Η Πατρίσια Λαμέλα οδηγούσε προς την κωμόπολη Λαρούκο στη βορειοδυτική Ισπανία όταν δέχθηκε το τηλεφώνημα: «Υπάρχει φωτιά στο δάσος». Ήταν 13 Αυγούστου, λίγο πριν τις 7 το απόγευμα. Ως δήμαρχος, δεν εξεπλάγη. Η περιοχή είχε καεί από θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών για δύο εβδομάδες, μετά από μια άνοιξη με έντονες βροχές που άφησαν πυκνή βλάστηση – καύσιμη ύλη έτοιμη να φουντώσει.
Με το χέρι ακόμα στο τιμόνι, κάλεσε τις αρχές και ζήτησε βοήθεια. Το μοναδικό πυροσβεστικό όχημα του χωριού βγήκε στον δρόμο με εθελοντές. «Για τις πρώτες ώρες, ήμασταν μόνο εμείς οι κάτοικοι», περιέγραψε.
Σε λίγες ώρες, η φωτιά έγινε η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη στη Γαλικία, καίγοντας πάνω από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ταυτόχρονα, δεκάδες άλλες πυρκαγιές μαινόταν σε Ισπανία και Πορτογαλία, ξεπερνώντας τις δυνάμεις των αρχών.
Η εικόνα δεν περιορίστηκε στην Ιβηρική. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), πάνω από 1.900 πυρκαγιές ξέσπασαν στην ΕΕ το 2025, καταστρέφοντας 9.860 τετραγωνικά χιλιόμετρα – έκταση μεγαλύτερη από την Κύπρο.
Η κλιματική αλλαγή παίζει καθοριστικό ρόλο. Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος και οι καύσωνες με ξηρασίες θα γίνονται όλο και πιο συχνοί. Όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι υψηλές θερμοκρασίες. Η κακή οργάνωση, η αποσπασματική ιδιοκτησία γης και οι υποστελεχωμένες υπηρεσίες πυρόσβεσης μετατρέπουν πολλές εστίες σε ανεξέλεγκτες καταστροφές.
«Ασυνήθιστη» συμπεριφορά της φωτιάς
Στο Λαρούκο, η φωτιά ανέτρεψε παραδοσιακές βεβαιότητες. Οι εθελοντές πίστευαν ότι οι φλόγες κινούνται πάντα προς τα πάνω και ότι προστατεύοντας το χωριό στη βάση της κοιλάδας θα ήταν ασφαλείς. Όμως οι δυνατοί άνεμοι άλλαξαν την πορεία. «Πήγαινε πάνω και μετά ξαφνικά κατέβηκε με απίστευτη ταχύτητα», είπε η Λαμέλα.
Πολιτικές αντιπαραθέσεις και γραφειοκρατία
Για πρώτη φορά η Ισπανία ενεργοποίησε τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, ζητώντας βοήθεια από άλλα κράτη. Όμως η κατάσταση περιπλέχθηκε από πολιτικές αντιπαραθέσεις: στη γειτονική Α Ρούα, φωτιά σε χωματερή με πλαστικά έκαιγε επί δύο εβδομάδες λόγω διαφωνιών μεταξύ τοπικών και περιφερειακών αρχών.
Στην Πορτογαλία, η κυβέρνηση του Λουίς Μοντενέγκρο κατηγορήθηκε για καθυστέρηση να ζητήσει βοήθεια από την ΕΕ και για την απουσία έγκαιρης κήρυξης «κατάστασης καταστροφής» που θα άνοιγε πρόσθετους πόρους. Οι καλοκαιρινές άδειες μείωσαν ακόμη περισσότερο την κυβερνητική ετοιμότητα.
Η ιδιοκτησία δασών
Η κατακερματισμένη ιδιοκτησία δασών είναι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Στη βόρεια Ισπανία και την Πορτογαλία, τα δάση ανήκουν σε χιλιάδες μικρούς ιδιοκτήτες, πολλοί από τους οποίους ούτε καν γνωρίζουν ότι έχουν γη. Το αποτέλεσμα: απεριποίητες εκτάσεις γεμάτες καύσιμη ύλη.
Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Α Ρούα: η φωτιά κατέκαψε τα εγκαταλελειμμένα αγροτεμάχια, αλλά σταμάτησε στους αμπελώνες του Γκοντέγιο, που καλλιεργούνται επί δεκαετίες. «Οι αμπελώνες μάς έσωσαν», παραδέχθηκε η δήμαρχος.
Παρόμοια εικόνα και στη Γαλλία, όπου στην περιοχή Οντ σημειώθηκαν οι χειρότερες πυρκαγιές εδώ και 70 χρόνια. «Όπου υπήρχαν αμπελώνες, η φωτιά αναχαιτίστηκε. Όπου είχαν εγκαταλειφθεί, η καταστροφή γινόταν ανεξέλεγκτη», δήλωσε ο πρωθυπουργός Φρανσουά Μπαϊρού.
Η Μεσόγειος στο κόκκινο
Στην Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο, οι συνθήκες των φετινών πυρκαγιών θα συνέβαιναν μία φορά τον αιώνα χωρίς την κλιματική αλλαγή. Σήμερα υπολογίζεται ότι θα επαναλαμβάνονται κάθε 20 χρόνια.
Έκθεση της World Weather Attribution κατέδειξε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη έκανε τις πυρκαγιές 10 φορές πιο πιθανές και 22% πιο έντονες. Σε Ισπανία και Πορτογαλία, η πιθανότητα αυξήθηκε 40 φορές και η ένταση περίπου 30%.
Παράλληλα, οι πυρκαγιές τροφοδοτούν οι ίδιες την κλιματική κρίση. Σύμφωνα με την Copernicus, οι εκπομπές άνθρακα από τις φετινές φωτιές στην Ισπανία έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 23 ετών.
Η απάντηση της Ελλάδας
Η Ελλάδα υλοποιεί πρόγραμμα 2 δισ. ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ για αεροπλάνα, drones, συστήματα ανίχνευσης και πάνω από 1.000 νέα πυροσβεστικά οχήματα. Αυτές οι επενδύσεις βοήθησαν τη χώρα να αποφύγει φέτος μαζικές ταυτόχρονες καταστροφές, όπως σε Ισπανία, Γαλλία και Πορτογαλία.
Ωστόσο, δεν έλειψαν οι απώλειες: 32.000 άνθρωποι απομακρύνθηκαν, μεταξύ τους 5.000 τουρίστες στην Κρήτη. Ένας νεκρός, 13 τραυματίες πυροσβέστες και το μισό νησί των Κυθήρων καμένο συνθέτουν τον φετινό απολογισμό.
Ο ειδικός Απόστολος Βουλγαράκης σημειώνει ότι η Αττική έχει χάσει πάνω από το 40% των δασών της σε λιγότερο από μια δεκαετία. «Είναι το τρίτο συνεχόμενο καλοκαίρι με καταστροφικές πυρκαγιές. Η εικόνα δεν είναι ενθαρρυντική», τόνισε.
Η φετινή περίοδος πυρκαγιών απέδειξε πως η κλιματική αλλαγή φορτίζει τα ζάρια της καταστροφής, καθιστώντας ακόμη και τα καλύτερα προετοιμασμένα κράτη ευάλωτα. Η Ευρώπη έχασε μια ολόκληρη Κύπρο σε καμένες εκτάσεις και η πρόκληση για τις κυβερνήσεις είναι πώς θα προστατεύσουν τα δάση τους στο μέλλον.
