Σε ανοιχτή αμφισβήτηση του Βολόντιμιρ Ζελένσκι προχώρησε ο πρώην υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας, Μιχαΐλο Φέντοροφ, ζητώντας τη διενέργεια εκλογών παρά τον πόλεμο, σε μια κίνηση που πυροδοτεί εσωτερική πολιτική κρίση στο Κίεβο.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση στο εσωτερικό μετά τον αμφιλεγόμενο κυβερνητικό ανασχηματισμό του περασμένου μήνα, στον οποίο απομάκρυνε τον Φέντοροφ — έναν δημοφιλή υπουργό στον οποίο αποδίδονται οι καινοτομίες στο πεδίο της μάχης.
Αίτημα για εκλογές
Σε μια κίνηση που φάνηκε ως ευθεία πρόκληση προς τον Ζελένσκι, ο Φέντοροφ δήλωσε ότι η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια «συστημική κρίση διακυβέρνησης».
«Το παλιό σύστημα ζει υπερβολικά συχνά με τους δικούς του κανόνες. Προστατεύει τον εαυτό του. Φοβάται την αλλαγή», ανέφερε.
Χωρίς να αναφέρει ονόματα, ο Φέντοροφ καταδίκασε την επίσημη διαφθορά, η οποία, όπως είπε, έβλαψε τη πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας.
Παράλληλα, ο Φέντοροφ πίεσε για μεγαλύτερη λογοδοσία της κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι οι αξιωματούχοι που κατέχουν δημόσια εξουσία ή διαχειρίζονται δημόσια κονδύλια θα πρέπει να υποχρεούνται να επιδεικνύουν με διαφάνεια αποτελέσματα και να εξηγούν δημόσια τις αποφάσεις τους.
Οι Ουκρανοί «δεν μπορούν να ζουν επ’ αόριστον σε μια κατάσταση όπου δεν γνωρίζουν γιατί λαμβάνονται ορισμένες αποφάσεις, γιατί ορισμένες μεταρρυθμίσεις προχωρούν και άλλες μπλοκάρονται, γιατί αποφάσεις που χρειάζονται σήμερα στο μέτωπο περνούν από γραφεία για μήνες», δήλωσε σύμφωνα με το RBC-Ukraine.
«Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στον Πούτιν να αποφασίσει πότε οι Ουκρανοί μπορούν να επιλέξουν την κυβέρνησή τους», τόνισε.
Ο Φέντοροφ έκανε τις δηλώσεις αυτές σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα που δημοσιεύτηκε στο κανάλι του στο YouTube, λέγοντας ότι η Ουκρανία χρειάζεται έναν «νόμιμο, ασφαλή και ρεαλιστικό μηχανισμό» για τη διεξαγωγή εκλογών κατά τη διάρκεια μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα ψήφου για τους στρατιώτες, τους Ουκρανούς που ζουν στο εξωτερικό και τους κατοίκους των περιοχών της πρώτης γραμμής.
«Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι όμηρος της Ρωσίας», πρόσθεσε. «Πολεμάμε ακριβώς επειδή θέλουμε να παραμείνουμε ένα ελεύθερο ευρωπαϊκό κράτος».
«Οι άνθρωποι δεν απαιτούν από το κράτος να μην κάνει ποτέ λάθη», σημείωσε επίσης. «Αλλά έχουν δικαίωμα στην αλήθεια».
Τα εμπόδια και οι προκλήσεις των εκλογών
Το σύνταγμα της Ουκρανίας δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή εκλογών όσο η χώρα βρίσκεται υπό στρατιωτικό νόμο — μια κατάσταση που ισχύει από την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022.
Η ουκρανική νομοθεσία απαγορεύει λοιπόν επί του παρόντος τις εκλογές υπό στρατιωτικό νόμο, και μόνο η Βερχόβνα Ράντα (το κοινοβούλιο) έχει την εξουσία να άρει αυτόν τον περιορισμό. Ωστόσο, οποιαδήποτε εκλογική διαδικασία θα απαιτούσε προηγούμενη εκεχειρία με τη Ρωσία.
Ακόμη και αν η Ουκρανία μπορέσει να βρει μια νομική οδό για νέες εκλογές, αυτές θα διεξάγονταν πιθανότατα υπό τη σκιά του πολέμου.
Η Ρωσία βομβαρδίζει το Κίεβο σχεδόν καθημερινά με πυραύλους και drones, σημειώνει αργές προελάσεις στο πεδίο της μάχης στην ανατολική και νότια Ουκρανία και προετοιμάζεται για μια χειμερινή επίθεση με σκοπό την κατάληψη περισσότερων εδαφών.
Η διεξαγωγή εκλογών υπό αυτές τις συνθήκες θα ήταν «σύνθετη», δήλωσε ο Φέντοροφ.
Η Ρωσία επικρέμαται πάνω από την Ουκρανία όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και εκλογικά. Η Μόσχα έχει μακρά ιστορία προσπαθειών επηρεασμού των δημοκρατικών αποτελεσμάτων παγκοσμίως και πιθανότατα θα έβλεπε τις εκλογές στην Ουκρανία ως μια πιθανή οδό προς τη νίκη στον πόλεμο.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και φιλικές προς τη Μόσχα κυβερνήσεις επιδιώκουν να παρουσιάσουν τη διακυβέρνηση του Ζελένσκι ως παράνομη.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο Πούτιν έχει επιτεθεί επανειλημμένα στη δημοκρατική νομιμότητα της Ουκρανίας, χρησιμοποιώντας ως «όπλο» το γεγονός ότι το Κίεβο δεν έχει διεξαγάγει βουλευτικές και προεδρικές εκλογές υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος εξελέγη με συντριπτική πλειοψηφία το 2019, αλλά δεν έχει αντιμετωπίσει δημόσια ψηφοφορία αφότου τα ρωσικά τανκς εισέβαλαν στην Ουκρανία πριν από περισσότερα από τέσσερα χρόνια.
