Πριν από μισό αιώνα, η γενιά του Πολυτεχνείου βγήκε στους δρόμους με ένα ξεκάθαρο πολιτικό και κοινωνικό αίτημα, αποτυπωμένο στο σύνθημα «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία».
53 χρόνια μετά, τα αιτήματα των νέων έχουν τόσες ομοιότητες όσες και διαφορές με τα αντίστοιχα των τότε συνομηλίκων τους. Κάτι σαν τον στίχο «τίποτα δεν έχει αλλάξει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά». Οι νέοι σήμερα δεν καλούνται να παλέψουν για την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών, αλλά βρίσκονται αντιμέτωποι με μια βαθιά κοινωνική κρίση. Στο επίκεντρο των αναγκών τους πλέον δεν βρίσκεται η πτώση της χούντας, ενώ και το «Έξω οι ΗΠΑ, έξω το ΝΑΤΟ» μοιάζει να έχει χάσει την αίγλη του. Διεκδικούν, όμως, κοινωνική δικαιοσύνη, ευκαιρίες, προστασία της ψυχικής υγείας και ουσιαστική ποιότητα ζωής.
Η εικόνα που αναδύεται από την πανελλαδική έρευνα «Παρέμβαση Νέων 2026» είναι αποκαλυπτική. Οκτώ στους δέκα νέους ηλικίας 17 έως 30 ετών δηλώνουν ευθέως ότι «η Ελλάδα δεν προσφέρει ίσες ευκαιρίες». Η πεποίθηση ότι το σύστημα είναι δομικά άδικο κυριαρχεί, καθώς το 34% πιστεύει ότι «η κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη εξαρτάται αποκλειστικά από τις γνωριμίες», ενώ ένα 21% θεωρεί προαπαιτούμενο την οικονομική «πλάτη» της οικογένειας. Μόλις το 9% νιώθει ότι ζει σε ένα περιβάλλον ίσων ευκαιριών. Το αίσθημα αυτό αποτυπώνεται στην πεποίθηση σχεδόν των μισών, του 46%, ότι διαθέτουν λιγότερες ευκαιρίες από εκείνες που είχαν οι γονείς τους, καταγράφοντας μια έντονη αίσθηση υποβάθμισης και αδικίας.
Αυτή η ματαίωση οδηγεί την ελληνική νεολαία να μη θέλει να στηρίξει το σύστημα που τους κληροδότησαν οι προηγούμενες γενιές. Ένας στους τρεις νέους δηλώνει ότι πλέον δεν εμπιστεύεται κανέναν απολύτως θεσμό. Αν και το σχολείο και το πανεπιστήμιο διατηρούν ένα σχετικά αξιοπρεπές – αν και χαμηλό – ποσοστό εμπιστοσύνης, 21%, θεσμοί όπως η Δικαιοσύνη, ο Στρατός και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης καταγράφουν ακόμη χαμηλότερα νούμερα. Τη θέση τους έχουν πάρει πλέον τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την άποψη του 46% της νεολαίας για κρίσιμα ζητήματα, όπως η σταδιοδρομία και η θέση τους στον κόσμο.
Τα μεγάλα αδιέξοδα
Οι συνέπειες του κοινωνικού αδιεξόδου αποτυπώνονται με τον πιο σκληρό τρόπο στην ψυχική υγεία των νέων. Το 41% νιώθει πολύ συχνά συναισθηματικά εξαντλημένο λόγω των απαιτήσεων της καθημερινότητας, ενώ συνολικά περισσότεροι από επτά στους δέκα νέους έρχονται συχνά αντιμέτωποι με φαινόμενα burnout (υπερκόπωση). Η ψυχική πίεση έχει αναδειχθεί σε μείζον ζήτημα για τη Γενιά Z, αναδιαμορφώνοντας ριζικά τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν εργασία. Η ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής αποτελεί πλέον αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για το 37%, την ώρα που το 46% θεωρεί ότι «οι εργοδότες αντιμετωπίζουν τους εργαζομένους με ελάχιστα έως καθόλου δίκαιο τρόπο».
