Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι νιώθουν εξαντλημένοι, με κλασικά συμπτώματα κόπωση, απάθεια και απελπισία. Πρόκειται για ένα ζοφερό φαινόμενο του χώρου εργασίας, το λεγόμενο burnout. Παρά την έκταση του φαινομένου, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές παρανοήσεις γύρω από αυτό, καθώς πολλοί πιστεύουν ότι είναι κάποιο είδος ιατρικής πάθησης. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι μια αντίδραση σε χρόνιους παράγοντες άγχους στην εργασία.
Υπάρχει, πάντως τρόπος να ξεχωρίζετε τα γεγονότα από τους μύθους. Ακολουθούν οι πιο συνηθισμένες απόψεις γύρω από το burnout:
Η επαγγελματική εξουθένωση είναι απλώς κόπωση
ΨΕΥΔΕΣ. Η εξάντληση δεν είναι το μόνο βασικό σύμπτωμα. Συνήθως συνοδεύεται από ένα άλλο, μια αίσθηση συναισθηματικής αποστασιοποίησης και κυνισμού. Στο υγειονομικό προσωπικό, αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως κόπωση συμπόνιας, κάτι που οδηγεί σε μειωμένη ενσυναίσθηση και αυξημένη ευερεθιστότητα. Όσοι δεν εργάζονται στον τομέα της υγείας, μπορεί να διαπιστώσουν ότι είναι δύσκολο να νοιάζονται τόσο πολύ για τους συναδέλφους τους και για την εργασία τους, με αποτέλεσμα να νιώθουν εκνευρισμό. Το τρίτο σημάδι είναι η μείωση της παραγωγικότητας και της ικανότητας, είτε πραγματική είτε υποκειμενική. Κάνετε όλο και λιγότερα πράγματα, κάτι που συχνά μπορεί να οδηγήσει σε συναισθήματα μεγάλης ντροπής ή ενοχής.
Η επαγγελματική εξουθένωση διαφέρει από την κατάθλιψη ή το άγχος
ΑΛΗΘΕΙΑ. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δεν θεωρεί την επαγγελματική εξουθένωση ως ψυχική διαταραχή ή ασθένεια. Ωστόσο, το άγχος και η κατάθλιψη μπορεί να είναι σημάδια burnout. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλοι όσοι πάσχουν από burnout δεν αισθάνονται την ίδια απελπισία που αισθάνονται οι άνθρωποι που πάσχουν από κατάθλιψη.
Είναι πάντα σχετικό με την εργασία
ΨΕΥΔΕΣ. Ενώ ο ΠΟΥ ταξινομεί το burnout ως «επαγγελματικό φαινόμενο» που σχετίζεται με μακροχρόνιο, κακώς διαχειριζόμενο εργασιακό άγχος, οι επιστήμονες επεκτείνουν τώρα την έρευνά τους ώστε να συμπεριλάβουν τους γονείς και τους φροντιστές. Πρόκειται για δουλειές απίστευτα εξαντλητικές συναισθηματικά, κουραστικές και σωματικά απαιτητικές, ανεξάρτητα από το αν πληρώνεστε για αυτές.
Μόνο οι αδύναμοι ή οι αδιάφοροι άνθρωποι υποφέρουν από επαγγελματική εξουθένωση
ΨΕΥΔΕΣ. Αν η σκληρή δουλειά θεράπευε την επαγγελματική εξουθένωση, πολλοί από εμάς θα είχαμε θεραπευτεί, λένε οι ειδικοί. Το σύνδρομο μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ένδειξη ότι είστε υπερβολικά αφοσιωμένοι στη δουλειά σας. Τα άτομα που αισθάνονται πολύ παθιασμένα με τη δουλειά τους θα αφοσιωθούν υπερβολικά συναισθηματικά, κάτι που μπορεί να προκαλέσει συναισθηματική εξάντληση. Παραδόξως, το να αγαπάει κανείς τη δουλειά του μπορεί να κάνει πιο δύσκολη την ανάρρωση από την επαγγελματική εξουθένωση, επειδή τα άτομα αυτά, συχνά δυσκολεύονται να απομακρυνθούν.
Δεν είναι προσωπική αποτυχία
ΑΛΗΘΕΙΑ. Δεν είναι η ίδια η δουλειά που προκαλεί την επαγγελματική εξουθένωση. Συχνά είναι ο τρόπος διαχείρισης του οργανισμού και η υποστήριξη που λαμβάνουν οι άνθρωποι. Έρευνες σε εργαζόμενους στον τομέα της υγείας έχουν διαπιστώσει ότι οι οργανωτικοί παράγοντες παίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην επαγγελματική εξουθένωση από ό,τι το ίδιο το άτομο, καθώς περιλαμβάνουν έντονο φόρτο εργασίας, πολλές ώρες εργασίας και έλλειψη υποστήριξης και συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Οποιαδήποτε ουσιαστική αντίδραση περιλαμβάνει την επανεκτίμηση των συνθηκών εργασίας.
