Θα πεινάσουμε; Μα, θα μου πείτε, τι ερώτηση είναι αυτή (!). Είναι μια ερώτηση που με απασχολεί εδώ και καιρό.
Γιατί; Επειδή υπάρχουν φωνές που λένε πως πρέπει να διασφαλίσουμε αποθέματα βασικών αγαθών. Επειδή πρόσφατα η βρετανική κυβέρνηση κάλεσε τους πολίτες να έχουν στα σπίτια τους προμήθειες έκτακτης ανάγκης για τουλάχιστον 72 ώρες ( στο πλαίσιο της εκστρατείας « Be Ready»). Επειδή ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται κανονικά ( από τον Φεβρουάριο του 2022). Επειδή στον Περσικό Κόλπο « γίνεται το έλα να δεις». Επειδή ο κόσμος μοιάζει να έχει τρελαθεί. Και επειδή στο κάτω κάτω δεν υπάρχουν χαζές ερωτήσεις.
Μεγαλώνει ο αριθμός των ανθρώπων που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τη διατροφή τους…
Ας αρχίσουμε λοιπόν να …ξετυλίγουμε το κουβάρι μπας και βρούμε τελικά την απάντηση. Τι έχουμε; ‘Έχουμε τρελές αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων με άμεση επίπτωση τόσο στην τσέπη μας όσο και στην ποιότητα της ζωής μας – αφού για πολλούς ανθρώπους, η ποιότητα της τροφής έρχεται σε δεύτερη μοίρα, μιας και προέχει η άμεση επιβίωση…
Μέχρι τώρα, αυτό, κατά κύριο λόγο, συνέβαινε στον λεγόμενο αναπτυσσόμενο κόσμο, στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου ( δηλαδή τις χώρες του πλανήτη με χαμηλό δείκτη ανάπτυξης) αλλά πλέον το βλέπουμε και στην αναπτυγμένη Ευρώπη του 21ου αιώνα.
Η ψευδαίσθηση της επισιτιστικής ασφάλειας και τα παιγνίδια κερδοσκοπίας
Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει πως ήρθε ο καιρός να μιλήσουμε για την ψευδαίσθηση της επισιτιστικής ασφάλειας. Γιατί η πείνα είναι παντού, και γιατί δεν κατοικούμε μόνο εμείς στον πλανήτη Γη…
Επιπλέον, με το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί είναι καιρός να βάλουμε στην… εξίσωση –και- τα παιγνίδια κερδοσκοπίας που παίζονται με την τροφή, την σπατάλη τροφίμων, αλλά και τις πιέσεις που δέχονται οι αγρότες και η πρωτογενής παραγωγή από την κλιματική αλλαγή, τις οικονομικές κρίσεις και τις γεωπολιτικές αναταραχές.
Α, εδώ μια χαρά χωράει και το άλλο επίκαιρο θέμα: οι αλλοπρόσαλλες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ,κυρίως με τις συνθήκες του αθέμιτου ανταγωνισμού που προκύπτουν με τη «συμφωνία Mercosur», αλλά και πολιτικές όπως η προώθηση της κατανάλωσης εντόμων – χωρίς κανείς να μας ρωτήσει- αντί φρούτων, λαχανικών κ.ά.
Πού οφείλεται η πείνα;
Εύλογα λοιπόν τίθεται το ερώτημα: πού οφείλεται η πείνα; Οφείλεται στη μείωση της αγροτικής παραγωγής; Στα χρηματιστηριακά παιγνίδια; Στο αγροδιατροφικό μοντέλο; Στους πολέμους; Πού;
«Η πείνα στον πλανήτη οφείλεται –κατά κύριο λόγο- στο γεγονός ότι η τροφή που παράγεται δεν χρησιμοποιείται και δεν διανέμεται δίκαια ώστε να έχουν όλοι οι άνθρωποι πρόσβαση σε επαρκή, θρεπτική τροφή σε προσιτές τιμές», επισημαίνει, μιλώντας στα « nea.gr», η σύμβουλος Αγροδιατροφικής Βιωσιμότητας ‘Έλενα Δανάλη.
Η ανάγκη ανασυγκρότησης
Σύμφωνα με την ίδια « το αγροδιατροφικό μοντέλο πρέπει επειγόντως να ανασυγκροτηθεί: δηλαδή να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, διανέμουμε και καταναλώνουμε την τροφή μας.
