρών, σκιαγραφούμε το υπόβαθρο των εξελίξεων. Το ενδιαφέρον μας όμως επεκτείνεται στα σημεία όπου συμπλέκονται η Κοινωνία, η Πολιτική και η Εκκλησία, ως παράγοντες που επηρεάζουν και επηρεάζονται από το άτομο.
Πλήθος λογίων λίγο πριν την Άλωση και κυρίως μετά από αυτήν, φεύγει από την Ανατολή και μετοικεί στην Δύση, όπου οι κλασσικές σπουδές γνωρίζουν τώρα σπουδαία άνθιση. Πρόκειται για λογίους που αρκετοί από αυτούς, είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους στην Σύνοδο Φερράρας – Φλωρεντίας και είχαν λάβει μέρος στις συζητήσεις για την Ένωση των Εκκλησιών.
Κάθε εβδομάδα, θα ανασύρουμε μαζί την ιστορική μνήμη και θα την παρουσιάζουμε υπό το πρίσμα της σύγχρονης έρευνας.
Α’ ΜΕΡΟΣ
Ο 15ος αιώνας, υπήρξε αιώνας έντονων μεταβολών, οι οποίες είχαν ξεκινήσει ήδη τρεις αιώνες πριν και κορυφώθηκαν με τη μετάβαση από το Μεσαίωνα στην Αναγέννηση. Υπήρξε η κομβική εκείνη εποχή, όπου από τη μία έχουμε την ίδρυση των πρώτων Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων, ενώ από την άλλη, πολλοί άνθρωποι οδηγούνται στην πυρά με την κατηγορία της μαγείας. Ας μην ξεχνάμε πως το πρώτο «κυνήγι μαγισσών» ξεκινά το έτος 1427!
Σε αυτή την εποχή, το μεταίχμιο ουσιαστικά ανάμεσα στους «σκοτεινούς χρόνους» και το σταδιακό πέρασμα σε μία νέα ιστορική εποχή, πραγματοποιείται το σημαντικότερο γεγονός που διασπά την ιστορία τής καθ’ ημάς Ανατολής σε βυζαντινή και μεταβυζαντινή. Πρόκειται βεβαίως για την Άλωση τής Βασιλεύουσας των πόλεων, τής Κωνσταντινουπόλεως από τούς Οθωμανούς Τούρκους. Η Άλωση τής Πόλεως είναι το κεντρικό σημείο αναφοράς τού 15ου αι., ενώ μάλιστα βρίσκεται χρονικά στο μέσον του, το έτος 1453.
Μελετώντας την αλληλένδετη πορεία των γεγονότων, ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία αρκετά ιδιόμορφη πραγματικότητα. Η στροφή που συντελείται προς τα οφέλη τής κλασσικής παιδείας, δεν εμποδίζει τα τελευταία ψήγματα τού Μεσαίωνα να κάνουν την εμφάνισή τους. Εξηγείται έτσι το «κυνήγι μαγισσών» στη δυτική Ευρώπη, αλλά και η σύσταση τού Γενικού Συμβουλίου τής Ιεράς Εξετάσεως, στην Ισπανία του 1483. Σύγχρονα μάλιστα με τις ευρωπαϊκές αποστολές, προς εξερεύνηση νέων εδαφών, την ίδρυση Πανεπιστημίων, τη διάσωση χειρογράφων και την εν γένει άνθιση τεχνών και γραμμάτων σύμφωνα με τα πρότυπα τής κλασσικής ελληνικής παιδείας. Ο 15ος αι. είναι ασυζητητί ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών, αλλά όχι μόνο σε σχέση με τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στα εκατό χρόνια που θα παρουσιάσουμε, αλλά και λόγω των σημαντικών προσωπικοτήτων που ταυτίστηκαν με τα γεγονότα εκείνα.
Αναφερόμαστε στους Έλληνες λογίους που έζησαν τα ταραγμένα συμβάντα τής Συνόδου Φερράρας – Φλωρεντίας, ως απεσταλμένοι και διαπραγματευτές τής Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, εκείνους που έζησαν την πολιορκία και πτώση τής Πόλεως, εκείνους που κατέφυγαν στη Δύση και δίδαξαν την ελληνική Φιλοσοφία και τον ελληνικό Πολιτισμό στους Λατίνους. Εκείνους που έγιναν το μέσο για την διάσωση και διαιώνιση της παιδείας που θεωρείτο τόσο σημαντική στο Βυζάντιο, αλλά και για το μεγάλο βήμα της δημιουργίας τού «αναγεννησιακού» ανθρώπου, με τις αρετές τις οποίες θα έπρεπε να έχει.
Οι λόγιοι τού 15ου αιώνος, έχοντας συνειδητοποιήσει ή όχι ότι βρίσκονται στο κατώφλι μίας νέας εποχής, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, τόσο πριν την Άλωση, όσο και κατόπιν. Δάσκαλοι, οι οποίοι ενέσκηψαν βαθιά στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, προσωπικότητες τού κλήρου με σπουδαία μόρφωση, αναστήματα μεγάλα με έντονη δράση στα τεκταινόμενα, έγιναν μέσα από τα έργα τους, ηθελημένα ή μη, μάρτυρες τού ιστορικού γίγνεσθαι τής εποχής τους.
Συνεχίζεται…