Φυσικά, όλη αυτή η κοινωνική πίεση οξύνεται από τις αυστηρές οικονομικές συνθήκες. Η ακρίβεια στο 30%, το στεγαστικό στο 25% και οι χαμηλοί μισθοί στο 22% δημιουργούν ένα περιβάλλον που περιορίζει την ανεξαρτησία τους. Παρά το γεγονός ότι η γενιά αυτή διατηρεί φιλοδοξίες, όπως δείχνει η έρευνα του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, η οποία δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, το 72% δηλώνει ότι θα προτιμούσε την αυτοαπασχόληση και την επιχειρηματικότητα, κάτι το οποίο όμως βλέπει σαν μακρινό όνειρο. Η έλλειψη αρχικού κεφαλαίου στο 59% των συμμετεχόντων και η υψηλή φορολογία για το 40% ανακόπτουν κάθε «ορμή» που μπορεί να έχουν, με αποτέλεσμα ελάχιστοι να πιστεύουν ότι ρεαλιστικά θα καταφέρουν να στήσουν κάτι δικό τους.
Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι συχνά οι νέοι καταφεύγουν στη μετανάστευση. Όταν έξι στους δέκα δεν θεωρούν τη χώρα ασφαλές περιβάλλον για να χτίσουν το μέλλον τους, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το 44% θεωρεί εξαιρετικά πιθανό να μεταναστεύσει τα επόμενα χρόνια.
Ο μαθητής του ’73 και η φοιτήτρια του ’26
Απευθυνθήκαμε στους «εκπροσώπους» δύο διαφορετικών γενιών προκειμένου να μας πουν από πρώτο χέρι τι βίωναν και πώς σκέφτονταν οι νέοι του ’73 και τι αντιμετωπίζουν και θέλουν σήμερα, που συνομίλησαν ψηφιακά για λογαριασμό των «ΝΕΩΝ». Από τη μία, ο συνταξιούχος Παντελής Λούβρος, ο οποίος έζησε τα συγκλονιστικά γεγονότα εκείνης της περιόδου ως μαθητής 14 ετών και με φυσική παρουσία, έστω και σύντομη, έξω από το κατειλημμένο Πολυτεχνείο. Από την άλλη, η 21χρονη Βασιλική Βασιλείου, φοιτήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Περιγράφοντας τα χρόνια της δικτατορίας, ο Παντελής αναπολεί μια εποχή ασφυκτική. «Βλέπαμε τα πάντα γκρίζα και μουντά γύρω μας», λέει χαρακτηριστικά. Ως μαθητής σε γυμνάσιο του Κολωνού, αφηγείται ένα γεγονός που συνέβη στο διπλανό σχολείο θηλέων της γειτονιάς του, στο οποίο το βράδυ λειτουργούσε νυχτερινό γυμνάσιο. «Οι εργαζόμενοι ξεκίνησαν και πήγαιναν στο σχολείο το βράδυ για να γράφουν σημειώματα στα θρανία, είτε σε χαρτάκια είτε κάτω από αυτά, με σκοπό να πιάσουν κουβέντα με τα κορίτσια που την άλλη μέρα θα πήγαιναν σχολείο και να τις ενημερώνουν για το τι γίνεται στο Πολυτεχνείο», περιγράφει, εξηγώντας πώς αυτή η σπίθα μεταδόθηκε άμεσα από μαθητή σε μαθητή.
