ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Προς:
- Τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, κ. Χρίστο Δήμα
- Τον Αναπληρωτή Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, κ. Γιώργο Κώτσηρα
Θέμα: Η διακοπή λειτουργίας του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοπτού – Καλαβρύτων και οι ευθύνες των αρμόδιων φορέων
Αξιότιμοι κύριοι Υπουργοί,
Εκατόν τριάντα χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας του, ο ιστορικός Οδοντωτός σιδηρόδρομος Διακοπτού – Καλαβρύτων παραμένει εκτός λειτουργίας. Ένα σπουδαίο τεχνικό επίτευγμα του 1896, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της οικονομίας της περιοχής, βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα αβέβαιο μέλλον. Και ενώ οι μήνες περνούν, οι ανακοινώσεις διαδέχονται η μία την άλλη, χωρίς να έχει παρουσιαστεί ένα σαφές, δεσμευτικό και ολοκληρωμένο σχέδιο επαναλειτουργίας.
Η κυβέρνηση επικαλείται την επικινδυνότητα της σιδηροδρομικής υποδομής λόγω κατολισθήσεων στο φαράγγι του Βουραϊκού. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η ασφάλεια των επιβατών και των εργαζομένων αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα. Υπάρχει, όμως, ένα δεύτερο ζήτημα για το οποίο απαιτούνται εξίσου σαφείς απαντήσεις: Η κατάσταση των συρμών του Οδοντωτού και οι συμβατικές υποχρεώσεις της Hellenic Train.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών που δημοσιοποιήθηκαν στον Τύπο, κατά το 2025 καταγράφηκαν 25 περιστατικά ακινητοποίησης, εκ των οποίων:
- 11 περιστατικά (ποσοστό 44%) αφορούσαν αστοχίες τροχαίου υλικού
- 7 περιστατικά (ποσοστό 28%) αφορούσαν πτώσεις βράχων και φερτών υλικών
- 1 περιστατικό (ποσοστό 4%) αφορούσε αστοχία υποδομής.
- 6 περιστατικά (ποσοστό 24%) αποδόθηκαν σε λοιπές αιτίες.
Επομένως, σχεδόν ένα στα δύο από τα 25 καταγεγραμμένα περιστατικά ακινητοποίησης συνδεόταν με το τροχαίο υλικό. Και αυτό δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο. Ιδιαίτερα όταν έχουν προηγηθεί σοβαρά περιστατικά, όπως αυτά της 24ης Αυγούστου και της 12ης Οκτωβρίου 2025, αλλά και της 11ης Φεβρουαρίου 2026, με ακινητοποιήσεις συρμών και ανάγκη κινητοποίησης μηχανισμών απεγκλωβισμού.
Τα περιστατικά αυτά έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να συζητούμε επί μήνες για την επικινδυνότητα του φαραγγιού, χωρίς να γνωρίζουμε εάν η Hellenic Train διαθέτει σήμερα επαρκείς και λειτουργικούς συρμούς για την εκτέλεση των δρομολογίων; Και κυρίως, τι ακριβώς έχει πράξει το Υπουργείο για να ελέγξει την τήρηση των υποχρεώσεων της εταιρείας;
Η σύμβαση ανάθεσης Υποχρεώσεων Δημόσιας Υπηρεσίας (ΥΔΥ), η οποία κυρώθηκε με τον ν. 4953/2022 και τροποποιήθηκε με τον ν. 5268/2026, δεν αποτελεί μια απλή συμφωνία μεταξύ του Δημοσίου και μιας ιδιωτικής επιχείρησης. Αποτελεί νομοθετικά κυρωμένο πλαίσιο παροχής δημόσιων σιδηροδρομικών υπηρεσιών, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις, μηχανισμούς παρακολούθησης, αποζημιώσεις και προβλέψεις για την αξιολόγηση της εκτέλεσής τους.
Ιδιαίτερα κρίσιμα είναι τα άρθρα 5 και 8 για τη συνεχή παροχή υπηρεσιών και το τροχαίο υλικό, καθώς και τα άρθρα 10, 13, 15 και 16 για τις αποζημιώσεις, τις εκκαθαρίσεις, τις ποινές και την υποβολή αναφορών, όπως ισχύουν μετά την τροποποίηση της σύμβασης. Ακόμη σημαντικότερη είναι η διάκριση του άρθρου 20 μεταξύ προβλημάτων της υποδομής και ανεπαρκειών ή βλαβών του τροχαίου υλικού. Η διάκριση αυτή συνδέεται άμεσα με τον καταλογισμό των ευθυνών και την εφαρμογή των συμβατικών υποχρεώσεων. Δεν αρκεί να μετράμε πόσα δρομολόγια δεν πραγματοποιήθηκαν, πρέπει να γνωρίζουμε γιατί δεν πραγματοποιήθηκαν και πώς ακριβώς καταγράφηκαν.
