Μια μεγάλη πρόκληση για τη Δημόσια Υγεία εξακολουθεί να είναι η μικροβιακή αντοχή στη χώρα μας, με τα ελληνικά νοσοκομεία να μην έχουν «όπλα» αντιμετώπισης των ανθεκτικών μικροβίων. Από τη μία φθηνά αντιβιοτικά παρουσιάζουν ελλείψεις καθώς οι εταιρείες δεν έχουν κίνητρο να τα διακινούν, από την άλλη καινοτόμα νέα φάρμακα που μπορούν να είναι αποτελεσματικά έναντι επίμονων λοιμώξεων δεν διατίθενται στα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας μας.
Στη χώρα μας καταγράφονται 2.500 – 3.000 θάνατοι ετησίως εξαιτίας νοσοκομειακών λοιμώξεων. Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης όσον αφορά τόσο στη συχνότητα και τη θνητότητα από πολυανθεκτικά μικρόβια όσο και την κατανάλωση αντιβιοτικών. Σύμφωνα με στοιχεία του 2020, η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε θανάτους που σχετίζονται με μικροβιακή αντοχή, με 20 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 6 θανάτων. Η κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα παραμένει υψηλή, με 28,5 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, υπερβαίνοντας κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 20 δόσεων. Την ίδια τάση ακολουθεί και η χορήγηση των αντιβιοτικών εντός νοσοκομείου.
Εξαιρετικά υψηλή η αντοχή μικροβίων στα αντιβιοτικά
Η κατάσταση ειδικά στα νοσοκομεία είναι ανησυχητική, σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο λοιμωξιολόγος, κ. Άγγελος Πεφάνης. Ενδεικτικά, τα βακτήρια acinobacter εμφάνιζαν το πρώτο εξάμηνο του 2025 στα παθολογικά τμήματα 91% αντοχή στο αντιβιοτικό μεροπενέμη, 94% αντοχή στο ίδιο φάρμακο στα χειρουργικά τμήματα και 93% στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει δεκαετής μελέτη που έγινε από το 2013 έως το 2022 σε ΜΕΘ πανεπιστημιακού νοσοκομείου της Περιφέρειας. Αυτή έδειξε πανανθεκτικά acinobacter σε ποσοστό 20% των απομονωθέντων στελεχών. Όπως εξήγησε ο κ. Σύψας, πανανθεκτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανένα αντιβιοτικό να τα πιάνει.
Επιπλέον, μελέτη που έγινε σε νομαρχιακό νοσοκομείο 360 κλινών, έδειξε αύξηση των πανανθεκτικών acinobacter καθώς και των μικροβίων klebsiella και pseudomonas από 3,6% των απομονωθέντων στελεχών για το διάστημα 2018-2020 σε 12% τη διετία 2021-2023.
Ο ρόλος της κοινότητας
Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια είναι προηγούμενη νοσηλεία κατά το τελευταίο έτος, διαμονή σε Μονάδα Φροντίδας, παρουσία μόνιμου ουροκαθετήρα και πρόσφατη λήψη αντιβιοτικών.
Σε τελευταίες μελέτες στη χώρα μας, τις οποίες επικαλέστηκε η λοιμωξιολόγος κυρία Μαρία Χίνη, αναφέρεται ότι 43% των στελεχών κολοβακτηριδίου (E. coli), το οποίο αποτελεί το συχνότερο αίτιο ουρολοιμώξεων στην κοινότητα, παράγει ESBL ενώ η αντοχή στις κινολόνες και την κοτριμοξαζόλη υπερβαίνει το 20% και τις καθιστά ακατάλληλες για εμπειρική θεραπεία. Η αντοχή του πνευμονιοκόκκου στην πενικιλλίνη και τις μακρολίδες είναι σχεδόν σταθερή τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα ενώ, όπως προκύπτει από μια διαχρονική μελέτη σε παιδιά, τα στελέχη με αντοχή σε 3 ή περισσότερες ομάδες αντιβιοτικών αυξήθηκαν από 0 % το 1986 σε 23,3% τη χρονική περίοδο 2011-2015. Τέλος, σε πρόσφατη μελέτη από την Κρήτη, το μικρόβιο MRSA της κοινότητας (CA-MRSA) ανιχνεύτηκε σε ποσοστό 13% από ασθενείς με σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις. Απαιτείται συνεχής επιδημιολογική επιτήρηση και λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της αλόγιστης χρήσης αντιβιοτικών στην κοινότητα και την αποφυγή περαιτέρω διασποράς των ανθεκτικών στελεχών.
