Πού βρίσκεται κάθε τρένο, με ποια ταχύτητα κινείται, αν πλησιάζει επικίνδυνα σε άλλη αμαξοστοιχία και αν τηρούνται τα όρια ταχύτητας. Αυτές είναι μερικές από τις βασικές αλλαγές που φέρνει το railway.gov.gr για την ασφάλεια και τον έλεγχο στον ελληνικό σιδηρόδρομο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα συνεχούς εποπτείας της κυκλοφορίας, με δεδομένα που μεταδίδονται στο Κέντρο Λειτουργίας και Ελέγχου στις Αχαρνές. Εκεί, σύμφωνα με την παρουσίαση του railway.gov.gr, ειδικά εκπαιδευμένη ομάδα παρακολουθεί την κίνηση των συρμών όλο το 24ωρο, εξετάζει τις ειδοποιήσεις και μπορεί να συντονίζει τις απαιτούμενες ενέργειες.
Πώς εντοπίζεται με ακρίβεια η θέση κάθε τρένου
Ένα από τα βασικά ζητήματα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει το σύστημα είναι η ακρίβεια του εντοπισμού των συρμών. Ένα συμβατικό GPS μπορεί να παρουσιάζει απόκλιση περίπου 15 μέτρων, κάτι που ενδέχεται να δημιουργήσει λανθασμένη εικόνα για τη θέση ενός τρένου, ιδιαίτερα όταν δύο αμαξοστοιχίες κινούνται σε παράλληλες γραμμές, στην άνοδο και στην κάθοδο.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αξιοποιήθηκε το σύστημα ακριβούς εντοπισμού του Ελληνικού Κτηματολογίου (HEPOS), μέσω του οποίου η θέση κάθε τρένου μπορεί να υπολογίζεται με ακρίβεια έως 5 εκατοστά. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές διελεύσεις για τη χαρτογράφηση 1.650 χιλιομέτρων σιδηροδρομικών γραμμών.
Εξίσου σημαντικό ήταν να διασφαλιστεί η συνεχής μετάδοση των δεδομένων. Σε αρκετά σημεία του δικτύου, ιδιαίτερα σε ορεινές περιοχές, δεν υπάρχει επαρκής κάλυψη κινητής τηλεφωνίας. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται δορυφόροι χαμηλής τροχιάς Starlink, ώστε οι πληροφορίες να φτάνουν αδιάλειπτα στο Κέντρο Λειτουργίας.
Ο σχετικός εξοπλισμός εγκαταστάθηκε σε 134 μηχανές, με δωρεά 26 μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Σύμφωνα με την παρουσίαση, η συγκεκριμένη δωρεά επέτρεψε να παρακαμφθούν οι χρονοβόρες διαδικασίες προμηθειών του Δημοσίου και το έργο να υλοποιηθεί μέσα σε λίγους μήνες.
Τι συμβαίνει όταν δύο τρένα κινούνται σε πορεία σύγκρουσης
Το σύστημα παρακολουθεί τη θέση, την κατεύθυνση και την ταχύτητα των συρμών, υπολογίζοντας την απόσταση που τους χωρίζει. Σε περίπτωση που εντοπιστεί επικίνδυνη πορεία σύγκλισης, το Κέντρο Λειτουργίας λαμβάνει αυτόματη ειδοποίηση, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως ανθρώπινη ενέργεια.
Στη συνέχεια, ο χειριστής που έχει την ευθύνη του συντονισμού επικοινωνεί με τους μηχανοδηγούς, προκειμένου να μεταφερθεί και να επιβεβαιωθεί η εντολή ακινητοποίησης των τρένων. Η ειδοποίηση, η επικοινωνία και η αντίδραση καταγράφονται, μαζί με τον χρόνο που χρειάστηκε για την αντιμετώπιση του περιστατικού και τον υπεύθυνο κάθε ενέργειας.
Η πλατφόρμα λειτουργεί ως πρόσθετη δικλίδα ασφαλείας και όχι ως αντικατάσταση των υφιστάμενων συστημάτων σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης.
Έλεγχος ταχύτητας και καταγραφή παραβάσεων
Η εποπτεία επεκτείνεται και στην ταχύτητα με την οποία κινούνται οι αμαξοστοιχίες. Όταν ένας συρμός υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο σε συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής, δημιουργείται αυτόματα υπόθεση προς διερεύνηση.
Στην καταγραφή περιλαμβάνονται το σημείο όπου σημειώθηκε η υπέρβαση, η επιτρεπόμενη ταχύτητα, η ταχύτητα που καταγράφηκε, καθώς και σχετικό βίντεο. Με αυτόν τον τρόπο, ο αρμόδιος διαθέτει συγκεκριμένα στοιχεία για να εξετάσει τις συνθήκες υπό τις οποίες σημειώθηκε η παράβαση.
Τεχνητή νοημοσύνη για τον έλεγχο των υπηρεσιακών συνομιλιών
Μία ακόμη λειτουργία του συστήματος αφορά τις επικοινωνίες μεταξύ μηχανοδηγών και σταθμαρχών, ένα ζήτημα που βρέθηκε στο επίκεντρο μετά την τραγωδία των Τεμπών και τους διαλόγους που ήρθαν στη δημοσιότητα.
Το σύστημα Voice AI GSM-R μετατρέπει τις καταγεγραμμένες υπηρεσιακές συνομιλίες σε γραπτό κείμενο και επισημαίνει πιθανές αποκλίσεις από τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα. Ελέγχεται, μεταξύ άλλων, αν μια κρίσιμη εντολή μεταφέρθηκε με σαφήνεια και αν επιβεβαιώθηκε ότι έγινε κατανοητή.