»Αυτό πρακτικά σημαίνει: στροφή της δημόσιας χρηματοδότησης (επιδοτήσεις) σε στήριξη τοπικών, διαφοροποιημένων, ανθεκτικών και δίκαιων αγροδιατροφικών συστημάτων, προτεραιότητα στην παραγωγή τροφής για ανθρώπους (αντί για καύσιμα και τροφή για ζώα εκτροφής), και προτεραιότητα, στην ενίσχυση και προώθηση της μεσογειακής δίαιτας (όσπρια, φρούτα και λαχανικά τόπου και εποχής) διεθνώς αναγνωρισμένη ως η καλύτερη δίαιτα για ανθρώπους και πλανήτη.
»’Ετσι μπορεί να διασφαλιστεί η επιτιστική επάρκεια και η διατροφική δικαιοσύνη ενώ ταυτόχρονα αναχαιτίζεται η επιδείνωση της κλιματικής κρίσης και μειώνεται το υδάτινο αποτύπωμα της γεωργίας στον πλανήτη».
Υδατικό αποτύπωμα…
Που καταλήγουμε λοιπόν; Στο υδατικό αποτύπωμα. Να, η είδηση. Γιατί είναι είδηση; Επειδή πρέπει επιτέλους –πριν είναι αργά- να ανοίξει η συζήτηση για τη μείωση της σπατάλης του νερού και την ανάγκη να στραφούμε σε τρόφιμα με χαμηλό αποτύπωμα νερού. Και να μην περιοριζόμαστε μόνο σε μεγαλεπήβολα τεχνικά έργα.
« Το νερό είναι, ένα άκρως αναγκαίο στοιχείο για τη ζωή μας και μια απολύτως απαραίτητη εισροή για την καλλιέργεια και παραγωγή της τροφής μας. Αυτό όμως που συμβαίνει στις μέρες μας είναι πως οι καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, της ολιγωρίας στην πρόληψη και της αδιαφορίας για την αναχαίτισή της, περιπλέκουν την ήδη πολύπλοκη κατάσταση σε σχέση με το πολύτιμο νερό», συνεχίζει η Έλενα Δανάη.
Και συμπληρώνει: «Καθώς το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργήσιμης γης στον πλανήτη σήμερα εξαρτάται από τη βροχή, οδεύουμε μάλλον προς την καταστροφή αν δεν μετατρέψουμε επειγόντως το αγροδιατροφικό μας μοντέλο σε βιώσιμο, δίκαιο και ανθεκτικό».
Υδατικό στρες…
Σήμερα, σύμφωνα με τον διευθυντή του ελληνικού Γραφείου της περιβαλλοντικής οργάνωσης Greenpeace Νίκο Χαραλαμπίδη « το 1/4 των καλλιεργειών στον κόσμο είναι αρδευόμενες, αλλά ήδη περίπου το 1/3 αυτών αντιμετωπίζει εξαιρετικά υψηλό υδατικό στρες το οποίο σημαίνει ότι η χρήση του γλυκού νερού είναι εξαιρετικά μη βιώσιμη.
»Η γεωργία είναι ο κύριος παράγοντας της λειψυδρίας παγκοσμίως, καθώς το 70% του νερού που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος χρησιμοποιείται στην παραγωγή τροφίμων (άρδευση των καλλιεργειών και σίτιση των ζώων) και αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική αιτία ρύπανσης των υδάτων.
»Την ίδια ώρα, το 41% της συνολικής γεωργικής χρήσης νερού προορίζεται για την παραγωγή ζωοτροφών, ενώ το 1/5 του γλυκού νερού που χρησιμοποιείται στη γεωργία προορίζεται για την παραγωγή ζωοτροφών και όχι τροφής για τους ανθρώπους».
750 εκατομμύρια άνθρωποι πεινάνε αλλά το 30% της παραγόμενης τροφής πετιέται (!)
Σύμφωνα με την ‘Ελενα Δανάλη « δεν χρειαζόμαστε τυφλή αύξηση παραγωγής. Το παράλογο επιχείρημα ότι χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ποσότητα τροφής ενόψει αυξανόμενου πληθυσμού στη γη δεν ισχύει. Χρησιμοποιείται από τους κολοσσούς αγροχημικών και γεωργικών προϊόντων που ελέγχουν το σημερινό εντατικό, βιομηχανικό μοντέλο, και για τον λόγο αυτό υπερασπίζονται τη διαιώνισή του.
»Αυτό που ισχύει είναι ότι 750 εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα αντιμετωπίζουν πείνα, την ίδια στιγμή που πετάμε κάθε χρόνο το 30% της παραγόμενης τροφής (αξίας περίπου $940 δις τον χρόνο). Όσον αφορά την Ευρώπη κάθε χρόνο πετάει 88 εκατομμύρια τόνους τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας! ».
Κοινώς, όπως λέει, η πείνα στον πλανήτη δεν οφείλεται στην έλλειψη τροφίμων αλλά στην έλλειψη δυνατότητας πρόσβασης όλων των ανθρώπων σε επαρκή, θρεπτική τροφή σε προσιτές τιμές.
