Στα σκοτεινά και ανεξερεύνητα βάθη της Ερυθράς Θάλασσας, εκεί όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει, ένας κρυμμένος κόσμος έρχεται σιγά σιγά στο φως.
Για αιώνες, τα νερά αυτά φύλαγαν μυστικά που παρέμεναν θαμμένα στην άμμο του βυθού.
Σήμερα, η σύγχρονη αρχαιολογία καταφέρνει να «σπάσει» αυτή τη σιωπή, φέρνοντας στην επιφάνεια ευρήματα που αλλάζουν όλα όσα γνωρίζαμε για το παρελθόν της περιοχής.
Θησαυροί του βυθού: Όταν η υποβρύχια αρχαιολογία ξαναγράφει την ιστορία
Αρχαιολογικές έρευνες στην Ερυθρά Θάλασσα έφεραν στο φως ναυάγια και υποβρύχια κατάλοιπα, τα οποία προσφέρουν νέα στοιχεία για τη ναυτική κληρονομιά της Σαουδικής Αραβίας και τους δεσμούς της με αρχαίους πολιτισμούς.
Για χιλιάδες χρόνια, η Ερυθρά Θάλασσα αποτελούσε σημαντικό θαλάσσιο διάδρομο, ο οποίος συνέδεε την Αραβική Χερσόνησο με την Αφρική, την Ασία και τη Μεσόγειο.
Τα πλοία που ταξίδευαν σε αυτές τις διαδρομές μετέφεραν εμπορεύματα και ανθρώπους ανάμεσα σε μακρινές περιοχές, ενώ η θάλασσα διευκόλυνε επίσης τη μετανάστευση και τα προσκυνήματα. Αποδείξεις αυτών των ταξιδιών διασώζονται πλέον στον βυθό με τη μορφή ναυαγίων, φορτίων, κατασκευών και αρχαιολογικών καταλοίπων.
Η υποβρύχια πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει γενικά ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας με πολιτιστική, ιστορική ή αρχαιολογική σημασία, τα οποία παρέμειναν πλήρως ή μερικώς βυθισμένα για τουλάχιστον 100 χρόνια.
Χαρτογραφώντας τα μυστικά του βυθού: Οι μεγάλες έρευνες και η αποκάλυψη του 2022
Η Σαουδική Αραβία επικύρωσε το 2015 τη Σύμβαση της UNESCO του 2001 για την Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στηρίζοντας τις προσπάθειες για την καταγραφή και τη διατήρηση των βυθισμένων αρχαιολογικών καταλοίπων στα χωρικά της ύδατα. Από τότε, οι αρχαιολογικές έρευνες κατά μήκος των ακτών της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν εντοπίσει ευρήματα που χρονολογούνται σε διάφορες ιστορικές περιόδους.
Το 2012, πραγματοποιήθηκε μια κοινή αρχαιολογική έρευνα κατά μήκος της ακτογραμμής μεταξύ των περιοχών Ράμπιχ (Rabigh) και Σοάιμπα (Shoaiba) από την αρχή της Σαουδικής Αραβίας που ήταν τότε αρμόδια για τις αρχαιότητες και το Πανεπιστήμιο Philipps του Μάρμπουργκ στη Γερμανία.
Το έργο, το οποίο συνεχίστηκε μέσω επόμενων ερευνητικών εκστρατειών, εντόπισε τα κατάλοιπα αρκετών ναυαγίων, συμπεριλαμβανομένων παραδειγμάτων που χρονολογούνται από τη ρωμαϊκή και την πρώιμη ισλαμική περίοδο.
Περαιτέρω υποβρύχιες έρευνες διεξήχθησαν κατά τα έτη 2015 και 2016 στην τοποθεσία του ναυαγίου Ουμλούζ (Umluj), σε συνεργασία με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νάπολης L’Orientale.
Τεχνολογία στην υπηρεσία του παρελθόντος: Σόναρ, GPS και 3D μοντέλα στον βυθό
Το ναυάγιο απέδειξε πώς οι υποβρύχιες αρχαιολογικές τοποθεσίες μπορούν να διατηρήσουν στοιχεία ικανά να προσφέρουν λεπτομερείς πληροφορίες για την ιστορική ναυτική δραστηριότητα, αιώνες μετά την εξαφάνιση των πλοίων κάτω από τα κύματα.
