Ένα νέο παράθυρο συνεργασίας με την ελληνική ναυτιλία ανοίγει η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιταχύνει την ανασυγκρότηση του αμερικανικού ναυπηγικού τομέα. Πρόκειται, όμως, για μια ευκαιρία με αυστηρούς όρους και όχι για ένα πρόγραμμα που θα φέρει αυτομάτως αμερικανικές παραγγελίες στην Ελευσίνα, στον Σκαραμαγκά ή στο Νεώριο.
Το προεδρικό μνημόνιο της 13ης Αυγούστου αναγνωρίζει ευθέως ότι η ναυπηγική βάση των ΗΠΑ βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα: καθυστερήσεις σε έξι μεγάλα προγράμματα του Πολεμικού Ναυτικού, υψηλό κόστος, περιορισμένη παραγωγική δυναμικότητα και έναν εμπορικό ναυπηγικό κλάδο που δεν μπορεί σήμερα να ανταγωνιστεί την Ασία. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η Ουάσιγκτον επιλέγει να αξιοποιήσει τεχνογνωσία και ώριμα σχέδια από συμμαχικές χώρες. Το λεγόμενο «φινλανδικό μοντέλο» επιτρέπει σε ξένους ομίλους να συμμετάσχουν σε αμερικανικά προγράμματα και να κατασκευάσουν εκτός ΗΠΑ έως δύο πρώτα πλοία, ώστε να καλυφθούν άμεσα οι ανάγκες. Η συνέχεια, ωστόσο, θα πρέπει να περάσει σε αμερικανικό έδαφος. Η ξένη εταιρεία οφείλει να κατασκευάσει νέο ναυπηγείο στις ΗΠΑ ή να αποκτήσει την πλειοψηφία υφιστάμενης μονάδας, να προσλάβει και να εκπαιδεύσει Αμερικανούς εργαζομένους, να μεταφέρει τεχνογνωσία και να χρησιμοποιήσει αμερικανική εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτό είναι το σημείο που περιορίζει τις άμεσες προσδοκίες για την ελληνική ναυπηγική βιομηχανία.
Τι μπορεί πραγματικά να κερδίσει η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία
Η απόφαση Τραμπ δεν προβλέπει ότι αμερικανικά πολεμικά ή εμπορικά πλοία θα κατασκευαστούν στα ελληνικά ναυπηγεία. Αντίθετα, ο κεντρικός στόχος της είναι να μεταφερθούν παραγωγική δυνατότητα, θέσεις εργασίας και τεχνολογία στις ΗΠΑ. Επομένως, για να διεκδικήσει ένας ελληνικός ναυπηγικός όμιλος κεντρικό ρόλο, θα χρειαστεί μεγάλη επένδυση στην αμερικανική αγορά, συνεργασία με τοπικό εταίρο και δυνατότητα μεταφοράς ώριμων σχεδίων και τεχνογνωσίας. Οι απαιτήσεις αυτές ευνοούν κυρίως μεγάλους διεθνείς κατασκευαστές με μακρά εμπειρία σε σειριακές ναυπηγήσεις και όχι μονάδες που βρίσκονται ακόμη σε φάση ανασυγκρότησης. Τα ελληνικά ναυπηγεία έχουν πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα επιστροφής, με αιχμή κυρίως τις επισκευές, τις μετασκευές και την υποστήριξη πλοίων. Δεν διαθέτουν, όμως, ακόμη την παραγωγική κλίμακα των μεγάλων ναυπηγικών ομίλων της Νότιας Κορέας, της Ιαπωνίας ή της Ευρώπης ούτε πρόσφατο εκτεταμένο ιστορικό σειριακής κατασκευής μεγάλων εμπορικών πλοίων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μένουν εκτός παιχνιδιού. Μπορούν να διεκδικήσουν ρόλο ως περιφερειακά κέντρα επισκευής και υποστήριξης αμερικανικών πλοίων στη Μεσόγειο, να συμμετάσχουν σε κοινοπρακτικά σχήματα ή να αναλάβουν κατασκευή επιμέρους τμημάτων και εξοπλισμού. Η χρηματοδότηση ύψους 125 εκατ. δολαρίων που έχει χορηγήσει η αμερικανική DFC για την αναβάθμιση των Ναυπηγείων Ελευσίνας αποδεικνύει ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την ελληνική ναυπηγοεπισκευαστική βάση ως υποδομή στρατηγικής σημασίας. Η πιο ρεαλιστική προοπτική για την Ελλάδα, συνεπώς, δεν είναι η μεταφορά ολόκληρων αμερικανικών ναυπηγικών προγραμμάτων, αλλά η ένταξη των ελληνικών εγκαταστάσεων σε ένα ευρύτερο δίκτυο επισκευών, συντήρησης, εκπαίδευσης και τεχνικής υποστήριξης.