Οι διακοπές θα διορθώσουν την επαγγελματική εξουθένωση
ΨΕΥΔΕΣ. Είναι μύθος ότι ένα πολύ σύντομο διάλειμμα θα κάνει τη διαφορά. Χρειάζεστε ένα εύλογο χρονικό διάστημα μακριά ενώ η διάρκεια εξαρτάται από τη σοβαρότητα της εξάντλησης. Ενώ η σωματική ανάπαυση είναι σημαντική, δεν θα πρέπει να αποφεύγετε τις κοινωνικές σχέσεις. Αν δεν μπορείτε να κάνετε διάλειμμα, προσπαθήστε να εντάξετε «μικρο-αναρρώσεις» κάθε μέρα για να ρυθμίσετε το νευρικό σας σύστημα και τα επίπεδα άγχους. Αποφύγετε να κοιτάζετε χωρίς νόημα το κινητό σας. Δοκιμάστε να ακούσετε μουσική, να κάνετε μερικές διατάσεις στην καρέκλα ή να κοιτάξετε οικογενειακές φωτογραφίες. Μπορεί επίσης να είναι κάτι τόσο απλό όσο μια βόλτα έξω για δύο έως τρία λεπτά.
Μπορείτε να τα καταφέρετε αν προσπαθήσετε αρκετά
ΨΕΥΔΕΣ. Οι άνθρωποι συνηθίζουν να μιλάνε για προσωπικότητες τύπου Α που δούλευαν συνεχώς και έπαθαν καρδιακή προσβολή στα 40 τους. Τώρα ξέρουμε γιατί. Το να συνεχίζετε να παλεύετε μπορεί να σημαίνει γαστρεντερικά, μυοσκελετικά και καρδιαγγειακά προβλήματα. Είναι επιστημονικά αναληθές ότι το άγχος δεν επηρεάζει και τους ανθεκτικούς ανθρώπους. Η ανθεκτικότητα, αν και προστατευτική, δεν προλαμβάνει σε καμία περίπτωση την επαγγελματική εξουθένωση.
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την επαγγελματική εξουθένωση ως δικαιολογία για να αποφύγουν την εργασία
ΨΕΥΔΕΣ. Yπάρχουν συντριπτικές ενδείξεις ότι το burnout γίνεται όλο και πιο συνηθισμένο, για το οποίο ευθύνεται μια «τέλεια καταιγίδα» παραγόντων, όπως η εντατικοποίηση των απαιτήσεων της εργασίας, η χρόνια έλλειψη προσωπικού, η επιδείνωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και η χρήση τεχνολογίας παρακολούθησης για τον έλεγχο της παραγωγικότητας. Οι άνθρωποι αισθάνονται επίσης τις επιπτώσεις ενός οικονομικά και πολιτικά ασταθούς κόσμου, που είναι εθισμένος στις οθόνες. Εξάλλου, είναι πιο εύκολο για τους εργοδότες να πουν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το προσωπικό, ότι είναι αδύναμο και τεμπέλικο και δεν θέλει να εργαστεί, παρά να πουν: «Τι θα έκανε τη δουλειά πιο εφικτή;».
Τα σωματικά συμπτώματα δεν αποτελούν μέρος της επαγγελματικής εξουθένωσης
ΨΕΥΔΕΣ. Μπορεί να εμφανίσετε σωματικές παρενέργειες, όπως μυϊκή ένταση, πονοκεφάλους, ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό, υψηλή αρτηριακή πίεση και άλλα. Αυτό συμβαίνει επειδή το άγχος είναι μια αρχαία βιολογική αντίδραση που έχει σχεδιαστεί για να βοηθά στην αποφυγή καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπως η φυγή από ένα αρπακτικό. Το πρόβλημα είναι όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση χρόνιου στρες, οπότε οι προσαρμοστικές αντιδράσεις τείνουν να γίνονται δυσπροσαρμοστικές και να προκαλούν κάθε είδους προβλήματα.
Η επαγγελματική εξουθένωση είναι ένα σημάδι ότι πρέπει να παραιτηθείτε από τη δουλειά σας
ΛΑΘΟΣ. Όχι απαραίτητα. Σε γενικές γραμμές έχετε τρεις επιλογές: Να φύγετε, να βελτιώσετε τις συνθήκες εργασίας σας ή να προσαρμοστείτε, δίνοντας προτεραιότητα στην ευεξία σας ή ένα συνδυασμό των δύο τελευταίων. Αυτό μπορεί να σημαίνει την αντιμετώπιση της τελειομανίας, τον καθορισμό ορίων ή τον προγραμματισμό χρόνου ανάπαυσης. Μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και διαλείμματα 10 λεπτών μπορούν να κάνουν μια σταδιακή διαφορά στον εγκέφαλο και το σώμα σας, ωστόσο μην κατηγορείτε τον εαυτό σας αν δεν λειτουργήσει.
