Δύο υποθέσεις στη νοτιοανατολική Τουρκία επαναφέρουν στο προσκήνιο τις ανησυχίες για τα δικαιώματα της ασσυριακής-χαλδαϊκής χριστιανικής κοινότητας. Στην πόλη Αζέχ, γνωστή και ως Ιντίλ, ακίνητα χριστιανών κατεδαφίστηκαν προτού ολοκληρωθεί η δικαστική εξέταση των προσφυγών κατά των σχετικών αποφάσεων, ενώ σε ξεχωριστή υπόθεση δικαστήριο στο Μιντιάτ απέρριψε αιτήματα για την επίσημη αλλαγή οικογενειακών επωνύμων, τα οποία, σύμφωνα με την οικογένεια, συνδέονται με την ασσυριακή καταγωγή της.
Οι εξελίξεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από εκπροσώπους της κοινότητας, οι οποίοι κάνουν λόγο για ενέργειες που αποδυναμώνουν τους δεσμούς των Ασσυρίων με την ιστορική τους πατρίδα. Παράλληλα, το θέμα των κατεδαφίσεων έχει φτάσει στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, με βουλευτές να ζητούν διευκρινίσεις από τα αρμόδια υπουργεία για τη νομική βάση των μέτρων.
Κατεδαφίσεις πριν από την ολοκλήρωση της δικαστικής εξέτασης
Στην επαρχία Σιρνάκ, τέσσερις χριστιανοί πολίτες προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη αμφισβητώντας τα μέτρα που είχαν ληφθεί σε βάρος των ακινήτων τους. Ωστόσο, τα κτίρια κατεδαφίστηκαν προτού εκδοθεί δικαστική απόφαση επί των ενστάσεών τους. Αντίστοιχα μέτρα αφορούσαν και ξενώνα που ανήκει στην Ορθόδοξη Συριακή Εκκλησία της Παναγίας, ενώ το δημοτικό συμβούλιο φέρεται να έχει σφραγίσει και άλλους οικιστικούς και εμπορικούς χώρους ιδιοκτησίας χριστιανών, επιβάλλοντας παράλληλα διοικητικά πρόστιμα.
Ο δικηγόρος Μελκέ Καραγκόλ, η οικογένεια του οποίου επηρεάζεται επίσης από τις εντολές κατεδάφισης, κατήγγειλε ότι οι εργασίες προχώρησαν χωρίς να έχει προηγηθεί η κρίση του δικαστηρίου. Όπως δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων MA, τα κτίρια ανήκαν σε τέσσερις κατοίκους ηλικίας από 20 έως 25 ετών. «Τρεις ημέρες πριν από την κατεδάφιση, καταθέσαμε προσφυγή στο δικαστήριο. Τα σπίτια κατεδαφίστηκαν πριν ακόμη ληφθεί απόφαση», ανέφερε, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Οι δικαστικές διαδικασίες παραμένουν σε εξέλιξη, αλλά οι κατεδαφίσεις έχουν ήδη αλλάξει τα δεδομένα επί του εδάφους. Οι οικογένειες που επηρεάζονται θεωρούν ότι οι ενέργειες αποσκοπούν στον εκφοβισμό της ασσυριακής-χαλδαϊκής κοινότητας και στην αποδυνάμωση των δεσμών της με την περιοχή. Ορισμένα από τα ακίνητα, άλλωστε, ανήκαν σε οικογένειες που έχουν μεταναστεύσει στην Ευρώπη.
Στο στόχαστρο της κριτικής η δήμαρχος της Ιντίλ
Οι αντιδράσεις επικεντρώνονται στη δήμαρχο της Ιντίλ, Τουρκάν Καγίρ, η οποία εκδίδει και υπογράφει τις εντολές κατεδάφισης κατοικιών και επαγγελματικών χώρων που ανήκουν σε μέλη της ασσυριακής κοινότητας. Η Καγίρ ανήκει και η ίδια στη μειονότητα των Ασσυρίων-Χαλδαίων και εξελέγη το 2024 με την υποστήριξη του φιλοδημοκρατικού κόμματος DEM, του Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών.
Η εκλογή της είχε δημιουργήσει προσδοκίες ότι θα εκπροσωπούσε χωρίς διακρίσεις τους Ασσυρίους, τους Κούρδους, που αποτελούν την πλειονότητα στην περιοχή, και τις υπόλοιπες εθνοτικές ομάδες. Ωστόσο, η Ομοσπονδία Ασσυρίων της Ιντίλ υποστηρίζει ότι ο Εκραμ Σιμσέκ, μέλος του δημοτικού συμβουλίου της Αζέχ, άρχισε να επηρεάζει τις αποφάσεις της δημάρχου. Η οργάνωση τον κατηγορεί ότι ασκεί αθέμιτη επιρροή στη δημοτική διοίκηση, αξιοποιώντας την εξουσία της για την εξυπηρέτηση προσωπικών συμφερόντων και για αντίποινα σε βάρος χριστιανών.
