24 Μαρτίου 1989
Ξεκινά μια από τις χειρότερες οικολογικές καταστροφές στην ιστορία των ΗΠΑ, όταν το supertanker Exxon Valdez, προσαράζει σε ύφαλο στα ανοικτά της νότιας Αλάσκας. Το επόμενο διάστημα, θα χυθούν στη θάλασσα 37.000 τόνοι πετρελαίου, ενώ εν μέσω αποτυχημένων προσπαθειών για τον περιορισμό της πετρελαιοκηλίδας, τελικά θα μολυνθούν περισσότερα από 2.100 χιλιόμετρα ακτογραμμής.
Η καταστροφή ξεκίνησε λίγο μετά τα μεσάνυκτα της 24ης Μαρτίου του 1989. Όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, ο καπετάνιος του Valdez, Joseph Hazelwood ήταν μεθυσμένος τη στιγμή του ατυχήματος και είχε αναθέσει σε έναν μη πιστοποιημένο ναυτικό να κατευθύνει το τεράστιο πλοίο.
Όπως διαπιστώθηκε από την μετέπειτα έρευνα, ο καπετάνιος δεν βρισκόταν στη γέφυρα του πλοίου όταν συνέβη το ατύχημα. Την ευθύνη είχε τη στιγμή εκείνη ο τρίτος αξιωματικός, ο οποίος απέτυχε να χειριστεί σωστά το σκάφος λόγω κούρασης και υπερβολικού φόρτου εργασίας.
«Όπως φαίνεται, έχουμε κάποια διαρροή πετρελαίου και θα παραμείνουμε εδώ για αρκετό διάστημα», είπε ο καπετάνιος μιλώντας στον ασύρματο με την αμερικανική Ακτοφυλακή. Όπως αποδείχθηκε, επρόκειτο για μια τεράστια υποτίμηση της κατάστασης.
Η διαρροή πετρελαίου «μαύρισε» χιλιόμετρα ακτογραμμής στον Κόλπο της Αλάσκας, ο οποίος φιλοξενεί πλούσιους ψαρότοπους και άγρια ζωή.
Η πετρελαιοκηλίδα σκότωσε 250.000 θαλασσοπούλια, 2.800 θαλάσσιες ενυδρίδες, 300 φώκιες, 250 φαλακρούς αετούς και έως και 22 φάλαινες δολοφόνους, σύμφωνα με το Exxon Valdez Oil Spill Trustee Council, την επιτροπή που ανέλαβε την παρακολούθηση της υπόθεσης.
Το ατύχημα συνέβαλε στην ψήφιση από το Κογκρέσο του νόμου για τη ρύπανση από πετρέλαιο του 1990 (Oil Pollution Act), ο οποίος εξορθολόγησε και ενίσχυσε την ικανότητα της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Πολιτειών να αποτρέπει και να ανταποκρίνεται σε καταστροφικές πετρελαιοκηλίδες.
Όσο για τον ίδιο τον καπετάνιο Hazelwood, τον Μάρτιο του 1990 καταδικάστηκε για αμέλεια σε βαθμό πλημμελήματος, του επιβλήθηκε πρόστιμο 50.000 δολαρίων και διατάχθηκε να εκτελέσει 1.000 ώρες κοινωφελούς εργασίας. Τον Ιούλιο του 1992, ένα δικαστήριο της Αλάσκας ανέτρεψε την καταδίκη του, επικαλούμενο ένα ομοσπονδιακό νόμο που παρέχει προστασία από διώξεις σε όσους ειδοποιούν για πετρελαιοκηλίδα.
Η Ακτοφυλακή ανέστειλε την άδειά του για περίπου εννέα μήνες, αλλά ο Hazelwood δεν επέστρεψε ποτέ στις θάλασσες.
Η Exxon καταδικάστηκε από το Εθνικό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών και στις αρχές του 1991 συμφώνησε, υπό την πίεση των περιβαλλοντικών οργανώσεων, να πληρώσει πρόστιμο 100 εκατομμυρίων δολαρίων και να παράσχει 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε μια περίοδο 10 ετών για το κόστος του καθαρισμού. Ωστόσο, αργότερα μέσα στο έτος, τόσο η Αλάσκα όσο και η Exxon απέρριψαν τη συμφωνία και τον Οκτώβριο του 1991 ο πετρελαϊκός γίγαντας διευθέτησε το ζήτημα καταβάλλοντας 25 εκατομμύρια δολάρια, λιγότερο από το 4% του ποσού που είχε υποσχεθεί για τον καθαρισμό.
Απολογήθηκε αλλά…
Μιλώντας στους New York Times τον Ιούνιο του 1999, ο Hazelwood είχε πει: «Ως πλοίαρχος του σκάφους, αποδέχομαι την ευθύνη για το πλοίο και τις ενέργειες των υφισταμένων μου. Ποτέ δεν προσπάθησα να το αποφύγω αυτό. Δεν είμαι ένας αμετανόητος βλάκας».
«Όμως», συνέχισε, «το έγκλημα για το οποίο καταδικάστηκα είναι πλημμέλημα Β. Δεν υπάρχει κατώτερο έγκλημα στην Πολιτεία της Αλάσκας. Ο δικαστής έπρεπε να καταλήξει σε μια ποινή. Μπορώ να το καταλάβω. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσω με αυτό».
Όταν ο δημοσιογράφος τον ρώτησε εάν τον στοιχειώνει το γεγονός ότι είχε καταναλώσει αλκοόλ την ημέρα του ατυχήματος, ο Hazelwood απάντησε: «Όχι. Σε ό,τι με αφορά -και όπως διαπίστωσε κάθε ένορκος που έχει ακούσει ποτέ τα γεγονότα σε αυτήν την υπόθεση- το αλκοόλ δεν είχε καμία σχέση με την προσάραξη».
Ωστόσο, το όνομά του έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο και οι αμερικανικές τηλεοπτικές εκπομπές τον γελοιοποίησαν.
«Δεν έχω ιδέα γιατί το όνομά μου παραμένει στο προσκήνιο», έλεγε το 1999. «Ξέρετε το όνομα του καπετάνιου του Τιτανικού; Ίσως το όνομά μου να ακούγεται καλύτερα από του Smith, που ήταν ο καπετάνιος του Τιτανικού. Η δαιμονοποίηση μου βολεύει τους ανθρώπους. Είναι ένας εύκολος τρόπος να εξατομικεύσουν αυτήν την καταστροφή».
Σε μια άλλη συνέντευξη που έδωσε στους συγγραφείς του βιβλίου «The Spill: Personal Stories From the Exxon Valdez Disaster», που κυκλοφόρησε το 2009, ο Hazelwood απολογήθηκε από την καρδιά του –όπως είπε- στον λαό της Αλάσκα, αλλά επέμεινε ότι η φήμη που τον ακολουθούσε δεν του άξιζε.
«Η αληθινή ιστορία είναι εκεί έξω για όποιον θέλει να δει τα γεγονότα, αλλά αυτή δεν είναι η ενδιαφέρουσα ιστορία και δεν είναι η εύκολη ιστορία».
O Joseph Hazelwood πέθανε τον Σεπτέμβριο του 2022, σε ηλικία 75 ετών, από επιπλοκές του Covid-19 και του καρκίνου.
