Της Κατερίνας Τσίρου
Δεν ήξερα όταν σπούδαζα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών αρχές της δεκαετίας του 90 ποια θα ήταν η μελλοντική μου δουλειά και πόσο θα την αγαπούσα. Μετρώ 20 χρόνια πλέον σε αυτό το καταπληκτικό περιβάλλον κι είμαι τυχερή που βρέθηκα εδώ που τόσο ταίριαξα.
Το Μουσείο Τύπου ανήκει στην Ένωση Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Πελοποννήσου, Ηπείρου, Νήσων. Άνοιξε τις πύλες του το 1957 με πρωτεργάτη και ψυχή του το δημοσιογράφο Νίκο Πολίτη, που το οργάνωσε και το διαμόρφωσε στο μοναδικό στο είδος του στη χώρα.
Όταν έγινα μέρος του κι εγώ, ο αείμνηστος Έφορος Γιάννης Καραλής μου έδωσε εφόδια για να γνωρίσω τι σημαίνει να «φυλάς» την ιστορία μέσα από τις γνήσιες πηγές για γνώση, για την ιστορική μνήμη, για την έρευνα και την τεκμηρίωση.
Το Μουσείο Τύπου έχει σκοπό να διασώζει χειρόγραφα, επιστολές, εφημερίδες, περιοδικά, κειμήλια ιστορικά και σπάνιες εκδόσεις από παλιότερους αιώνες ως τις μέρες μας.
Πάνω από 1500 τίτλοι εφημερίδων, πάνω από 1100 περιοδικά, χειρόγραφα, επιστολές και σπάνια τεκμήρια αποτελούν το αρχείο. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
Χειρόγραφο της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης του 1827, ενυπόγραφη επιστολή του Θ. Κολοκοτρώνη, εισιτήριο των Ολυμπιακών Αγώνων 1896, εφημερίδες όπως ο Φορολογούμενος, ο Νεολόγος Πατρών και η Πελοπόννησος από το 19 ο αι., ο Ερμής ο Λόγιος το περιοδικό του 1817, Ιστορία του Θουκυδίδη έκδοση της Οξφόρδης του 1696 και άλλα.
Τα τελευταία χρόνια με τριμελές Δ.Σ. που εκλέγεται από τους δημοσιογράφους μέλη της Ε.Σ.Η.Ε.Π.Η.Ν. και με τάση για εξωστρέφεια και σύνδεση με πολυπληθές κοινό, γίνονται διαρκώς προσπάθειες για την ανάδειξη του περιεχομένου του με εκθέσεις, συνεργασίες και δραστηριότητες εκτός του χώρου του. Υπό προϋποθέσεις «δανείζουμε» τεκμήρια που θα φέρουν πιο κοντά μας το κοινό που βρίσκεται μακριά και συνεργαζόμαστε με φορείς όπως το Αρχαιολογικό μουσείο, ο Δήμος Πατρέων κι άλλοι δήμοι και χώροι των περιοχών της Ένωσης Συντακτών.
Οι ερευνητές συνήθως είναι φοιτητές και επαγγελματίες που αναζητούν πληροφορίες. Ιστορικοί, πολιτικοί, λογοτέχνες που ψάχνουν για πηγές ιστορικές και τεκμηρίωση των γεγονότων. Δε λείπουν όμως και οι επισκέπτες που έρχονται να ανακαλύψουν γεγονότα που γράφτηκαν στον τύπο και τους αφορούν. Και βέβαια οι μαθητές όλων των βαθμίδων που έρχονται στις εκθέσεις και τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα, είναι η πλειοψηφία του κοινού μας.
