Η κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τους φόβους για νέο άλμα στις τιμές του πετρελαίου που κινούνται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων μηνών και τους επενδυτές να προεξοφλούν αυξημένο κίνδυνο διαταραχής της παγκόσμιας προσφοράς. Το Brent διαπραγματεύεται πάνω από τα 71–72 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate (WTI) κινείται κοντά στα 66–67 δολάρια, καταγράφοντας σημαντική άνοδο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την ανοδική κίνηση διαδραματίζουν τα μεγάλα hedge funds. Σύμφωνα με στοιχεία του ICE Futures Europe, οι διαχειριστές κεφαλαίων αύξησαν τις καθαρές θέσεις αγοράς (net-long) στο Brent κατά 57.766 συμβόλαια, ανεβάζοντας το συνολικό τους ποντάρισμα σε υψηλό 22 μηνών. Αντίστοιχα, τα στοιχεία της Commodity Futures Trading Commission δείχνουν ότι οι ανοδικές θέσεις στο WTI έφτασαν σε υψηλό επτά μηνών.
Το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχει επιστρέψει στο ταμπλό.
Η αναθέρμανση της έντασης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, μετά από μια σύντομη περίοδο αισιοδοξίας για διπλωματική αποκλιμάκωση, επανέφερε το λεγόμενο “risk premium” στις τιμές. Το Ιράν, ιδρυτικό μέλος του OPEC, παράγει περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 4% της παγκόσμιας παραγωγής. Ακόμη σημαντικότερη είναι η γεωστρατηγική του θέση: ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ από τα οποία διέρχεται σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή ή περιορισμός της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει σοκ προσφοράς με εκρηκτικές συνέπειες για τις τιμές.
Η αγορά, πάντως, δεν κινείται μόνο από τον φόβο. Τα αυξημένα αποθέματα στις Ηνωμένες Πολιτείες και η δυνατότητα παρέμβασης από το OPEC+ λειτουργούν ως αντίβαρο στις ανοδικές πιέσεις. Επιπλέον, η εμπειρία προηγούμενων κρίσεων –όπως οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία το 2019– έχει δείξει ότι οι αγορές συχνά προσαρμόζονται ταχύτερα απ’ όσο αρχικά φοβούνται οι επενδυτές. Με τα hedge funds να έχουν υιοθετήσει την πιο επιθετική ανοδική στάση των τελευταίων σχεδόν δύο ετών, το πετρέλαιο μετατρέπεται ξανά σε βαρόμετρο γεωπολιτικού ρίσκου.
Το πετρέλαιο και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ
Μια αμερικανική επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου σε κρίσιμη στιγμή για τον Τραμπ. Ωστόσο, η κλιμάκωση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν απειλεί να οδηγήσει τις τιμές ακόμη υψηλότερα, ανατρέποντας ενδεχομένως την πτωτική πορεία που ακολουθούσαν επί έναν χρόνο οι τιμές της βενζίνης – μια εξέλιξη που ο Τραμπ προέβαλλε συστηματικά. Το χαμηλότερο κόστος καυσίμων είχε μετριάσει μέρος της πίεσης από τον πληθωρισμό της εποχής Μπάιντεν, τους δασμούς του Τραμπ και τη στασιμότητα στην αγορά κατοικίας. Οι ανησυχίες για το κόστος ζωής έχουν καταστήσει τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς πολιτικά ευάλωτους ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ένα ισχυρό σοκ στις τιμές του πετρελαίου είναι το τελευταίο που θα επιθυμούσαν.
Tα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει με πυραυλικά πλήγματα ή άλλα όπλα, όπως έκανε το περασμένο καλοκαίρι εναντίον αμερικανικής βάσης και του Ισραήλ. Αυτό θα μπορούσε να διαταράξει την πετρελαιοπαραγωγό περιοχή, αλλά οι επιπτώσεις στις τιμές πιθανότατα θα ήταν προσωρινές. Υπάρχει όμως και ένας κρίσιμος παράγοντας: ο έλεγχος της βόρειας πλευράς των Στενών του Ορμούζ. Η στενή αυτή θαλάσσια δίοδος, πλάτους μόλις 21 μιλίων, αποτελεί «σημείο συμφόρησης» για περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως – δηλαδή περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής. Τα Στενά αποτελούν τη μοναδική οδό εξαγωγής πετρελαίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου προς τον υπόλοιπο κόσμο. Η πρόσφατη ανοδική πορεία των τιμών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους φόβους ότι το Ιράν θα περιορίσει τη διέλευση.
Δεν είναι σαφές αν η Τεχεράνη θα μπορούσε να στηρίξει έναν αποκλεισμό υπό καθεστώς επίθεσης. Δεύτερον, μια τέτοια κίνηση θα στερούσε από το ίδιο το Ιράν κρίσιμα έσοδα. Αν και η οικονομία του είναι πιο διαφοροποιημένη απ’ όσο θα ανέμενε κανείς για μια χώρα υπό κυρώσεις – με το πετρέλαιο να αντιστοιχεί περίπου στο 10% έως 15% του ΑΕΠ – η κυβέρνηση αντλεί περίπου το ήμισυ των εσόδων της από τις εξαγωγές αργού. Τρίτον, η περιοχή έχει στο παρελθόν ανακάμψει γρήγορα από επιθέσεις.
Ακόμη κι αν ένας πλήρης αποκλεισμός των Στενών θεωρείται απίθανος, μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές ακόμη υψηλότερα, ενδεχομένως κατά επιπλέον 10 δολάρια το βαρέλι. Σύμφωνα με τον OPEC, το Ιράν παράγει κατά μέσο όρο περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ή περίπου το 4% της παγκόσμιας παραγωγής, γεγονός που το καθιστά τον έκτο μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως, παρά τις διεθνείς κυρώσεις. Για να τις παρακάμψει, χρησιμοποιεί έναν «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων που εξάγει πετρέλαιο με σημαντικές εκπτώσεις.
