Ένα «γκρίζο» παραισθησιογόνο βότανο εξαπλώνεται σιωπηλά στις νεανικές πιάτσες της Πάτρας και της ευρύτερης Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, φέρνοντας στο προσκήνιο κινδύνους που πολλοί αγνοούν. Η Salvia Divinorum, γνωστή και ως Σάλβια η μαντική, παρουσιάζεται συχνά ως αθώο φυτικό σκεύασμα, ωστόσο υγειονομικοί κύκλοι προειδοποιούν ότι πρόκειται για ουσία με σοβαρές και απρόβλεπτες επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, ιδίως όταν η χρήση της γίνεται χωρίς καμία γνώση της πραγματικής της δραστικότητας ή των κινδύνων που ενέχει η ανεξέλεγκτη κατανάλωσή της.
Ο πολύ πρόσφατος θάνατος μιας ανήλικης, η οποία κατέληξε στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Ρίου μετά από μέρες νοσηλείας, διερευνάται ως ύποπτος καθώς η μικρή ποσότητα κάνναβης που εντοπίστηκε στον οργανισμό της δεν δικαιολογούσε το θάνατό της.
Το περιστατικό που συγκλονίζει την τοπική κοινωνία ξεκίνησε όταν η ανήλικη εντοπίστηκε από περαστικούς χωρίς τις αισθήσεις της, πεσμένη σε παγκάκι στο κέντρο της Πάτρας. Διακομίστηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο σε κωματώδη κατάσταση, όπου παρά τις πολυήμερες προσπάθειες των γιατρών στη ΜΕΘ, η άτυχη κοπέλα δεν τα κατάφερε.
Οι αρχές αναμένουν το αποτέλεσμα των τοξικολογικών εξετάσεων για να «φωτίσουν» τις συνθήκες του θανάτου.
Η δραστικότητα της Σάλβιας και η παγίδα της νόθευσης
Η Salvia Divinorum, αν και βοτανικά συγγενεύει με το κοινό φασκόμηλο, περιέχει τη Σαλβινορίνη Α, τη δραστικότερη φυσική παραισθησιογόνο ουσία που καταγράφεται στη φύση. Σε αντίθεση με άλλα παραισθησιογόνα, η σαλβινορίνη Α συνδέεται επιλεκτικά με τους κ-υποδοχείς των οπιοειδών στον εγκέφαλο, προκαλώντας βαριά αποδιοργάνωση της συνείδησης, οξείες παραισθήσεις, πλήρη απώλεια του μυϊκού ελέγχου και της αίσθησης του χώρου, έντονες κρίσεις πανικού και παράνοιας, καθώς και επικίνδυνες διακυμάνσεις στην καρδιακή λειτουργία και την αναπνοή. Η δράση της, σε αντίθεση με άλλες ουσίες, εκδηλώνεται σχεδόν ακαριαία, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο αντίδρασης σε όσους βρίσκονται δίπλα στον χρήστη τη στιγμή της κρίσης.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όπως τονίζουν υγειονομικοί κύκλοι, έγκειται στη νόθευση των αποξηραμένων φύλλων του φυτού. Για την ενίσχυση της δράσης τους, τα εκχυλίσματα συχνά ψεκάζονται με συνθετικά κανναβινοειδή ή άλλες τοξικές χημικές ουσίες, μετατρέποντας τη χρήση τους σε ρωσική ρουλέτα για τον οργανισμό, καθώς ο χρήστης δεν γνωρίζει ποτέ με βεβαιότητα τι πραγματικά καταναλώνει, ούτε τη συγκέντρωση της δραστικής ουσίας που περιέχεται στο συγκεκριμένο δείγμα που έχει στα χέρια του.
Το κενό στη διάγνωση των νοσοκομείων
Ένα σοβαρό εργαστηριακό κενό καθιστούσε μέχρι πρότινος το πρόβλημα ακόμη πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των περισσότερων Νοσοκομείων, τα περιστατικά δηλητηρίασης από Σάλβια είναι εξαιρετικά δύσκολο να ταυτοποιηθούν άμεσα, καθώς οι κλασικές τοξικολογικές εξετάσεις ρουτίνας δεν ανιχνεύουν τη σαλβινορίνη Α. Έτσι, όταν κάποιος μεταφέρεται με κρίση πανικού, απώλεια αισθήσεων ή κώμα, η αρχική διάγνωση καταγράφεται συχνά ως «ανεξήγητη δηλητηρίαση» ή «χρήση συνθετικών ουσιών», εκτός εάν υπάρξει άμεση ενημέρωση από τα συνοδά άτομα, κάτι που σπάνια συμβαίνει όταν εμπλέκονται διακινητές.
