Η ιδέα ότι ο ναρκισσισμός χαρακτηρίζει συγκεκριμένους λαούς περισσότερο από άλλους αμφισβητείται από νέα διεθνή μελέτη, η οποία δείχνει ότι τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά εμφανίζονται σε όλες τις κοινωνίες – απλώς με διαφορετικές εκφάνσεις.
Στην πρώτη πεντάδα των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά βρέθηκαν επίσης το Ιράκ, η Κίνα, το Νεπάλ και η Νότια Κορέα. Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού καταγράφηκαν στη Σερβία, την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία και τη Δανία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατατάχθηκαν στο ανώτερο τρίτο της λίστας, αλλά όχι στην κορυφή.
Όπως εξηγεί ο William Chopik, αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας της προσωπικότητας και ένας εκ των ερευνητών, «ο ναρκισσισμός συχνά συνδέεται στη δημόσια συζήτηση με τις ΗΠΑ, όμως τα δεδομένα δείχνουν μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα».
Ηλικία, φύλο και κοινωνική θέση
Η μελέτη ανέδειξε κοινά μοτίβα ανεξαρτήτως χώρας. Οι νεότερες ηλικίες εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού, κάτι που, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να έχει και αναπτυξιακή λειτουργία. Στην πρώιμη ενήλικη ζωή, η αυτοπεποίθηση ενδέχεται να βοηθήσει στη διαμόρφωση ταυτότητας και στη διεκδίκηση κοινωνικής θέσης.
Παράλληλα, οι άνδρες βαθμολογήθηκαν υψηλότερα από τις γυναίκες, εύρημα που αποδίδεται εν μέρει σε βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από την ανδρική κυριαρχία. Υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού καταγράφηκαν επίσης σε άτομα που δήλωσαν ότι κατέχουν υψηλότερη κοινωνική ή επαγγελματική θέση.
Δύο όψεις του ίδιου νομίσματος
Οι ερευνητές διαχώρισαν τον ναρκισσισμό σε δύο βασικές διαστάσεις:
- Η ναρκισσιστική «επιβεβαίωση» (admiration) αφορά χαρακτηριστικά όπως η υπερβολική αυτοεκτίμηση και η προβολή επιτευγμάτων.
- Η ναρκισσιστική «ανταγωνιστικότητα» (rivalry) σχετίζεται με συγκρούσεις, υποτίμηση των άλλων και έντονη αμυντικότητα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι χώρες με πιο συλλογικές κουλτούρες δεν εμφάνισαν χαμηλότερο ναρκισσισμό, όπως ανέμεναν οι επιστήμονες. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφηκαν υψηλότερα επίπεδα, πιθανώς λόγω της μεγαλύτερης έμφασης στις ιεραρχίες και την κοινωνική σύγκριση.
Και η Ελλάδα;
Στη συγκεκριμένη έρευνα δεν περιλαμβάνεται η Ελλάδα, επομένως δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα για τη θέση της χώρας μας στον παγκόσμιο «χάρτη» του ναρκισσισμού. Οι ερευνητές, ωστόσο, τονίζουν ότι το φαινόμενο δεν αφορά συγκεκριμένες εθνικότητες, αλλά επαναλαμβανόμενα κοινωνικά και ψυχολογικά μοτίβα.
Ο ναρκισσισμός δεν έχει «διαβατήριο». Δεν περιορίζεται σε μία χώρα, μία γενιά ή ένα κοινωνικό στρώμα. Όπως δείχνει η μελέτη, εμφανίζεται παντού, άλλοτε ως αυτοπεποίθηση και άλλοτε ως ανταγωνισμός, συχνά για λόγους που σχετίζονται με την ηλικία, το περιβάλλον και τις κοινωνικές δομές. Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να δείξουμε ποιος είναι πιο ναρκισσιστής, αλλά να κατανοήσουμε πότε και γιατί ο ναρκισσισμός γίνεται πρόβλημα.