Το ποσοστό των Ελλήνων που έλαβαν έστω και μία δόση αντιβιοτικού ανήλθε στο 75% το 2025 έναντι του 48% το 2015. Σύμφωνα με στοιχεία του ECDC για το 2024 η μέση κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ε.Ε. ανέρχεται σε 20 DDDs (Defined Daily Dose – Καθορισμένες Ημερήσιες Δόσεις ανά 1.000 κατοίκους ανά ημέρα), ενώ στην Ελλάδα είναι κατά 50% υψηλότερη φτάνοντας τα 29.9 DDDs. Μάλιστα, σε δημοσκοπική έρευνα του 2025 το 22% των Ελλήνων δήλωσε πως διατηρεί αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης», χωρίς ιατρική συμβουλή, ενώ 1 στους 10 λαμβάνει αντιβιοτικά με δική του πρωτοβουλία.
Τι πρέπει να γίνει
Ο κ. Σύψας απαρίθμησε όσα χρειάζεται να γίνουν για την καταπολέμηση της … αθέατης επιδημίας της μικροβιακής αντοχής.
• Πολιτικές Δημόσιας Υγείας, με οργάνωση εθνικών σχεδίων δράσης με επικέντρωση στην πρόληψη. Ανεύρεση χρηματοδοτικών εργαλείων για την στήριξη αυτών των πολιτικών.
• Ενίσχυση των Προγραμμάτων Επιτήρησης: Η δημιουργία ενός διασυνδεδεμένου ηλεκτρονικού συστήματος επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής στα νοσοκομεία σε πραγματικό χρόνο και η εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης αντιμικροβιακών ουσιών μπορούν να συμβάλουνστον περιορισμό της εξάπλωσης ανθεκτικών μικροβίων.
• Έλεγχος Λοιμώξεων στα Νοσοκομεία, με υιοθέτηση αυστηρών πρωτοκόλλων υγιεινής, πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού, χρήση κατάλληλων αντισηπτικών και απομόνωση ασθενών με ανθεκτικά μικρόβια.
• Εφαρμογή και Ενίσχυση της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης. Η υποχρεωτική χρήση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για τα αντιβιοτικά με την υποχρεωτική χρήση θεραπευτικών πρωτοκόλλων, μπορεί να περιορίσει την ανεξέλεγκτη διάθεσή τους και να διασφαλίσει την παρακολούθηση της κατανάλωσης.
• Εκπαίδευση και Ενημέρωση Πολιτών, με προώθηση υπεύθυνης στάσης απέναντι στα αντιβιοτικά: να χρησιμοποιούνται μόνο με ιατρική συνταγή και να ολοκληρώνεται η θεραπεία όπως συνιστά ο γιατρός.
• Έρευνα και Καινοτομία, με χορήγηση κινήτρων για την ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών, εναλλακτικών θεραπειών, και διαγνωστικών εργαλείων ταχείας ανίχνευσης ανθεκτικών στελεχών.
Ήδη υπάρχουν πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει κατά κύριο λόγο ο ΕΟΔΥ, αλλά και Ευρωπαϊκά Προγράμματα (πρόγραμμα REVERSE) ή το πρόγραμμα του Ιδρύματος Σ. Νιάρχος (πρόγραμμα GRIPP) για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων έχει καταρτίσει οδηγό για την σωστή θεραπεία των λοιμώξεων και θα τον διανέμει δωρεάν. Τα βήματα, όμως, για να βγει η χώρα μας από τη δίνη της μικροβιακής αντοχής είναι πολλά, σύμφωνα με τους λοιμωξιολόγους.
Οι δύσκολοι αριθμοί της μικροβιακής αντοχής
- 2.500 – 3.000 θάνατοι από νοσοκομειακές λοιμώξεις κάθε χρόνο στην Ελλάδα
- 28,5 ημερήσιες δόσεις αντιβιοτικών ανά 1.000 κατοίκους λαμβάνουν οι Έλληνες
- 75% των Ελλήνων έλαβαν έστω ένα αντιβιοτικό το 2025
- 22% των Ελλήνων κρατά αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης».