Το κενό αυτό δεν αφορά μόνο στην άμεση αντιμετώπιση περιστατικών, αλλά και τη συνολική καταγραφή του φαινομένου, καθώς η απουσία επίσημης ταυτοποίησης σημαίνει ότι πολλά περιστατικά πιθανότατα δεν καταχωρούνται καν ως σχετιζόμενα με τη συγκεκριμένη ουσία.
Ωστόσο το τελευταίο χρονικό διάστημα αυτό έχει αλλάξει και σε πρόσφατες περιπτώσεις στην Πάτρα, μετά και από συνεννόηση με τις αρχές, ελέγχεται και αυτός ο παράγοντας.
Η ψευδαίσθηση ότι πρόκειται για ένα αθώο φυτικό σκεύασμα, προσβάσιμο και «νόμιμο», αποτελεί ίσως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τους νέους που έρχονται σε επαφή με την ουσία χωρίς να γνωρίζουν τις πραγματικές της επιπτώσεις.
Φορείς πρόληψης, όπως το Κέντρο Πρόληψης «Καλλίπολις» και ο ΟΚΑΝΑ, μαζί με την εκπαιδευτική κοινότητα, καλούνται να αναλάβουν ενισχυμένο ρόλο ενημέρωσης, ενώ οι αστυνομικές αρχές της Αχαΐας εξετάζουν την αυστηροποίηση των ελέγχων απέναντι στα κυκλώματα διακίνησης. Η ουσιαστική ενημέρωση των νέων, σε συνδυασμό με καλύτερη εκπαίδευση του ιατρικού προσωπικού στην αναγνώριση τέτοιων περιστατικών και στενότερη συνεργασία σχολείων και οικογενειών, θεωρείται πλέον επιτακτική ανάγκη για τη Δυτική Ελλάδα, ώστε το φαινόμενο να μην συνεχίσει να επεκτείνεται ανεξέλεγκτα στις τάξεις των εφήβων της περιοχής, κάτι που θα απαιτούσε συντονισμένη δράση σε επίπεδο σχολείων, οικογενειών και τοπικών αρχών υγείας.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Η Salvia Divinorum πωλείται συχνά σε μορφή αποξηραμένων φύλλων ή εκχυλισμάτων διαφορετικής συγκέντρωσης, γεγονός που καθιστά αδύνατο για τον χρήστη να γνωρίζει εκ των προτέρων την ένταση της δράσης της. Σε αντίθεση με ουσίες που απαιτούν χρόνο για να εκδηλωθούν τα αποτελέσματά τους, η σαλβινορίνη Α δρα σχεδόν ακαριαία μετά την κατάποση ή την εισπνοή, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ατυχημάτων, πτώσεων ή τραυματισμών κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Ειδικοί συνιστούν στους γονείς να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί σε ενδείξεις όπως απότομες αλλαγές διάθεσης, αδικαιολόγητη ζάλη, αίσθημα αποπροσανατολισμού ή κατοχή αποξηραμένων φυτικών υλικών σε ασυνήθιστη συσκευασία. Η επικοινωνία με ειδικευμένους φορείς πρόληψης, όπως τα Κέντρα Πρόληψης της κάθε περιοχής, μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση τόσο σε γονείς όσο και σε εκπαιδευτικούς που εντοπίζουν ύποπτα σημάδια στους μαθητές τους, ενώ η έγκαιρη αναφορά περιστατικών στις αρχές θεωρείται κρίσιμη για τον περιορισμό της διακίνησης. Ειδικοί τονίζουν ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν αρκεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από συστηματική ενημέρωση εφήβων και γονέων σε σχολικό επίπεδο, καθώς και από στενότερη συνεργασία ανάμεσα σε σχολεία, φορείς πρόληψης και τοπικές αστυνομικές αρχές για τον έγκαιρο εντοπισμό ύποπτης δραστηριότητας γύρω από σχολικές μονάδες και δημόσιους χώρους συγκέντρωσης εφήβων στην περιοχή, με στόχο την πρόληψη πριν από την εμφάνιση νέων σοβαρών περιστατικών.