Κύριοι Υπουργοί, ζητούμε συγκεκριμένες απαντήσεις:
- Πόσοι συρμοί του Οδοντωτού υπάρχουν συνολικά, πόσοι είναι σήμερα λειτουργικοί και πιστοποιημένοι και πόσοι βρίσκονται εκτός λειτουργίας; Ποιες είναι οι αιτίες ακινησίας τους και πότε προβλέπεται η αποκατάστασή τους;
- Σε ποιον φορέα ανήκει το τροχαίο υλικό του Οδοντωτού και ποιος φέρει, βάσει των ισχυουσών συμβάσεων, την ευθύνη για τη συντήρηση, την επισκευή και την επιχειρησιακή διαθεσιμότητά του; Ποιες είναι οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις της Hellenic Train και των υπόλοιπων εμπλεκόμενων φορέων, με ποιον τρόπο ελέγχεται η τήρησή τους και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη σε περίπτωση μη εκπλήρωσής τους;
- Πόσα δρομολόγια ακυρώθηκαν ή διακόπηκαν κατά τα έτη 2024, 2025 και 2026 λόγω μηχανολογικών βλαβών και πόσα λόγω προβλημάτων της υποδομής; Ζητούμε την αναλυτική καταγραφή των περιστατικών, των αιτιών και των τεχνικών πορισμάτων.
- Έχει διαπιστωθεί από το Υπουργείο αδυναμία της Hellenic Train να ανταποκριθεί στις συμβατικές υποχρεώσεις της λόγω έλλειψης διαθέσιμου τροχαίου υλικού; Εάν ναι, ποιες ενέργειες έχουν γίνει και ποιες κυρώσεις έχουν εξεταστεί ή επιβληθεί;
- Ποια είναι η οικονομική μεταχείριση των μη εκτελεσμένων δρομολογίων του Οδοντωτού; Έχουν καταβληθεί αποζημιώσεις δημόσιας υπηρεσίας κατά την περίοδο αναστολής λειτουργίας; Εάν ναι, με ποια συμβατική αιτιολογία και βάσει ποιων εκκαθαρίσεων;
- Ποιες ειδικές ενημερώσεις για βλάβες τροχαίου υλικού έχουν υποβληθεί στον αρμόδιο υπεύθυνο της σύμβασης και ποια ήταν η ανταπόκριση του Δημοσίου;
- Ποια έργα προστασίας από κατολισθήσεις έχουν ολοκληρωθεί στο φαράγγι του Βουραϊκού, ποια παραμένουν σε εκκρεμότητα και ποια είναι η σημερινή κατάσταση των γεωλογικών μελετών και της προγραμματικής σύμβασης με το ΤΕΕ;
- Υπάρχει εγκεκριμένο σχέδιο επαναλειτουργίας με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, υπεύθυνους φορείς, χρηματοδότηση, απαιτούμενες πιστοποιήσεις και εξασφαλισμένο τροχαίο υλικό;
- Και τέλος, εάν αύριο πιστοποιηθεί ότι η γραμμή είναι ασφαλής, μπορεί η Hellenic Train να επαναφέρει πλήρως τα προβλεπόμενα δρομολόγια του Οδοντωτού; Εάν όχι, ποιος είναι ο λόγος και από πότε το γνωρίζει το Ελληνικό Δημόσιο;
Η απάντηση δεν μπορεί να παραμένει αόριστη. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1370/2007, ιδίως τα άρθρα 4 και 7, θεσπίζει κανόνες για τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας, τις σχετικές συμβάσεις και τη διαφάνεια των αποζημιώσεων. Η Οδηγία 2012/34/ΕΕ θέτει το δεσμευτικό πλαίσιο οργάνωσης και διαχείρισης της σιδηροδρομικής υποδομής, ενώ ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/782 προβλέπει υποχρεώσεις ενημέρωσης και προστασίας των επιβατών, κατά το πεδίο εφαρμογής του. Παράλληλα, το άρθρο 5 του ν. 2690/1999 (Κώδικας Διοικητικής Διαδικασίας), όπως ισχύει μετά τον ν. 5143/2024, παρέχει το ρητό θεσμικό πλαίσιο πρόσβασης των πολιτών στα δημόσια έγγραφα.
