«Ο Ράτκο Μλάντιτς, πρώην διοικητής του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας (…) πέθανε σε ηλικία 84 ετών» ανέφερε η σερβική τηλεόραση. Τον θάνατό του επιβεβαίωσε αξιωματούχος του ΟΗΕ.
Ο Μλάντιτς ήταν ο επικεφαλής των σερβοβοσνιακών δυνάμεων κατά τον πόλεμο της Βοσνίας, μεταξύ 1992-95. Κρίθηκε ένοχος για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, όπως για την πολιορκία του Σαράγεβο επί 43 μήνες και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, το 1995, όπου σκοτώθηκαν περισσότεροι από 8.000 αιχμάλωτοι μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια.
Ο Ράτκο Μλάντιτς στην δίκη του το 2011
Ορισμένοι Σέρβοι εξακολουθούν να θεωρούν τον Ράκτο Μλάντιτς ήρωα πολέμου και το όνομά του, ή ακόμη και πορτρέτα του, εμφανίζονται συχνά στους τοίχους της πρωτεύουσας, του Βελιγραδίου. Σύμφωνα με την Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (YIHR) στη Σερβία, τον Μάρτιο του 2023 καταγράφηκαν περισσότερες από 250 αναφορές (πορτρέτα ή γκράφιτι) του Μλάντιτς στην πόλη. Κάποια από αυτά, σε απόσταση λίγων μέτρων από την κεντρική Πλατεία Δημοκρατίας, συνοδεύονται από επιγραφές που αρνούνται τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα.
Μαζί με το πολιτικό του άλτερ έγκο, τον Ράντοβαν Κάρατζιτς, ήταν «ο αρχιτέκτονας της πολιτικής εθνοκάθαρσης» ενός μέρους της Βοσνίας προκειμένου να δημιουργηθεί ένα αμιγές σερβικό κράτος.
Ο Ράτκο Μλάντιτς με τον ηγέτη των Σερβοβόσνιων Ράντοβαν Κάραζιτς το 1995
Γεννημένος στις 12 Μαρτίου 1943 στη Βοσνία, ο Μλάντιτς ακολούθησε στρατιωτική καριέρα στον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό. Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και το ξέσπασμα του πολέμου στη Βοσνία, ανέλαβε τον Μάιο του 1992 τη διοίκηση του στρατού των Σερβοβόσνιων, θέση την οποία διατήρησε κατά τη διάρκεια σχεδόν ολόκληρης της σύγκρουσης. Υπό τις διαταγές του οι σερβοβοσνιακές δυνάμεις πραγματοποίησαν εκτεταμένες επιχειρήσεις εναντίον μουσουλμανικών και κροατικών πληθυσμών.
Το όνομά του συνδέθηκε κυρίως με δύο από τα πιο αιματηρά κεφάλαια του πολέμου: την πολιορκία του Σαράγεβου και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα. Στο Σαράγεβο, οι δυνάμεις του κατηγορήθηκαν για μια πολυετή εκστρατεία βομβαρδισμών και ελεύθερων σκοπευτών εναντίον του άμαχου πληθυσμού. Τον Ιούλιο του 1995, μετά την κατάληψη της Σρεμπρένιτσα, περισσότερα από 8.000 μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν, σε ένα έγκλημα που η διεθνής δικαιοσύνη χαρακτήρισε γενοκτονία.
Ο Ράτκο Μλάντιτς στο Διεθνές Δικαστήριο το 2014
Για πολλούς Σέρβους εθνικιστές ο Μλάντιτς παρέμεινε μέχρι τέλους στρατιωτικός ήρωας. Για τους συγγενείς των θυμάτων και για τη διεθνή δικαιοσύνη, όμως, το όνομά του ταυτίστηκε με την εθνοκάθαρση, τη Σρεμπρένιτσα και ορισμένα από τα βαρύτερα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο θάνατός του στη Χάγη κλείνει τη διαδρομή ενός από τα κεντρικά πρόσωπα του πολέμου της Βοσνίας, όχι όμως και τη μακρά αντιπαράθεση στα Βαλκάνια γύρω από την κληρονομιά εκείνης της περιόδου.
Ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας
Ο Μλάντιτς καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη το 2017 από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το 2021, η απόφαση του δικαστηρίου επικυρώθηκε και σε δεύτερο βαθμό.
Το δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι ο Μλάντιτς, ο οποίος διοικούσε τις σερβικές δυνάμεις στη σύγκρουση της δεκαετίας του 1990, διεύθυνε προσωπικά τη σφαγή περισσότερων από 8.000 Βόσνιων ανδρών και αγοριών στην περιοχή της Σρεμπρένιτσα, η οποία τελούσε υπό την προστασία του ΟΗΕ, τον Ιούλιο του 1995.
Ο Μλάντιτς, γνωστός ως το στρατιωτικό πρόσωπο του Σερβο-Βοσνιακού πολέμου, είχε πολιτικές σχέσεις με τον πρώην Πρόεδρο της Γιουγκοσλαβίας, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, και τον ηγέτη των Σερβοβόσνιων, Ράντοβαν Καράτζιτς. Πριν από τη σύλληψή του το 2011, ζούσε ως φυγάς για 10 ολόκληρα χρόνια.
Τον Μάιο, το δικαστήριο απέρριψε αίτημα των δικηγόρων του Μλάντιτς για προσωρινή αποφυλάκιση, προκειμένου να υποβληθεί σε θεραπεία στη Σερβία.
Ο Πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έστειλε πριν από μία εβδομάδα επιστολή στο Δικαστήριο της Χάγης, ζητώντας την απελευθέρωση του Ράτκο Μλάντιτς, επικαλούμενος την επιδεινούμενη υγεία του, ώστε να μπορέσει να περάσει τις τελευταίες μέρες της ζωής του στη Σερβία. Το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα αυτό.
Η δίκη του Μλαντιτς διήρκεσε συνολικά 530 ημέρες
Ο Μλάντιτς παραδόθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) στη Χάγη στις 31 Μαΐου 2011, προκειμένου να δικαστεί. Η δίκη του ξεκίνησε στις 16 Μαΐου 2012 και ολοκληρώθηκε μεταξύ 5 και 15 Δεκεμβρίου 2016 με τις πλευρές να προβαίνουν στις τελικές τους αγορεύσεις.
Η δίκη του Μλάντιτς διήρκεσε συνολικά 530 ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων κατέθεσαν συνολικά 591 μάρτυρες και έγιναν δεκτά 9.914 αποδεικτικά στοιχεία.
Το αρχικό κατηγορητήριο κατά του Σέρβου πρώην διοικητή συντάχθηκε στις 25 Ιουνίου 1995. Αφού τροποποιήθηκε για πρώτη φορά στις 14 Νοεμβρίου 1995, το κατηγορητήριο έλαβε την τελική του μορφή μετά από περαιτέρω τροποποιήσεις στις 10 Οκτωβρίου 2002, την 1η Ιουνίου 2011 και τις 16 Δεκεμβρίου 2011.
Ο Μλάντιτς δικάστηκε στις 22 Νοεμβρίου 2017 για τις 11 κατηγορίες που αναγράφονταν στο τελικό κατηγορητήριο και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη.
Τα εγκλήματα του «χασάπη της Βοσνίας»
Ο Μλάντιτς, ο οποίος κρίθηκε ένοχος για 10 από τις 11 κατηγορίες του κατηγορητηρίου, καταδικάστηκε το 1995 για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα, καθώς και για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (απέλαση, εξόντωση, δολοφονία, εκδίωξη και απάνθρωπες πράξεις) και παραβιάσεις των νόμων και εθίμων του πολέμου (δολοφονίες, τρομοκρατία, παράνομες επιθέσεις εναντίον αμάχων και λήψη ομήρων).
Το δικαστικό σώμα δεν δέχτηκε τον ισχυρισμό της κατηγορίας ότι «γενοκτονία» διαπράχθηκε επίσης στις πόλεις Φότσα, Κλιουτς, Κότορ-Βάρος, Πριέδορ, Σάνσκι Μόστ και Βλασένιτσα το 1992.