Όλοι είναι λίγο εξαντλημένοι
ΨΕΥΔΕΣ. Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου το 76% των ανθρώπων βιώνουν εξάντληση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι για όλους σε τόσο σοβαρό βαθμό ώστε να χρειάζονται μήνες άδεια από τη δουλειά. Η πραγματική εξάντληση είναι μια πολύ σοβαρή και υπαρξιακά απειλητική κατάσταση, στην οποία οι πάσχοντες είναι χρόνια κουρασμένοι, αλλά συνεχίζουν να έχουν υψηλή απόδοση στη δουλειά με πολύ υψηλό κόστος. Στη χειρότερη περίπτωση όσοι πάσχουν από εξάντληση μερικές φορές δεν μπορούν καν να σηκωθούν από το κρεβάτι και υποφέρουν από διανοητική θολούρα, που σημαίνει ότι δεν μπορούν πλέον να διαβάσουν ή να γράψουν.
Μπορείτε να αντιμετωπίσετε την εξάντληση μειώνοντας τις ώρες εργασίας σας
ΣΩΣΤΟ ΚΑΙ ΛΑΘΟΣ. Αυτό εξαρτάται. Εάν η περίπτωσή σας σχετίζεται με τις ώρες εργασίας, τότε η μείωση τους μπορεί να ανακουφίσει τα πρώιμα συμπτώματα αλλά όχι αν συνοδεύεται από την προσδοκία ότι θα πρέπει να κάνετε την ίδια ποσότητα εργασίας. Η μείωση του φόρτου εργασίας μπορεί να βοηθήσει λίγο αν μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αυτόν τον χρόνο για να επανασυνδεθειτε με τα πράγματα και τους ανθρώπους που αγαπάτε πραγματικά, αλλά όχι αν απλώς επιστρέφετε σε ένα εργασιακό περιβάλλον που δεν είναι υγιές.
Δεν μπορείτε να επιστρέψετε στην ίδια δουλειά αν έχετε ήδη εξαντληθεί
ΣΩΣΤΟ ΚΑΙ ΛΑΘΟΣ. Αν με τον όρο «ίδια δουλειά» εννοείτε το ίδιο ακριβώς εργασιακό περιβάλλον, τότε όχι. Οι άνθρωποι μπορούν να επιστρέψουν πλήρως, αλλά μπορεί να χρειαστούν προσαρμογές, όπως η τροποποίηση των καθηκόντων της θέσης εργασίας, η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης για την υγεία ή η σταδιακή επανένταξη στην εργασία. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, ίσως ήρθε η ώρα να αποχαιρετήσετε τη δουλειά σας, έχοντας τελικά συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορείτε να αναρρώσετε στον χώρο που σας έκανε να αρρωστήσετε.
Οι αναπνευστικές ασκήσεις/ο διαλογισμός/η γιόγκα θα λύσουν το πρόβλημα της εξάντλησης
ΨΕΥΔΕΣ. Πρακτικές όπως η γιόγκα ή οι αναπνευστικές ασκήσεις μπορεί να βοηθήσουν στην ηρεμία ενός αγχωμένου νευρικού συστήματος, αλλά καμία ποσότητα savasana δεν μπορεί να αντισταθμίσει ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον. Η επαγγελματική εξουθένωση είναι ένα πολύ περίπλοκο φαινόμενο. Το να επικεντρωθείτε σε λίγη αναπνοή δεν θα σας βοηθήσει. Εκτός από την εξάλειψη των χρόνιων παραγόντων άγχους στην εργασία σας, υπάρχουν μερικά μικρότερα πράγματα που μπορείτε να κάνετε: Προστατεύστε τον ύπνο σας, ελαχιστοποιήστε τον χρόνο που περνάτε μπροστά στην οθόνη, εισαγάγετε κάποια μορφή κίνησης στην καθημερινή σας ζωή. Μπορείτε ακόμα να ξανασυναντηθείτε με ανθρώπους που σας έκαναν πιο ευτυχισμένους.
Οι θετικές επανασυνδέσεις βοηθούν τους ανθρώπους να αλλάξουν την προοπτική τους για το εργασιακό περιβάλλον. Ξαφνικά αρχίζουν να βλέπουν ότι έχουν επιλογές που ίσως δεν έβλεπαν όταν ήταν βυθισμένοι σε burnout.