Εκτενέστερες έρευνες ακολούθησαν το 2022, όταν η Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Σαουδικής Αραβίας ξεκίνησε μια έρευνα που κάλυπτε τα ύδατα μεταξύ των περιοχών Ουμλούζ (Umluj) και Ρας Αλ-Σέιχ Χαμίντ (Ras Al-Sheikh Hameed).
Σε συνεργασία με εθνικά και διεθνή επιστημονικά ιδρύματα, οι αρχαιολόγοι χαρτογράφησαν περίπου 400 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Ερυθράς Θάλασσας.
Το έργο οδήγησε στον εντοπισμό και την τεκμηρίωση περισσότερων από 25 υποβρύχιων αρχαιολογικών τοποθεσιών, αναδεικνύοντας τις σημαντικές αρχαιολογικές προοπτικές της δυτικής ακτογραμμής της Σαουδικής Αραβίας.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό θαλάσσιου σόναρ και βαθυμετρικής χαρτογράφησης για να εντοπίσουν βυθισμένες κατασκευές και να αναγνωρίσουν ανωμαλίες στον βυθό.
Ο εντοπισμός μέσω GPS επιτρέπει την ακριβή χαρτογράφηση των τοποθεσιών, ενώ η υποβρύχια φωτογραφία, το βίντεο υψηλής ευκρίνειας και η φωτογραμμετρία χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία λεπτομερών καταγραφών των αρχαιολογικών καταλοίπων.
Οι φωτογραμμετρικές τεχνικές μπορούν επίσης να δημιουργήσουν τρισδιάστατα (3D) μοντέλα ναυαγίων και άλλων βυθισμένων τοποθεσιών, επιτρέποντας στους αρχαιολόγους να εξετάσουν την κατάστασή τους και τη χωρική τους οργάνωση, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τη φυσική παρέμβαση.
Όπου απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, αρχαιολόγοι δύτες μπορούν να πραγματοποιήσουν ελεγχόμενες ανασκαφές, να εξετάσουν τα εκτεθειμένα κατάλοιπα και να συλλέξουν δείγματα για επιστημονική ανάλυση.
Η διατήρηση του πλαισίου των ανακαλύψεων είναι ιδιαίτερα σημαντική στην υποβρύχια αρχαιολογία, καθώς η θέση και η συσχέτιση των αντικειμένων μπορούν να αποκαλύψουν πληροφορίες για το φορτίο, την κατασκευή, τη χρήση του πλοίου, καθώς και για τις πιθανές συνθήκες της βύθισής του.
Η Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς συνεχίζει να ερευνά και να χαρτογραφεί τοποθεσίες υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς σε συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εξειδικευμένους οργανισμούς.
Το πρόγραμμα στοχεύει επίσης στην επέκταση της τεχνογνωσίας της Σαουδικής Αραβίας στην αρχαιολογική κατάδυση και την υποβρύχια τεκμηρίωση, δημιουργώντας παράλληλα ψηφιακά μοντέλα που μπορούν να βοηθήσουν στη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση και διατήρηση των βυθισμένων τοποθεσιών.
Σύμφωνα με το Πρακτορείο Ειδήσεων της Σαουδικής Αραβίας (Saudi Press Agency), οι ανακαλύψεις αυτές αποδεικνύουν τη σημασία της Ερυθράς Θάλασσας ως ενός αυτοτελούς και αυτόνομου αρχαιολογικού τοπίου.
Αντί να αποτελεί ένα σύνορο στο δυτικό άκρο της Αραβικής Χερσονήσου, η θάλασσα λειτούργησε για αιώνες ως μια σημαντική οδός πολιτιστικής και εμπορικής αλληλεπίδρασης.
Τα ναυάγια και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα που διασώζονται κάτω από τα νερά της προσφέρουν υλικές αποδείξεις αυτών των διασυνδέσεων, παρουσιάζοντας μια ολοένα και πιο λεπτομερή εικόνα για τον ρόλο της Σαουδικής Αραβίας στα ναυτικά δίκτυα που συνέδεαν μερικούς από τους σημαντικότερους πολιτισμούς του αρχαίου κόσμου.