Έτσι, την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου, όταν οι μαθητές αποφάσισαν να απέχουν από τα μαθήματα, ο ίδιος βρέθηκε στο κέντρο της Αθήνας μπροστά από το Πολυτεχνείο και αντίκρισε ένα ανθρώπινο «κύμα». «Αυτό που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι ότι ο κόσμος μέσα στο Πολυτεχνείο ήταν από φοιτητές μέχρι εργαζόμενοι. Συμμετείχαν οικοδόμοι και εργατόπαιδα από τις γύρω τεχνικές σχολές, οι οποίοι έδωσαν σκληρές μάχες και άναψαν φωτιές για να αντιμετωπίσουν τα δακρυγόνα της χούντας». Ο ίδιος θυμάται έντονα και την επόμενη μέρα, το Σάββατο μετά την είσοδο του τανκ, όταν έβλεπε τον κόσμο να επιστρέφει στη γειτονιά του στον Κολωνό «με πρησμένα μάτια από τα δακρυγόνα και ανοιγμένα κεφάλια».
Καταλύτης η απογοήτευση
Η Βασιλική, από την πλευρά της, ακούει με προσοχή, αλλά προσπαθεί να εξηγήσει γιατί οι σημερινοί νέοι δείχνουν συχνά να απέχουν από τους αγώνες. «Η απάθεια της γενιάς μας οφείλεται κυρίως στην παρατεταμένη απογοήτευση. Όταν βλέπεις επί χρόνια ότι, ό,τι κι αν κάνεις, η κατάσταση δεν αλλάζει, διστάζεις να βγεις στον δρόμο να διεκδικήσεις, γιατί νιώθεις πως δεν θα υπάρξει κανένα αποτέλεσμα», σημειώνει. Αν και παραδέχεται πως υπήρξαν και κάποιες εξαιρέσεις τα τελευταία χρόνια: «Η μόνη φορά που είδα να συμμετέχει γενικότερα όλος ο λαός, ήταν στις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη». Ο Παντελής αναγνωρίζει τον οικονομικό αγώνα δρόμου των σημερινών νέων και τονίζει πως «οι νέοι σήμερα δεν μπορούν να κάνουν όνειρα ούτε να προγραμματίσουν το μέλλον τους. Ο μισθός τελειώνει στις 15 του μήνα, ενώ η εύρεση στέγης και η απλή επιβίωση αποτελούν τεράστια προβλήματα».
Οσον αφορά τα αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα του Πολυτεχνείου, δεν θα μπορούσαν παρά να μπουν στη συζήτησή μας. Ο… μεγάλος της παρέας θεωρεί το «Εξω οι ΗΠΑ, έξω το ΝΑΤΟ» πάντα επίκαιρο, παραλληλίζοντας τη σημερινή διεθνή κατάσταση και τους πολέμους στη Μέση Ανατολή με σκοτεινές και δύσκολες εποχές του παρελθόντος. Ωστόσο, η Βασιλική καταγράφει έλλειμμα πολιτικής συνειδητοποίησης στη γενιά της. «Δεν θεωρώ ότι υπάρχει ουσιαστική κατανόηση του τι συμβαίνει στον κόσμο. Αν υπήρχε, η αντίδραση θα ήταν μεγαλύτερη και ολική, και δεν θα βλέπαμε τόσο υψηλά ποσοστά συντηρητικών παρατάξεων στις εκλογές και στα πανεπιστήμια», εξηγεί προβληματισμένη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι δύο εναποθέτουν τις ελπίδες τους στη δύναμη της νεολαίας. Η Βασιλική υπογραμμίζει πως «από τη στιγμή που η ιστορία επαναλαμβάνεται, σίγουρα θα υπάρξει αντίδραση. Κάθε γενιά έχει τη δύναμη να κάνει την ανατροπή». Ο Παντελής συμφωνεί, υπενθυμίζοντας πως και πριν από την εξέγερση του ’73 επικρατούσε μια παρόμοια αίσθηση ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. «Όπως τότε όλοι αναρωτιόντουσαν πού θα πάει αυτή η μαυρίλα και ξαφνικά βγήκε μπροστά η νεολαία, έτσι πιστεύω ότι και τώρα είναι η εποχή που τα πράγματα θα αλλάξουν», λέει και καταλήγει: «Η αλλαγή θα έρθει με τόσο ταχύ ρυθμό, που δεν θα το πιστεύουμε ούτε εμείς οι ίδιοι».