Βάσει αυτών, ζητώ τη δημοσιοποίηση των τεχνικών πορισμάτων, των σχετικών αποφάσεων, των συγκεντρωτικών στοιχείων ακυρώσεων και όλων των εγγράφων που τεκμηριώνουν τον έλεγχο των συμβατικών υποχρεώσεων. Η διαφάνεια στη διαχείριση μιας δημόσιας υπηρεσίας αποτελεί θεμελιώδη θεσμική υποχρέωση.
Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί: Ο Δήμος Καλαβρύτων είναι ένας ιστορικός, ορεινός δήμος, με ιδιαίτερες γεωγραφικές, δημογραφικές και οικονομικές συνθήκες. Ο Οδοντωτός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της τοπικής τουριστικής οικονομίας, συνδέοντας τα Καλάβρυτα με το Διακοπτό και ενισχύοντας την οικονομική δραστηριότητα σε ολόκληρη τη διαδρομή.
Το άρθρο 101 παράγραφος 4 του Συντάγματος προβλέπει ειδική μέριμνα για τις ορεινές περιοχές κατά την κανονιστική δράση του νομοθέτη και της Διοίκησης, ενώ το άρθρο 106 παράγραφος 1 αναφέρεται ρητά στην προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και στην ιδιαίτερη ενίσχυση της οικονομίας των ορεινών περιοχών. Αντίστοιχα, τα άρθρα 14 και 174 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) αναδεικνύουν τη σημασία των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος και της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, με ιδιαίτερη προσοχή στις περιοχές που αντιμετωπίζουν μόνιμα φυσικά ή γεωγραφικά μειονεκτήματα.
Πού αποτυπώνεται αυτή η ειδική μέριμνα στην περίπτωση των Καλαβρύτων; Ποια μέτρα έχει λάβει η κυβέρνηση για τις οικονομικές συνέπειες της παρατεταμένης αναστολής; Έχει εκτιμηθεί η ζημία στις τοπικές επιχειρήσεις; Έχει παρουσιαστεί οποιοδήποτε σχέδιο στήριξης της τοπικής οικονομίας μέχρι την αποκατάσταση της λειτουργίας; Ή μήπως θεωρείται ότι μια ορεινή περιοχή μπορεί να στερείται επ’ αόριστον μια τόσο σημαντική μεταφορική και τουριστική υποδομή, χωρίς κανένα συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης των συνεπειών;
Κύριοι Υπουργοί, η τοπική κοινωνία δεν ζητά να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια κανενός. Ζητά να εξασφαλιστεί η ασφάλεια, να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες παρεμβάσεις, να αποκατασταθεί η επιχειρησιακή ετοιμότητα και να επαναλειτουργήσει ο Οδοντωτός.
Ζητώ συγκεκριμένο και δεσμευτικό σχέδιο αποκατάστασης, με σαφές χρονοδιάγραμμα, κατανομή ευθυνών και δημόσια ενημέρωση για την πρόοδο των εργασιών. Εάν υπάρχουν συμβατικές παραβάσεις, να ελεγχθούν και να εφαρμοστούν οι προβλεπόμενες συνέπειες. Εάν υπάρχουν τεχνικές εκκρεμότητες, να προσδιοριστούν και να αντιμετωπιστούν. Εάν υπάρχουν διοικητικά ή χρηματοδοτικά εμπόδια, να παρουσιαστούν μαζί με τον τρόπο και τον χρόνο επίλυσής τους.
Δεν είναι δυνατόν κάθε εμπλεκόμενος φορέας να επικαλείται το δικό του μέρος της ευθύνης, ενώ η συνολική ευθύνη για την επίλυση του προβλήματος παραμένει αναπάντητη. Εκατόν τριάντα χρόνια ιστορίας δεν μπορούν να καταλήξουν σε μια επ’ αόριστον αναστολή λειτουργίας.
Η ορεινή Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλες γενικές και ανεκπλήρωτες διαβεβαιώσεις για την ανάπτυξή της. Χρειάζεται την απαραίτητη πολιτική φροντίδα, συγκεκριμένους στόχους και όραμα για το μέλλον και την ανάπτυξή της. Χρειάζεται πολιτικές αποφάσεις, ασφαλείς υποδομές, λειτουργικές δημόσιες υπηρεσίες και ουσιαστική λογοδοσία. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει. Και κυρίως, οφείλει να παρουσιάσει λύση. Γιατί η διαρκής αναβολή της λύσης δεν μπορεί να αποτελεί κυβερνητική πολιτική για την ελληνική περιφέρεια.
Με εκτίμηση,
Στεφανοπούλου Αναστασία
Πολίτης Δήμου Καλαβρύτων