Αν και ο Ζελένσκι δέχεται ανά διαστήματα πιέσεις από διεθνείς ηγέτες για τη διεξαγωγή εκλογών -συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε δηλώσει ότι η δημοκρατία «δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς εκλογές»– υποστηρίζει σταθερά ότι δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν σε περίοδο πολέμου.
Τον Φεβρουάριο, προσέφερε εκλογές ως αντάλλαγμα για μια εκεχειρία, αλλά ο Πούτιν συνέχισε τον πόλεμο.
Πολιτική απομόνωση, σκάνδαλα, απομάκρυνση Φέντοροφ και διαμαρτυρίες
Ο Ουκρανός ηγέτης υπήρξε εμβληματική μορφή για τη χώρα του από την έναρξη της εισβολής, αλλά η αρχική του δημοτικότητα έχει αρχίσει να μειώνεται ορατά τον τελευταίο χρόνο, εν μέρει λόγω κατηγοριών για διαφθορά και παραπόνων σχετικά με τη διαφάνεια της κυβέρνησής του.
Ακόμη και πριν από τον αμφιλεγόμενο ανασχηματισμό, ο Ζελένσκι άρχισε να φαίνεται πιο απομονωμένος, έχοντας χάσει μέλη του στενού του κύκλου, συμπεριλαμβανομένου του έμπιστου προσωπάρχη του Αντρίι Γέρμακ, ο οποίος συνελήφθη με κατηγορίες για διαφθορά τον Μάιο – κατηγορίες τις οποίες ο ίδιος αρνείται.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος -ο οποίος χαίρει σχεδόν άνευ όρων υποστήριξης από τους Ευρωπαίους ηγέτες- θα μπορούσε να επικαλεστεί την πρόοδο που σημείωσε προς την ένταξη στην ΕΕ εάν οδηγηθεί σε προεκλογική εκστρατεία, καθώς η ιδιότητα του μέλους του μπλοκ θεωρείται κρίσιμη για το μεταπολεμικό μέλλον της Ουκρανίας.
Ωστόσο, το αν ο Ζελένσκι θα διεκδικούσε καν την επανεκλογή του είναι ένα άλλο ζήτημα.
Το βιντεοσκοπημένο μήνυμα του Φέντοροφ ήρθε μόλις λίγες ώρες αφότου ο Βολόντιμιρ Ζελένσκι υπέβαλε επίσημα πρόταση στο ουκρανικό κοινοβούλιο, προτείνοντας τον Γεβγέν Χμάρα ως μόνιμο υπουργό Άμυνας. Η ψηφοφορία επιβεβαίωσης αναμένεται ακόμη και την σήμερα Τετάρτη, 19 Αυγούστου.
Η απομάκρυνση του Φέντοροφ από το υπουργείο Άμυνας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ενός ευρύτερου κυβερνητικού ανασχηματισμού στις 15 Ιουλίου, μια κίνηση που προκάλεσε πανεθνικές διαμαρτυρίες με αίτημα την αποκατάστασή του.
Οι διαμαρτυρίες συνεχίστηκαν για εβδομάδες, με την τελευταία να καταγράφεται την Τρίτη, όταν διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από τη Βερχόβνα Ράντα, καθώς οι βουλευτές αναμενόταν να εξετάσουν τον διορισμό νέου υπουργού Άμυνας.
Οι διαδηλωτές απαιτούν να αποκατασταθεί ο Φέντοροφ στη θέση του υπουργού Άμυνας μετά την απομάκρυνσή του, την οποία ο ίδιος επέκρινε ως αδικαιολόγητη. Ο Φέντοροφ δήλωσε προηγουμένως ότι οι προσπάθειές του να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις και η αντίσταση από τη γραφειοκρατία συνέβαλαν στην αποπομπή του.
Οι διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα όπως «Ντροπή!» και «Υπηρέτες του λαού, βγείτε στον λαό».
Εν τω μεταξύ, παραμένει ασαφές εάν οι βουλευτές θα ψηφίσουν τελικά για νέο υπουργό Άμυνας. Σύμφωνα με τον βουλευτή Ολέξι Χοντσαρένκο, ο Ζελένσκι δεν είχε υποβάλει ακόμη υποψηφίους ούτε για το υπουργείο Άμυνας ούτε για το υπουργείο Εξωτερικών μέχρι το πρωί της Τρίτης.
Από την αποπομπή του, ο Φέντοροφ έχει απορρίψει άλλους κυβερνητικούς ρόλους που του προσφέρθηκαν, δηλώνοντας ότι δεν θα δεχτεί τίποτα λιγότερο από την επιστροφή του στη θέση του υπουργού Άμυνας.
Κατά τη στιγμή της απομάκρυνσής του, ο Φέντοροφ επικαλέστηκε ανεπίλυτες εντάσεις με τη στρατιωτική ηγεσία, ιδιαίτερα με τον πρώην Διοικητή των Ένοπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας (AFU), Ολεξάντρ Σίρσκι, ο οποίος έκτοτε ζήτησε δημόσια συγγνώμη από τον Φέντοροφ.