Η πολιτική πορεία της Καγίρ έχει επίσης προκαλέσει αντιδράσεις. Απομακρύνθηκε από χριστιανικές οργανώσεις στις οποίες συμμετείχε, καθώς και από το DEM, και παρέμεινε για ένα διάστημα ανεξάρτητη, προτού ενταχθεί στις 14 Αυγούστου στο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Παρεμβάσεις στη Βουλή για τη νομιμότητα των μέτρων
Η υπόθεση έφτασε και στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Οι βουλευτές του DEM Νεβρόζ Ουϊσάλ Ασλάν, Μεχμέτ Ζεκί Ιρμές, Αϊσεγκιούλ Ντογάν και Τζορτζ Ασλάν κατέθεσαν γραπτές ερωτήσεις προς τα αρμόδια υπουργεία, ζητώντας να αποσαφηνιστεί η νομική βάση των μέτρων, των κυρώσεων και των εντολών κατεδάφισης που αφορούν χριστιανικά ακίνητα.
Οι βουλευτές έθεσαν επίσης ζήτημα για το γεγονός ότι η δημοτική διοίκηση, υπό το AKP, προχώρησε στις κατεδαφίσεις προτού ολοκληρωθεί ο δικαστικός έλεγχος των σχετικών αποφάσεων. Οι καταγγελίες των εκπροσώπων της κοινότητας εντάσσονται, σύμφωνα με την Ασσυριακή Ομοσπονδία, σε ένα ευρύτερο ιστορικό βίας, δολοφονιών, ανεξιχνίαστων εγκλημάτων και αναγκαστικού εκτοπισμού που έχει επηρεάσει τους Ασσύριους χριστιανούς της περιοχής.
Η μείωση του ασσυριακού πληθυσμού στην Αζέχ
Η Αζέχ, γνωστή παλαιότερα ως Μπεθ Ζαμπντάι, βρίσκεται στη νοτιοανατολική επαρχία Σιρνάκ. Η μετανάστευση και η μετακίνηση πληθυσμών έχουν συμβάλει στη σημαντική μείωση της ασσυριακής-χαλδαϊκής κοινότητας, ενώ σήμερα στην περιοχή υπερτερούν πληθυσμιακά οι Κούρδοι.
Για τις οικογένειες που έχουν εγκαταλείψει την περιοχή και ζουν πλέον στην Ευρώπη, η διατήρηση των περιουσιών τους θεωρείται ένας από τους δεσμούς με τον τόπο καταγωγής τους. Οι καταγγελίες για τις κατεδαφίσεις, επομένως, δεν περιορίζονται στην απώλεια κατοικιών και επαγγελματικών χώρων, αλλά συνδέονται και με τον φόβο ότι η κοινότητα θα αποκοπεί σταδιακά από την ιστορική της παρουσία.
Το δικαστήριο απέρριψε την αλλαγή ασσυριακών επωνύμων
Σε ξεχωριστή υπόθεση, το Δεύτερο Πρωτοδικείο Πολιτικών Υποθέσεων του Μιντιάτ απέρριψε αιτήματα μελών ασσυριακής οικογένειας από την περιοχή Τουρ Αμπντίν για την επαναφορά του οικογενειακού τους επωνύμου στην ιστορική μορφή «Χάνε». Η οικογένεια κατάγεται από το χωριό Ανχέλ, γνωστό και ως Γεμισλί.
Κατά τη δεύτερη ακροαματική διαδικασία, η οποία πραγματοποιήθηκε τον προηγούμενο μήνα, το δικαστήριο έκανε δεκτό το αίτημα της Σικάρε Ερτσίν να αλλάξει το μικρό της όνομα σε «Καρίν». Αντίθετα, απέρριψε τις αιτήσεις της ίδιας και των Γκαμπριέλα Ερτσίν, Μανουέλα Ερτσίν και Μαρίγια Ερτσίν για αλλαγή του επωνύμου τους από «Ερτσίν» σε «Χάνε».
Η ισχύουσα τουρκική νομοθεσία για τα επώνυμα προβλέπει ότι οι πολίτες πρέπει να φέρουν επώνυμο τουρκικής εθνοτικής προέλευσης. Η πλευρά της οικογένειας, ωστόσο, υποστήριξε ότι το «Χάνε» δεν αποτελεί επώνυμο ξένης εθνικότητας, αλλά συνδέεται άμεσα με την καταγωγή, τη συλλογική μνήμη και την παράδοση της ασσυριακής οικογένειας.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, οι δικηγόροι επικαλέστηκαν αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας, καθώς και την υφιστάμενη δικαστική πρακτική, υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη κατά την εξέταση των αιτημάτων. Παρόμοιες προσφυγές για την αναγνώριση ασσυριακών επωνύμων και της ταυτότητας της κοινότητας έχουν αντιμετωπίσει στο παρελθόν αντίστοιχα εμπόδια από τη Δικαιοσύνη.
Οι δύο υποθέσεις αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις των διεκδικήσεων της ασσυριακής κοινότητας στη νοτιοανατολική Τουρκία. Από την προστασία της περιουσίας και την τήρηση της δικαστικής διαδικασίας έως τη δυνατότητα διατήρησης της οικογενειακής και πολιτισμικής ταυτότητας.
