Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας: Μπορεί να είναι πολύ αρχαιότερη απ’ ό,τι πιστεύαμε; Ένα νέο προκαταρκτικό ερευνητικό έργο επαναφέρει στο προσκήνιο ένα παλιό ερώτημα — αν το μνημείο χτίστηκε από τους αρχαίους Αιγύπτιους ή αν πρόκειται για κατάλοιπο μιας πολύ παλαιότερης εποχής.
Η μελέτη, που υπογράφεται από τον μηχανικό Alberto Donini του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, δημοσιεύθηκε σε ανοιχτό αποθετήριο χωρίς να έχει υποβληθεί ακόμη σε επιστημονική αξιολόγηση. Ο ερευνητής, χρησιμοποιώντας τη λεγόμενη Μέθοδο Σχετικής Διάβρωσης (Relative Erosion Method), υποστηρίζει ότι η φθορά των λίθων στη βάση της πυραμίδας δείχνει πως η κατασκευή της μπορεί να ανάγεται έως και 23.000 χρόνια πριν από σήμερα — πολύ πριν από την εποχή της Τέταρτης Δυναστείας.
Η πρόκληση του μηχανικού προς το καθιερωμένο χρονολόγιο
Στην έκθεσή του, ο Donini εφαρμόζει τη μέθοδο αυτή στις δύο μεγαλύτερες πυραμίδες του οροπεδίου της Γκίζας, καθώς και σε μικρότερες δομές, με κύρια εστίαση στη Μεγάλη Πυραμίδα. Υποστηρίζει ότι η διαφορά στη φθορά μεταξύ λίθων που ήταν επί αιώνες εκτεθειμένοι και άλλων που προστατεύονταν, μπορεί να αποκαλύψει την πραγματική ηλικία του μνημείου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το στατιστικό μοντέλο του αποδίδει μέση ηλικία περίπου 22.900 ετών πριν από το παρόν, με εύρος πιθανότητας από το 8.954 έως το 36.878 π.Χ. και επίπεδο αξιοπιστίας 68,2%. Αν ισχύει, η χρονολόγηση αυτή τοποθετεί την κατασκευή της Πυραμίδας βαθειά στην Παλαιολιθική Εποχή.
Οι «ουλές» της πέτρας ως μάρτυρες του χρόνου
Η βασική ιδέα της Μεθόδου Σχετικής Διάβρωσης είναι ότι η πέτρα που εκτίθεται περισσότερο σε φυσικά φαινόμενα φθείρεται περισσότερο από εκείνη που προστατεύεται. Στη Γκίζα, ορισμένοι ασβεστόλιθοι παρέμειναν κρυμμένοι πίσω από λείες επενδύσεις μέχρι τον Μεσαίωνα, όταν αυτές αφαιρέθηκαν μετά από σεισμό.
Ο Donini μέτρησε δώδεκα σημεία γύρω από τη βάση της πυραμίδας, συγκρίνοντας επιφάνειες διαφορετικής έκθεσης. Οι υπολογισμοί του έδειξαν διαφορές που κυμαίνονται από μερικές χιλιάδες έως και 50.000 χρόνια φθοράς.
Αδυναμίες και παραλείψεις της μεθόδου
Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι «ο όγκος του διαβρωμένου υλικού πρέπει να είναι ανάλογος με τη διάρκεια έκθεσης», ωστόσο αναγνωρίζει ότι οι παράγοντες είναι πολλοί. Το κλίμα της Αιγύπτου δεν ήταν σταθερό επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια, ενώ η σύγχρονη ρύπανση και η ανθρώπινη δραστηριότητα έχουν επιταχύνει τη φθορά. Επιπλέον, η συνεχής παρουσία επισκεπτών στη βάση της Πυραμίδας αλλοιώνει το φυσικό μοτίβο διάβρωσης.
Η αρχαιολογία επιμένει στην Τέταρτη Δυναστεία
Οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν τα νέα ευρήματα ακραία. Η αρχαιολογική έρευνα έχει συνδέσει τη Μεγάλη Πυραμίδα με τη βασιλεία του Χέοπα στην Τέταρτη Δυναστεία του Παλαιού Βασιλείου (2580–2560 π.Χ.), με βάση επιγραφές, τάφους, κεραμικά και εργαλεία.
Όπως εξηγεί ο αιγυπτιολόγος Mark Lehner στην επιστημονική σειρά NOVA, οι ερευνητές χρονολογούν τις πυραμίδες «με βάση την εξέλιξη της αιγυπτιακής αρχιτεκτονικής και υλικής κουλτούρας μέσα σε 3.000 χρόνια». Τα στοιχεία αυτά εντάσσουν τη Μεγάλη Πυραμίδα σε ένα καλά τεκμηριωμένο ιστορικό πλαίσιο.
Οι ραδιοχρονολογήσεις επιβεβαιώνουν την παραδοσιακή εικόνα
Πέρα από το αρχαιολογικό ύφος, η ραδιοχρονολόγηση οργανικών υπολειμμάτων που βρέθηκαν στους αρμούς των λίθων έχει δείξει ότι η Πυραμίδα ανήκει στην ίδια περίοδο με τις άλλες κατασκευές του Παλαιού Βασιλείου. Ορισμένα δείγματα εμφανίζουν διαφορές ενός-δύο αιώνων, πιθανότατα λόγω επαναχρησιμοποίησης ξύλου.
Το 2010, διεθνής ομάδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης δημοσίευσε στη Science ραδιοχρονολογημένη χρονοσειρά για την Αιγυπτιακή Δυναστική περίοδο, επιβεβαιώνοντας ότι οι ημερομηνίες των μεγάλων βασιλείων — και των οικοδόμων των πυραμίδων — συμφωνούν με τις παραδοσιακές χρονολογήσεις.
Μια διαμάχη που δεν λέει να σβήσει
Η ιδέα ότι η Μεγάλη Πυραμίδα θα μπορούσε να είναι κατάλοιπο ενός προϊστορικού πολιτισμού παραμένει αμφιλεγόμενη. Για τους περισσότερους αιγυπτιολόγους, μια τέτοια υπόθεση θα απαιτούσε επανερμηνεία ολόκληρου του ιστορικού και αρχαιολογικού πλαισίου της Αιγύπτου.
Ωστόσο, μελέτες όπως αυτή δείχνουν ότι η επιστήμη συνεχίζει να αναζητά νέους τρόπους ελέγχου των δεδομένων, ακόμη και για μνημεία που θεωρούνται πλήρως γνωστά. Προς το παρόν, η έρευνα του Donini αποτελεί ένα ενδιαφέρον πείραμα στη χρονολόγηση λίθων — όχι όμως μια ανατροπή που θα ξαναγράψει την ιστορία των φαραώ.
