Ηασταμάτητη περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται πως έχει μετατραπεί σε καθημερινή συνήθεια που δύσκολα ελέγχεται.
Τι είναι, όμως, αυτό που κάνει το TikTok τόσο δύσκολο να το αποχωριστεί κανείς; Οπως εξηγεί ο καθηγητής Πέτρος Γαλάνης (μικρή φωτό) στο Iatropedia.gr, καθοριστικό ρόλο παίζει ο πανίσχυρος αλγόριθμός του, ο οποίος προσαρμόζει αδιάκοπα το περιεχόμενο στις προτιμήσεις κάθε χρήστη. Δεν χρειάζεται καν να αναζητήσει κανείς τι θέλει να παρακολουθήσει – η πλατφόρμα επιλέγει και προτείνει το επόμενο βίντεο, δημιουργώντας μια αδιάκοπη αλυσίδα περιεχομένου που κρατά τον χρήστη καθηλωμένο στην οθόνη. «Είναι μακράν το πιο εθιστικό μέσο. Διαβάζει στο μυαλό σου ποιο βίντεο θες να δεις ύστερα από μισή ώρα. Μόλις μπεις, σε αποκωδικοποιεί αμέσως. Οι πλατφόρμες αυτές κυβερνούν τον πλανήτη» λέει.
Οι συνέπειες, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, δεν περιορίζονται στον χαμένο χρόνο. Ανάμεσα στους χρήστες που εμφανίζουν συμπτώματα εθισμού, το 80% αντιμετωπίζει υπνηλία, το 70% βιώνει έντονο άγχος και το 60% παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης. Η αδιάκοπη εναλλαγή βίντεο, γνωστή ως «doomscrolling», ενδέχεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ψυχική υγεία, μετατρέποντας μια φαινομενικά αθώα συνήθεια σε παράγοντα καθημερινής πίεσης.
Μεγάλη συζήτηση
Την ίδια στιγμή, στο διεθνές επιστημονικό πεδίο έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για τις επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες παρατηρούσαν ότι οι νεότερες γενιές εμφάνιζαν υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης από τις προηγούμενες. Η τάση αυτή έγινε γνωστή ως «Φαινόμενο Flynn». Ωστόσο, νεότερες μελέτες έχουν καταγράψει επιβράδυνση, ακόμη και αναστροφή της συγκεκριμένης τάσης σε ορισμένους πληθυσμούς. Ενδεικτικά, έρευνα του νορβηγικού κέντρου Ragnar Frisch το 2018 και μελέτη του Πανεπιστημίου Northwestern το 2023 έχουν τροφοδοτήσει τον προβληματισμό για την πορεία των γνωστικών επιδόσεων. Οπως επισημαίνει ο κ. Γαλάνης, η υπερβολική έκθεση στις οθόνες και η ψηφιακή υπερφόρτωση αποτελούν παράγοντες που αξίζει να διερευνηθούν σε βάθος.
«Block» στα social media για Ελληνόπουλα κάτω των 15 χρονών με το νέο έτος
Από την 1η Ιανουαρίου 2027, η πρόσβαση των ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναμένεται να μπει σε αυστηρότερους περιορισμούς, καθώς η Ελλάδα προωθεί ένα νέο πλαίσιο προστασίας των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού κόσμου. Πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το facebook βρίσκονται στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας, η οποία φιλοδοξεί να βάλει τέλος στην ανεξέλεγκτη έκθεση των μικρότερων ηλικιών στα social media.Το μέτρο δεν σημαίνει ότι τα παιδιά θα αποχαιρετήσουν το διαδίκτυο ή θα στερηθούν το κινητό τους. Αφορά συγκεκριμένα την πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο να περιοριστεί η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό και μηχανισμούς που ενθαρρύνουν την πολύωρη παραμονή μπροστά στην οθόνη. Μάλιστα, το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση για τη γονική συναίνεση κάτω από το ηλικιακό όριο.
Μεγάλο στοίχημα αποτελεί ο τρόπος ελέγχου της ηλικίας. Η επαλήθευση θα πρέπει να γίνεται με αξιόπιστες και ασφαλείς μεθόδους, χωρίς να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτη συλλογή προσωπικών δεδομένων ή υποχρεωτική αποκάλυψη της ταυτότητας των χρηστών. Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεικτικές λύσεις, χωρίς να επιβάλλεται αποκλειστικά η χρήση τους. Την ίδια ώρα, η Ευρώπη προωθεί, μέσω της πρότασης EU KIDS Act, ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας, με αυξημένες ευθύνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες.