Η επαφή με το κοινό και η επικοινωνία είναι καθοριστική για μένα. Πρόθεσή μου πάντα να βοηθήσω κι αν μπορώ να ανακουφίσω ενίοτε, αφού πολλές φορές η έρευνα αφορά σε προσωπικές υποθέσεις που έχουν φόρτιση συναισθηματική. Η αρχειοθέτηση είναι υπόθεση σοβαρή και προϋποθέτει μέθοδο. Δε σπούδασα Μουσειολογία, που πρόσφατα εντάχθηκε στα πανεπιστήμια, έμαθα να την κάνω, μελετώντας και έχοντας τη διάθεση να κάνω το Μουσείο Τύπου λειτουργικό και το υλικό εύκολα προσβάσιμο στον ερευνητή. Ψηφιοποιήθηκε ένα μεγάλο μέρος του υλικού στη δεκαετία του 2000 (περίπου 303.000 σελίδες) και αυτό είναι πολύτιμος οδηγός και εργαλείο για όλους και ιδιαίτερα για όσους δε ζουν στην Πάτρα ή την Ελλάδα και έτσι εξυπηρετούμε την έρευνα και τη μελέτη εφημερίδων, περιοδικών, εντύπων από μακριά. Συχνότατα λαμβάνουμε mail ατόμων που ζητούν βοήθεια για γεγονότα που ψάχνουν και θεωρώ υποχρέωσή μου να βοηθήσω, ακόμη και να ερευνήσω για χάρη τους και να στείλω το αντίστοιχο υλικό. Χαίρομαι ιδιαίτερα όταν υπάρχει θετική κατάληξη στην έρευνα, αφού πολλές φορές είναι χρονοβόρα ή άκαρπη. Όταν όμως βρίσκω αυτό που κάποιος χρειάζεται είναι σα να πέτυχα ένα στόχο.
Πολλές φορές συγκινούμαι με ανθρώπους που ερχόμενοι εδώ ψάχνουν τη «λύτρωση» ή την «κάθαρση» και αναγκαστικά συμμετέχω σε αυτό που καθορίζει τη στιγμή. Μια Κυρία στα πρώτα χρόνια της εργασίας μου ήρθε ψάχνοντας να βρει σε εφημερίδες της εποχής, τη δίκη των βασανιστών της, αφού ήταν μια φοιτήτρια του Πολυτεχνείου του 1973 και είχε περάσει τα φρικτά όσα πέρασε στα χέρια των ανθρώπων της χούντας. Αντιλαμβάνεστε το δέος και το άγχος όταν την άκουσα να σπαράζει, βλέποντας στην εφημερίδα τον εαυτό της και διαβάζοντας για όσα έζησε.
Άλλη φορά χωρίς ραντεβού, ήρθε από την Αγγλία ένας καθηγητής Πατρινός, που αφού μας βρήκε στο διαδίκτυο αποφάσισε να ψάξει μέσα από τις εφημερίδες μας τον ομογάλακτό του φίλο που ως παιδάκι υιοθετήθηκε τη δεκαετία του 50 στις Η.Π.Α. Και επανήλθε μαζί με το φίλο του εξ Αμερικής ένα χρόνο μετά, αναζητώντας κι άλλα στοιχεία για αυτήν την υιοθεσία.
Αυτά είναι τα θαύματα που βιώνω στο χώρο εργασίας μου! Αυτό που απολαμβάνω εκτελώντας και παιδαγωγικά καθήκοντα, είναι η επιμέλεια των εκθέσεων που πραγματοποιούμε και η ενασχόλησή μου με μαθητές που δεν ξέρουν τα γεγονότα, την ιστορία κι έχω την ευθύνη να τους την αποκαλύψω μέσα από τις πηγές, χωρίς να κρύβω όσα μας πληγώνουν. Να τους πω π.χ. τι σήμαινε λογοκρισία που επέφερε παραδειγματική ποινή στα χρόνια της γερμανικής κατοχής σε σχέση με το σήμερα που εκφραζόμαστε ελεύθερα, να τους δείξω γιατί είναι απαραίτητος ο σεβασμός στο παρελθόν και την ιστορική μας μνήμη. Πάντα με βιωματική προσέγγιση κι ειλικρίνεια σε κάθε δραστηριότητα.
Και να τους ευχηθώ «να μην τους γράψουν ποτέ οι εφημερίδες για κάτι δυσάρεστο, αλλά να τους γράψουν για ένα επίτευγμά τους ή μια καλή τους πράξη», αφού ως γνωστόν, στον τύπο συνήθως μας γράφουν για κάτι κακό που πράξαμε και σπανιότερα για κάτι καλό.
Θα κλείσω αυτό το ταξίδι στη μνήμη, με μια φράση που μου είπε η κόρη μου όταν μια μέρα κι ενώ ήταν περίπου 7 ετών, αφού με παρακολούθησε να ξεναγώ μαθητές Λυκείου έβγαλε το συμπέρασμα: «Μαμά έχεις την ωραιότερη δουλειά του κόσμου!». Αυτό είναι το Μουσείο Τύπου για μένα, «Η ωραιότερη δουλειά του κόσμου».