Τα παιγνίδια πίσω από την τροφή
Το ζητούμενο σε όλον τον κόσμο είναι να υπάρχει πρόσβαση στην τροφή. Λογικό; Λογικό. Αλλά για ποια τροφή μιλάμε; Γιατί θέτω αυτό το ερώτημα; Επειδή από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκρίθηκε το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εξαιρεί πολλούς νέους μεταλλαγμένους οργανισμούς από τους ισχύοντες κανόνες ασφαλείας.
Εύλογα ακολουθεί και ένα άλλο ερώτημα: τί παίζει εδώ; «Οι αγρότες στην Ευρώπη θα πληρώσουν ένα υψηλό τίμημα, καθώς θα εξαρτώνται όλο και περισσότερο από λίγες εταιρείες σπόρων, ενώ παράλληλα θα διατρέχουν τον κίνδυνο μηνύσεων από τις πολυεθνικές που κατέχουν τις πατέντες των μεταλλαγμένων», υποστηρίζει η ‘Έλενα Δανάλη.
Για όσους δεν το γνωρίζουν: Σήμερα μόλις τέσσερις εταιρείες ελέγχουν πάνω από το 60% της παγκόσμιας αγοράς τροφίμων.
Απουσιάζουν πειστικές μελέτες…
Την ίδια ώρα, κατά τους ειδικούς της περιβαλλοντικής οργάνωσης Greenpeace, απουσιάζουν πειστικές μελέτες πως τα μεταλλαγμένα θα είναι ανθεκτικά στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ ο αυξανόμενος εταιρικός έλεγχος στα διατροφικά συστήματα συνεπάγεται πως οι αγρότες θα δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή και προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες φυτά.
Που πρέπει να εστιάσουμε στην Ελλάδα…
Σύμφωνα με τον Νίκο Χαραλαμπίδη, στη χώρα μας, ειδικά μετά τις εκτεταμένες πλημμύρες από τις κακοκαιρίες Daniel και Elias που έπληξαν τη Θεσσαλία, απαιτείται επείγουσα στροφή του αγροδιατροφικού μοντέλου τόσο στην πληγείσα περιοχή όσο και σε ολόκληρη τη χώρα σε μοντέλο δίκαιο, βιώσιμο και ανθεκτικό.
Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το νερό, όπως υποστηρίζει, απαιτούνται: Δεσμευτικοί στόχοι για δραστική μείωση κατάχρησης και σπατάλης νερού. Σχεδιασμός συνολικής ορθολογικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων για κάθε αγροτική περιοχή. Μέτρα που εξορθολογίζουν τις ιδιαίτερα υδροβόρες καλλιέργειες, όπως το βαμβάκι, που εξαντλούν τους υδάτινους πόρους. Επαναπροσδιορισμός και επαναχάραξη των φυσικών ροών και θέσεων τού νερού (ρέματα, χείμαρροι, ποταμοί, μέγεθος επιφανειακών υδάτινων όγκων, κ.λ.π.).
Επιπλέον, όπως τονίζει απαιτείται: επείγουσα κατασκευή μικρών φραγμάτων (αντί φαραωνικών, κοστοβόρων και ενεργοβόρων έργων) στις ροές ποταμών, χειμάρρων και ρεμάτων ώστε να αυξηθεί η δυνατότητα συγκράτησης των νερών για την άρδευση των καλλιεργειών και παράλληλα να μειωθούν οι κίνδυνοι από την ανεξέλεγκτη ροή τους.
Τι δεν πρέπει να γίνει…
«Η λύση δεν είναι να περιορίσουμε τη συζήτηση και τις λύσεις σε σκέτες τεχνικές αύξησης της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των συστημάτων άρδευσης διότι κάτι τέτοιο στην ουσία σημαίνει ότι θα εξακολουθήσουμε να διατηρούμε το εντατικό, βιομηχανικό και άδικο μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης τροφής ως έχει και απλώς θα το μετατρέψουμε
σε πιο παραγωγικό που δεν λύνει απολύτως κανένα πρόβλημα», υποστηρίζει η ‘Έλενα Δανάλη.
Είναι πολλά τα λεφτά…
Πάμε τώρα στο αρχικό ερώτημα: θα πεινάσουμε; Απάντηση δεν έχω. Αυτό που βλέπω είναι πως κάθε μέρα που περνάει, όλο και μεγαλώνει ο αριθμός των ανθρώπων που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν μια ποιοτική διατροφή με ό,τι αυτό συνεπάγεται…
Και γιατί συμβαίνει όλο αυτό; Επειδή είναι πολλά τα λεφτά… Τόσο απλό
