Η πόλη δεν αντέχει άλλο την κανονικοποίηση της εγκατάλειψης. Οι εικόνες με πεζοδρόμια γεμάτα μπάζα, στρώματα, κλαδέματα, σπασμένα έπιπλα και αυτοσχέδιες μικροχωματερές δεν αποτελούν πια «μεμονωμένα περιστατικά». Είναι η καθημερινότητα. Και όταν μια κατάσταση παύει να σοκάρει, τότε γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη. Διότι η κοινωνία συνηθίζει την παρακμή και η διοίκηση μαθαίνει να λειτουργεί μέσα στην αδράνεια.
Το πρόβλημα πλέον δεν είναι μόνο αισθητικό ή λειτουργικό. Είναι βαθιά θεσμικό και νομικό. Διότι όταν ο ίδιος ο Δήμος δεν εφαρμόζει στην πράξη το θεσμικό πλαίσιο που οφείλει να τηρεί, τότε δημιουργείται ένα περιβάλλον ανοχής, όπου ο παραβάτης αισθάνεται ουσιαστικά ανεξέλεγκτος. Και εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος. Δεν αρκεί να γίνονται διαπιστώσεις, ανακοινώσεις ή εκκλήσεις προς τους πολίτες. Ο νόμος υπάρχει για να εφαρμόζεται. Και όταν δεν εφαρμόζεται, η ευθύνη δεν είναι αφηρημένη. Είναι συγκεκριμένη, διοικητική και πολιτική.
Ο Ν. 4819/2021 έθεσε ένα σύγχρονο πλαίσιο για τη διαχείριση αποβλήτων, την καθαριότητα και την προστασία του δημόσιου χώρου. Προβλέπει μηχανισμούς, ευθύνες, διαδικασίες και κυρώσεις. Για να λειτουργήσει όμως ένα τέτοιο πλαίσιο, απαιτείται κάτι απολύτως βασικό: επικαιροποιημένος και εφαρμόσιμος Κανονισμός Καθαριότητας από τον ίδιο τον Δήμο. Χωρίς αυτόν, οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής προστίμων ή κυρώσεων καθίσταται νομικά αδύναμη ή εξαιρετικά ευάλωτη στα δικαστήρια. Με απλά λόγια, δημιουργείται ένα θεσμικό κενό που στην πράξη αφοπλίζει τις υπηρεσίες και αφήνει την πόλη εκτεθειμένη.
Και εδώ γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: πώς είναι δυνατόν, μέσα σε μια κατάσταση που έχει φτάσει στο απροχώρητο, να μην αποτελεί πρώτη προτεραιότητα η πλήρης εναρμόνιση του Δήμου με το ισχύον νομικό πλαίσιο; Πώς είναι δυνατόν να βλέπουμε καθημερινά ολόκληρες γειτονιές να μετατρέπονται σε εστίες εγκατάλειψης και την ίδια στιγμή να μην υπάρχει η απαραίτητη θεσμική θωράκιση για ουσιαστικούς ελέγχους και κυρώσεις;
Βεβαίως, οι πολίτες έχουν ευθύνη. Και μεγάλη μάλιστα. Όποιος πετά παράνομα μπάζα, κλαδιά, στρώματα ή απορρίμματα προσβάλλει πρώτα την ίδια την πόλη στην οποία ζει. Όμως η επίκληση αποκλειστικά της «ατομικής ευθύνης» δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι διοικητικής αδράνειας. Διότι όταν η παραβατικότητα γίνεται καθημερινή και επαναλαμβανόμενη, τότε το πρόβλημα παύει να είναι μόνο κοινωνικό. Γίνεται πρόβλημα ελέγχου, εφαρμογής και πολιτικής βούλησης.
Η αλήθεια είναι σκληρή αλλά αναγκαία: η ανοχή μετατρέπεται σε συνενοχή όταν διαρκεί χρόνια. Όταν οι ίδιες εικόνες επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά χωρίς ουσιαστική αντίδραση, όταν οι πολίτες καταγγέλλουν καθημερινά προβλήματα και η απάντηση περιορίζεται σε μεταφορά ευθυνών, τότε η πόλη στέλνει το χειρότερο δυνατό μήνυμα. Ότι «τίποτα δεν αλλάζει». Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο για μια κοινωνία.
Η λύση όμως υπάρχει και πρέπει να είναι πρακτική, άμεση και εφαρμόσιμη. Άμεση σύνταξη και ψήφιση νέου Κανονισμού Καθαριότητας πλήρως εναρμονισμένου με το ισχύον νομικό πλαίσιο. Δημιουργία πραγματικών ελεγκτικών μηχανισμών με δυνατότητα βεβαίωσης και είσπραξης κυρώσεων. Καθαροί κανόνες για μπάζα, ογκώδη και κλαδέματα. Συγκεκριμένα σημεία απόθεσης και ενημέρωση των πολιτών. Συνεργασία υπηρεσιών, τεχνικών μηχανισμών και ελεγκτικών δομών χωρίς διάχυση ευθυνών. Και πάνω απ’ όλα, πολιτική απόφαση ότι η εικόνα της πόλης δεν μπορεί να συνεχίσει να θεωρείται «φυσιολογική».
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι πόλεις δεν εγκαταλείπονται μόνο από εκείνους που πετούν τα μπάζα. Εγκαταλείπονται και από εκείνους που βλέπουν το πρόβλημα να γιγαντώνεται και συνεχίζουν να το αντιμετωπίζουν σαν κάτι συνηθισμένο.
Δ. Πασχαλης