Η επισήμανση της τεχνητής νοημοσύνης δεν οδηγεί αυτομάτως στη διαπίστωση παράβασης. Ο αρμόδιος υπάλληλος ακούει την αρχική ηχογράφηση, αξιολογεί το εύρημα και καταγράφει την ενέργειά του. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, έχουν αναλυθεί περισσότερες από 120.000 συνομιλίες, με ελάχιστα ευρήματα.
Το σύστημα επιτρέπει έτσι να αναζητηθεί ποια εντολή δόθηκε, αν επιβεβαιώθηκε και τι ακολούθησε. Το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει κυρώσεις ανάλογα με τη βαρύτητα της παράβασης, οι οποίες αφορούν τόσο το προσωπικό όσο και τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και τον Διαχειριστή της Υποδομής. Για το προσωπικό, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, οι κυρώσεις μπορούν να φτάσουν έως την απομάκρυνση από κρίσιμες θέσεις ασφαλείας, την ανάκληση άδειας ή την απόλυση.
Περισσότερες από 3.500 κάμερες στο σιδηροδρομικό δίκτυο
Σημαντικό ρόλο στην εποπτεία έχουν και οι περισσότερες από 3.500 κάμερες που βρίσκονται ήδη εγκατεστημένες στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Το επόμενο βήμα είναι η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη ανάλυση της εικόνας.
Στο πλαίσιο της παρουσίασης προβλήθηκε πραγματικό περιστατικό κατά το οποίο ένα άτομο κινούνταν μέσα στις σιδηροδρομικές γραμμές. Ο αλγόριθμος εντοπίζει την κίνηση και μπορεί να ειδοποιήσει το Κέντρο, ώστε να ενεργοποιηθούν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας.
Αντίστοιχη τεχνολογία προβλέπεται να εφαρμοστεί και στις κάμερες που βρίσκονται στις μηχανές των τρένων, για τον εντοπισμό πιθανών εμποδίων, όπως βλάστηση, συσσώρευση νερού ή καπνός.
Ψηφιακή καταγραφή σε περισσότερα από 6.000 σημεία της υποδομής
Παράλληλα, έχει πραγματοποιηθεί ψηφιακή αποτύπωση περισσότερων από 6.000 στοιχείων του σιδηροδρομικού δικτύου, μεταξύ των οποίων διαβάσεις, γέφυρες, σήραγγες, σήματα και αλλαγές τροχιάς. Κάθε στοιχείο διαθέτει συγκεκριμένο κωδικό και ακριβή θέση.
Σε περίπτωση βλάβης, το συνεργείο μπορεί να λαμβάνει τις απαραίτητες πληροφορίες, μαζί με φωτογραφία του προβλήματος και το ακριβές σημείο όπου εντοπίστηκε. Καταγράφονται, επίσης, η ώρα άφιξης του συνεργείου και ο χρόνος που απαιτήθηκε για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας. Σε επόμενη φάση, οι χρόνοι αυτοί θα συγκρίνονται με συγκεκριμένους στόχους απόκρισης και αποκατάστασης.
Ψηφιακή επιβεβαίωση παρουσίας σε κρίσιμα πόστα
Στις επόμενες φάσεις του έργου προβλέπεται και η ψηφιακή επιβεβαίωση ανάληψης υπηρεσίας σε κρίσιμα πόστα. Η διαδικασία θα ξεκινήσει από τους φύλακες των ισόπεδων διαβάσεων και στη συνέχεια θα επεκταθεί στα σταθμαρχεία.
Η σημασία της λειτουργίας αποτυπώνεται στο παράδειγμα μιας φυλασσόμενης διάβασης. Εάν δεν επιβεβαιωθεί η παρουσία του φύλακα, το Κέντρο ειδοποιείται ώστε να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας πριν από τη διέλευση του τρένου.
Στο σενάριο που παρουσιάστηκε, ο μηχανοδηγός ενημερώνεται και ακινητοποιεί τον συρμό πριν από τη διάβαση. Στη συνέχεια, μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει προσωρινά να διακόψει την κυκλοφορία οχημάτων και πεζών, ώστε το τρένο να περάσει με πολύ χαμηλή ταχύτητα.
Τι μπορεί να βλέπει ο επιβάτης στο κινητό του;
Η νέα πλατφόρμα δίνει δυνατότητα ενημέρωσης και στους επιβάτες. Μέσω του railway.gov.gr μπορούν να παρακολουθούν την πορεία του τρένου, να βλέπουν τον επόμενο σταθμό και την εκτιμώμενη ώρα άφιξης, ενώ έχουν πρόσβαση ακόμη και σε ζωντανή εικόνα από την εμπρόσθια κάμερα της αμαξοστοιχίας.
«Για τον γονιό, ο οποίος περιμένει το παιδί του να ταξιδέψει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, το γεγονός ότι μπορεί να βλέπει στο κινητό του τηλέφωνο πού ακριβώς είναι το τρένο, πότε θα φτάσει, δεν είναι μόνο μια χρηστική πληροφορία. Είναι και μια επικοινωνία ότι αυτό το κράτος σοβαρεύεται», ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Για τους υπεύθυνους της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, το σύστημα προσθέτει εργαλεία παρακολούθησης, καταγραφής και παρέμβασης. Η αποτελεσματικότητά του, ωστόσο, θα κριθεί στην καθημερινή εφαρμογή του: στο κατά πόσο εντοπίζονται έγκαιρα οι κίνδυνοι, πόσο γρήγορα αντιδρούν οι αρμόδιοι και αν τηρούνται στην πράξη οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Τα συστήματα και τα σενάρια λειτουργίας παρουσιάστηκαν στις 10 Νοεμβρίου στο παλιό αμαξοστάσιο του Πειραιά, από τον τέως αναπληρωτή υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνο Κυρανάκη, παρουσία του πρωθυπουργού.
