Πριν από το σιτάρι και το κριθάρι, ίσως ήταν το σύκο. Η ιστορία ενός καρπού που συνοδεύει τον άνθρωπο εδώ και 11.000 χρόνια, οι ελληνικές ποικιλίες, τα ΠΟΠ προϊόντα, οι μύθοι και όλα όσα αξίζει να γνωρίζετε.
Αν σας ζητούσαν να μαντέψετε ποιο ήταν το πρώτο φυτό που καλλιέργησε συστηματικά ο άνθρωπος, πιθανότατα θα σκεφτόσασταν το σιτάρι ή το κριθάρι. Κι όμως, ολοένα και περισσότερα βοτανικά ευρήματα των αρχαίων χρόνων δείχνουν ότι το σύκο μπορεί να προηγήθηκε. Καρποί ηλικίας περίπου 11.400 ετών που βρέθηκαν στην κοιλάδα του Ιορδάνη έχουν οδηγήσει αρκετούς επιστήμονες στην εκτίμηση ότι η συκιά ήταν από τα πρώτα εξημερωμένα φυτά στην ιστορία της γεωργίας.
Χιλιάδες χρόνια αργότερα, η συκιά εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού τοπίου. Φυτρώνει σε αυλές, πεζούλες και ξερολιθιές, αντέχει στη ζέστη και κάθε καλοκαίρι χαρίζει έναν καρπό που δύσκολα αντικαθίσταται. Γλυκός, αρωματικός και ευπαθής, το σύκο αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα φρούτα της Μεσογείου.
Το σύκο δεν είναι ακριβώς φρούτο
Βοτανικά, το σύκο είναι μια ιδιαίτερη ταξιανθία, το λεγόμενο συκόνιο (syconium). Στο εσωτερικό της βρίσκονται εκατοντάδες μικροσκοπικά άνθη, τα οποία εξελίσσονται στα χαρακτηριστικά μικρά σποράκια που αισθανόμαστε όταν το τρώμε. Αυτή η ασυνήθιστη δομή είναι ένας από τους λόγους που η συκιά θεωρείται μοναδικό φυτό από τους βοτανολόγους και μελετάται εδώ και αιώνες.
Δείτε επίσης
Μαρμελάδα σύκο: 6 μυστικά για να γίνει τέλεια (και μια συνταγή βήμα-βήμα)
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα
Η σχέση των Ελλήνων με το σύκο ξεκινά πολύ πριν από την κλασική αρχαιότητα. Υπολείμματα σύκων έχουν βρεθεί σε νεολιθικούς και μυκηναϊκούς οικισμούς, ενώ οι πινακίδες της Γραμμικής Β μαρτυρούν ότι ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή αποτελούσε σημαντικό τρόφιμο. Στην αρχαία Ελλάδα τα αποξηραμένα σύκα, οι περίφημες ισχάδες, αποθηκεύονταν για όλο τον χρόνο και αποτελούσαν πολύτιμη πηγή ενέργειας. Αναφέρονται στα έργα του Αριστοφάνη και άλλων αρχαίων συγγραφέων, ενώ ο Ιπποκράτης και ο Διοσκουρίδης τα συμπεριέλαβαν στα ιατρικά τους συγγράμματα.
Η Αττική απέκτησε τόσο μεγάλη φήμη για τα σύκα της, ώστε η παράνομη διακίνησή τους θεωρούνταν σοβαρό αδίκημα. Σύμφωνα με μία από τις επικρατέστερες ερμηνείες, από αυτή την πρακτική προέρχεται και η λέξη «συκοφάντης», αν και η ετυμολογία της εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Το σύκο που έφερε η προσφυγιά
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οικογένειες από την περιοχή της Σμύρνης εγκαταστάθηκαν στον Ταξιάρχη της Βόρειας Εύβοιας. Μαζί τους έφεραν τη σμυρναίικη ποικιλία συκιάς, αλλά και τη γνώση της καλλιέργειας και της φυσικής αποξήρανσης των σύκων. Η ποικιλία προσαρμόστηκε ιδανικά στο μικροκλίμα της περιοχής και αποτέλεσε τη βάση μιας παράδοσης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Ο μύθος με τη σφήκα
«Σε κάθε σύκο υπάρχει μια σφήκα». Είναι ίσως ο πιο διαδεδομένος μύθος γύρω από το φρούτο. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ορισμένες ποικιλίες, όπως εκείνες τύπου Σμύρνης, χρειάζονται ένα μικροσκοπικό έντομο, τη σφήκα Blastophaga psenes, για να ολοκληρωθεί η επικονίασή τους.
Οι περισσότερες όμως ποικιλίες που καλλιεργούνται σήμερα στην Ελλάδα είναι παρθενοκαρπικές. Δηλαδή σχηματίζουν κανονικά καρπούς χωρίς να απαιτείται η παρουσία της συγκεκριμένης σφήκας. Έτσι, ο γνωστός ισχυρισμός δεν ισχύει για τα περισσότερα φρέσκα σύκα που βρίσκουμε κάθε καλοκαίρι στις λαϊκές αγορές και στα μανάβικα.
