Σε μια συγκυρία όπου η γεωπολιτική αστάθεια επανακαθορίζει στρατηγικές επιλογές, η Ισλανδία φαίνεται να επανεξετάζει με ταχύτερους ρυθμούς τη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος για την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων μετακινείται χρονικά πιο κοντά, ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι.
Η κυβέρνηση στο Ρέικιαβικ εξετάζει την επίσπευση της διαδικασίας, με πληροφορίες να αναφέρουν ότι η κάλπη θα μπορούσε να στηθεί ακόμη και τον Αύγουστο. Αν και ο κυβερνητικός συνασπισμός είχε δεσμευθεί για δημοψήφισμα έως το 2027, οι διεθνείς εξελίξεις φαίνεται να επιταχύνουν τις αποφάσεις.
Καταλύτης υπήρξαν οι κινήσεις της Ουάσιγκτον, όπως η επιβολή δασμών στην Ισλανδία, αλλά και οι δηλώσεις του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ περί προσάρτησης της Γροιλανδίας. Οι τοποθετήσεις αυτές ενίσχυσαν την ανησυχία για τη σταθερότητα στη Βόρεια Ευρώπη και τον Αρκτικό κύκλο.
Η νέα δυναμική της διεύρυνσης
Η συζήτηση για τη διεύρυνση της ΕΕ έχει αποκτήσει νέα ένταση. Η European Commission επεξεργάζεται σενάρια που θα μπορούσαν να προσφέρουν στην Ουκρανία καθεστώς μερικής ένταξης ήδη από το επόμενο έτος, ενώ το Μαυροβούνιο, που θεωρείται η πλέον προχωρημένη υποψήφια χώρα, έκλεισε πρόσφατα ακόμη ένα διαπραγματευτικό κεφάλαιο.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ισλανδία επανέρχεται στο ευρωπαϊκό προσκήνιο. Το 2009, εν μέσω της βαθιάς χρηματοπιστωτικής κρίσης που οδήγησε στην κατάρρευση των τριών μεγαλύτερων τραπεζών της, υπέβαλε αίτηση ένταξης. Οι διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν το 2013 και το 2015 η τότε κυβέρνηση ζήτησε να μην θεωρείται πλέον υποψήφια χώρα.
Από τότε, το διεθνές περιβάλλον έχει μεταβληθεί ριζικά.
Χωρίς δικό της στρατό, η Ισλανδία βασίζεται στο ΝΑΤΟ και σε διμερή αμυντική συμφωνία του 1951 με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γεωγραφική της θέση στον Βόρειο Ατλαντικό, νότια του Αρκτικού Κύκλου, της προσδίδει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία σε μια περίοδο αυξανόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Το ζήτημα της ασφάλειας φαίνεται να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο βάρος στη δημόσια συζήτηση, παρά το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ παγκοσμίως και, συνεπώς, δεν εμφανίζει έντονα οικονομικά κίνητρα για ένταξη.
Τα «αγκάθια» της διαπραγμάτευσης
Η πορεία, ωστόσο, δεν προδιαγράφεται ομαλή. Το ζήτημα των αλιευτικών δικαιωμάτων παραμένει κεντρικό, καθώς αποτελεί βασικό πυλώνα της ισλανδικής οικονομίας και είχε αναδειχθεί σε σημείο τριβής κατά τον προηγούμενο γύρο διαπραγματεύσεων.
Το Brexit ενδέχεται να αλλάξει ορισμένες ισορροπίες, δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο —με το οποίο η Ισλανδία είχε μακρά ιστορία εντάσεων για την αλιεία— δεν είναι πλέον κράτος-μέλος της ΕΕ.
Η Ισλανδία συμμετέχει ήδη στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στη ζώνη Σένγκεν, έχοντας ενσωματώσει σημαντικό μέρος του κοινοτικού κεκτημένου. Πριν από το «πάγωμα» των συνομιλιών είχε κλείσει 11 από τα 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια.
Σε περίπτωση επιτυχούς επανεκκίνησης και ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων, θα απαιτηθεί νέο δημοψήφισμα για την τελική επικύρωση της ένταξης — μια διαδικασία που θα κρίνει αν η Ισλανδία θα επιλέξει οριστικά την ευρωπαϊκή της πορεία.