Μεγαλύτερη ευκαιρία για τις ελληνικές ναυτιλιακές
Πιο άμεσο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόφαση για τις ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες. Το μνημόνιο προβλέπει ότι μέσα σε 90 ημέρες πρέπει να καταρτιστεί νέο σχέδιο απόκτησης πλοίων Ro-Ro και δεξαμενόπλοιων ανεφοδιασμού εν πλω, γνωστών ως CONSOL tankers.
Στα δεξαμενόπλοια η ελληνική πλευρά διαθέτει ένα ισχυρό πλεονέκτημα: βαθιά επιχειρησιακή εμπειρία, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, σχέσεις με μεγάλα ναυπηγεία και τεχνογνωσία στη διαχείριση σύνθετων διεθνών στόλων. Ελληνικοί όμιλοι θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε κοινοπραξίες, να προσφέρουν τεχνική διαχείριση, εκπαίδευση πληρωμάτων, συντήρηση ή συμβουλευτικές υπηρεσίες και, εφόσον το επιτρέψουν οι τελικοί όροι, να διεκδικήσουν μακροχρόνιες συμβάσεις λειτουργίας.
Στα Ro-Ro, όπου οι ΗΠΑ αναζητούν λύσεις για τη μεταφορά στρατιωτικών οχημάτων και βαρέος εξοπλισμού, οι ελληνικές εταιρείες με εμπειρία σε πλοία μεταφοράς οχημάτων, επιβατηγά-οχηματαγωγά και σύνθετες μεταφορικές αλυσίδες μπορούν επίσης να εξετάσουν συνεργασίες με αμερικανικά ναυπηγεία και παρόχους logistics.
Η Holland & Knight εκτιμά ότι δημιουργείται διπλή αγορά: αφενός για την κατασκευή των πλοίων και αφετέρου για τη μακροχρόνια λειτουργία, επάνδρωση, συντήρηση και διαχείρισή τους. Επισημαίνει, πάντως, ότι οι απαιτήσεις για επένδυση στις ΗΠΑ, μεταφορά τεχνολογίας και τοπική παραγωγή αποτελούν βαριές δεσμεύσεις για κάθε ξένο ενδιαφερόμενο.
Η ελληνική ναυτιλία δεν βρίσκεται ακόμη μπροστά σε έτοιμες συμβάσεις. Το μνημόνιο δίνει εντολές για την κατάρτιση σχεδίων και διαγωνιστικών διαδικασιών, ενώ η υλοποίησή τους εξαρτάται από τη χρηματοδότηση του αμερικανικού Κογκρέσου, τις τελικές τεχνικές προδιαγραφές και τους κανόνες συμμετοχής ξένων επιχειρήσεων.
Παράλληλα, αμερικανικές απαιτήσεις για την εθνικότητα των πληρωμάτων, την ασφάλεια, την πιστοποίηση των εταιρειών και τη διαχείριση ευαίσθητης τεχνολογίας μπορούν να περιορίσουν τον ρόλο των ξένων operators.
Η απόφαση Τραμπ, επομένως, δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» προς τα ελληνικά ναυπηγεία. Αποτελεί όμως την πρώτη σαφή ένδειξη ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να ανοίξουν μέρος της ναυπηγικής και ναυτιλιακής αγοράς τους σε συμμάχους, εφόσον αυτοί επενδύσουν μέσα στην Αμερική.
Για την ελληνική πλευρά, η μεγαλύτερη αξία βρίσκεται στην τεχνογνωσία της εμπορικής ναυτιλίας και όχι ακόμη στη μαζική κατασκευαστική δυνατότητα των ναυπηγείων. Εάν αυτή η τεχνογνωσία συνδυαστεί με αμερικανικό κεφάλαιο, τοπικά ναυπηγεία και μακροχρόνιες κρατικές συμβάσεις, μπορεί να δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος ελληνοαμερικανικών συνεργασιών. Προς το παρόν, όμως, πρόκειται για μια αγορά που ανοίγει — όχι για έργα που έχουν ήδη κερδηθεί.
