Μπορεί τα παραπήγµατα που έχουν ξεφυτρώσει στον καταυλισµό των Ροµά στην Πατρών – Πύργου να θεωρούνται, σύµφωνα µε τα διαθέσιµα στοιχεία των αρµόδιων υπηρεσιών, κατά πάσα πιθανότητα αυθαίρετα, ωστόσο αυτό δεν σηµαίνει ότι η κατεδάφισή τους είναι δεδοµένη.
Το Διεθνές Πλαίσιο Προάσπισης των Δικαιωµάτων των Ροµά, το οποίο οφείλει να λαµβάνει υπόψη και το ελληνικό κράτος, περιλαµβάνει προβλέψεις που µπορούν να αποτρέψουν τις κατεδαφίσεις ακόµη και όταν τα παραπήγµατα αποδειχθούν αυθαίρετα. Παράλληλα, δεν επιτρέπει µαζικές εκδιώξεις Ροµά από καταυλισµούς χωρίς προηγούµενη εξασφάλιση εναλλακτικής και αξιοπρεπούς στέγασης. Πρόκειται για ένα ζήτηµα που έχει απασχολήσει και στο παρελθόν τη δηµοτική αρχή σε ανάλογες περιπτώσεις.
Τι έχει συµβεί στο παρελθόν
Σε ελέγχους που είχαν πραγµατοποιηθεί από την Πολεοδοµική Υπηρεσία σε µικρούς και µεγαλύτερους καταυλισµούς Ροµά, είχαν εντοπιστεί αυθαίρετα παραπήγµατα. Η υπηρεσία είχε αποστείλει τα σχετικά έγγραφα προς την Αποκεντρωµένη Διοίκηση, η οποία είναι αρµόδια για την εκτέλεση των κατεδαφίσεων.
Ωστόσο, σύµφωνα µε πληροφορίες, η απάντηση που έλαβε ήταν αρνητική. Η Αποκεντρωµένη Διοίκηση φέρεται να υποστήριξε ότι δεν µπορούσε να προχωρήσει σε κατεδαφίσεις, καθώς οι ένοικοι των συγκεκριµένων καταλυµάτων θεωρούνταν αποδεδειγµένα άστεγοι και δεν διέθεταν άλλη κατοικία.
Πώς ορίζεται η αστεγία
Βάσει του ευρωπαϊκού προτύπου ETHOS, που χρησιµοποιείται ευρέως σε ζητήµατα κοινωνικής πολιτικής, ως αστεγία δεν ορίζεται µόνο η διαβίωση στον δρόµο. Στην κατηγορία αυτή περιλαµβάνεται και η διαµονή σε ακατάλληλα, αυτοσχέδια ή υποβαθµισµένα καταλύµατα, όπως τα παραπήγµατα, καθώς και η κατοίκηση σε χώρους χωρίς πρόσβαση σε βασικές παροχές, όπως νερό, αποχέτευση και ηλεκτρικό ρεύµα.
Το επιχείρηµα που προβάλλουν διεθνείς οργανισµοί προστασίας των Ροµά, όπως το European Roma Rights Centre (ERRC), είναι ότι οι κατεδαφίσεις και οι µαζικές εκδιώξεις, ακόµη και από παράνοµους καταυλισµούς, ενδέχεται να µετατρέψουν ανθρώπους που ήδη βρίσκονται σε καθεστώς στεγαστικής επισφάλειας σε απόλυτα άστεγους.
Σύµφωνα µε το ίδιο σκεπτικό, οι άστεγοι Ροµά δεν αντιµετωπίζονται απλώς ως άτοµα χωρίς στέγη, αλλά ως πληθυσµιακή οµάδα που βιώνει δοµικό κοινωνικό αποκλεισµό και διακρίσεις.
Τα ερωτήµατα που παραµένουν
Η συγκεκριµένη προσέγγιση, ωστόσο, γεννά µια σειρά από ερωτήµατα, όχι µόνο για τον καταυλισµό πάνω από την Εθνική Οδό Πατρών – Πύργου, που έχει προκαλέσει αντιδράσεις στους κατοίκους του Μονοδεντρίου και των Βραχνεΐκων, αλλά και γενικότερα.
Πρώτον, από ποια διαδικασία προκύπτει ότι οι άνθρωποι που διαµένουν σε αυθαίρετα παραπήγµατα είναι πράγµατι άστεγοι και δεν διαθέτουν άλλη κατοικία; Ποιος φορέας προβαίνει στον χαρακτηρισµό αυτόν και µε ποιον τρόπο ελέγχει και διασταυρώνει τα πραγµατικά στοιχεία των ενδιαφεροµένων;
Το ερώτηµα αποκτά ιδιαίτερη σηµασία καθώς, σύµφωνα µε κατοίκους και τοπικούς παράγοντες, υπάρχουν περιπτώσεις Ροµά που εµφανίζονται να διαµένουν σε καταυλισµούς, ενώ παράλληλα χρησιµοποιούν κατοικίες σε άλλες περιοχές της πόλης.
Δεύτερον, εφόσον οι κατεδαφίσεις και οι εκδιώξεις καθίστανται εξαιρετικά δύσκολες όταν οι διαµένοντες χαρακτηρίζονται άστεγοι, µήπως δηµιουργείται ένα πλαίσιο που διευκολύνει την εµφάνιση νέων καταυλισµών ή την επέκταση υφιστάµενων; Και εάν συµβεί αυτό, ποια θα είναι η τύχη των παιδιών που µεγαλώνουν σε συνθήκες κοινωνικού αποκλεισµού και στερηµένων υποδοµών;
Τρίτον, από τη στιγµή που τα προγράµµατα µετεγκατάστασης και κοινωνικής ένταξης των Ροµά δεν έχουν µέχρι σήµερα επιτύχει τα επιθυµητά αποτελέσµατα (τουλάχιστον σε ότι αφορά την Πάτρα), µήπως το συγκεκριµένο πλαίσιο προστασίας, παρά τις αγαθές προθέσεις του, καταλήγει να συντηρεί την περιθωριοποίηση αντί να προωθεί την ουσιαστική ένταξη στον αστικό ιστό;.
